Prímatar í pólitík

Soffía Sigurðardóttir veltir fyrir sér prímatahegðun í nútímasamfélagi eftir Klaustursmálið svokallaða.

Auglýsing

Prímata­hegðun er okkur með­fædd, en sið­menntin lærð. Því grynnra sem sið­menntin rist­ir, því sterkar kemur prímat­inn í ljós. Fyrir mig, sem hef áhuga á dýra­at­ferl­is­fræði, vakti sam­tal nokk­urra stjórn­mála­manna á Klaustu­barnum afar áhuga­verða stúdíu á athæfi nútíma prímata af mann­kyni.

Mann­kynið er ein af dýra­teg­undum jarð­ar­inn­ar. Við teljum okkur oft trú um að við höfum sagt skilið við dýrs­legan upp­runa okk­ar, en hann er samt þarna undir niðri og dýrið í okkur birt­ist á ýmsan hátt. Mann­kynið er hluti af stofni prímata og er líka bæði rán­dýr og bráð. Prímatar búa í sam­fé­lögum og hafa með sér flókið sam­skipta­kerfi og strangt valda­kerfi. Eins og fleiri dýra­teg­undir búa þeir yfir hvöt­inni til að vernda afkvæmi sín og vegna sam­fé­lags­skip­unar sinnar líka hvöt­inni til að vernda sam­fé­lagið sitt. Því síð­ar­nefnda fylgir oft tals­verð íhalds­semi, þ.e. það liggur bein­ast við að verja það sam­fé­lags­kerfi sem fyrir er, en ekki að breyta því.

Við búum ennþá yfir frum­hvöt­um, en höfum bætt við okkur æ flókn­ara sam­skipta­kerfi og sið­fræði. Það er einmitt í sið­fræð­inni sem við sjáum okkur frá­brugðin öðrum dýrum jarð­ar­inn­ar. Því miður er sið­mennt ekki öll jafn góð og inni­ber sitt af hverju af ofríki, kúg­un, und­ir­gefni, und­ir­för­li, umhyggju, gæsku, sam­hjálp, virð­ingu, fróð­leiks­fýsn, víð­sýni, þröng­sýni, frjáls­lyndi og stjórn­lyndi. Sið­fræðin var lengi sett í reglur sem trú­ar­brögð og rækt­aði þar bæði nokkra kosti og skelfi­lega ljótan boð­skap líka. Að hætti prímata setti hún sam­fé­lags­skip­an­ina í ströng boð, fann valda­kerf­inu trú­ar­lega rétt­læt­ingu, en boð­aði líka umhyggju, sem þó var tak­mörkuð við það að ógna ekki valda­kerf­inu. Það er ótrú­lega seint sem húman­ism­inn kom fram sem sið­bót á trú­ar­brögð­unum og fór að boða mann­gildi, mannúð og mann­rétt­indi ofar stétt­skipt­ingu og hafn­aði mis­virð­ingu fólks.

Auglýsing

Sú sið­fræði sem við til­einkum okkur ristir mis djúpt. Sú sem ristir dýpst verður lífs­gildi, en sú sem ristir grunnt verður aðeins henti­stefna, sýnd þegar hentar en leys­ist upp á stund­um. Þær stundir eru t.d. aðstæður sem valda hömlu­leysi, svo sem þegar menn reiðast, verða hræddir eða neyta áfeng­is. Þegar sið­mennt­aði prímat­inn dettur í'ða, skol­ast yfir­borðið af fyrst og þær rætur sem liggja dýpra koma skýrar í ljós. Þess vegna fannst mér svo áhuga­vert að skoða sam­skipti póli­tísku prímatanna sem ræddu saman á Klaust­ur­barn­um. Þarna var frum­stæða prímata­sam­fé­lagið með sinni ströngu skip­an, karl­kyns höfð­ingi ætt­bálks­ins, aðrir príma­ta­karla í hans innsta hring, önnur karl­dýr sem átti að fá til liðs við ætt­bálk­inn og svo konan sem hafði afmarkað leyfi til að blanda sér í umræð­una og var sett ofaní við þegar hún spillti móralnum með vit­lausum athuga­semd­um. Til við­bótar höfðu þeir til­einkað sér svo­lítið af sið­fræði, oflæti, und­ir­för­li, öfund og smjað­ur, sem þeir voru sann­trú­aðir um að þyrfti til að við­halda ætt­bálknum og höfð­ingj­an­um. Nýtil­komin sið­fræði þeirra hafði skol­ast af við skvettu af áfengi, svo sem allar hug­myndir um jafnan rétt fólks óháð kyn­ferði, kyn­hneigð, fötlun og fleiri lít­il­magn­andi eig­in­leikum þeirra sem voru þeim sjálfum síðri.

Það athygl­is­verð­asta við sam­töl þessa fólks var ekki sóða­lega orð­bragð­ið, það var bara van­mátt­ugt gól van­sældar þeirra yfir hlut­skipti sínu, sem þeir höfðu gert sér meiri vænt­ingar um. Það athygl­is­verða kom fram í end­ur­rit­inu á Kvenna­bla­did.is á hinni póli­tísku sýn þeirra á sjálfa sig og hvern ann­an. Þeir vilja hafa gam­alt sam­fé­lags­legt kerfi og eru óhressir með þær stofn­anir sam­fé­lags­ins sem þeir töldu eiga að við­halda kerf­inu en hafa verið að boða ein­hverjar breyt­ing­ar. Þar voru týnd til nýi þing­flokk­ur­inn Píratar sem er ekki að verja kerfið á Alþingi, Alþýðu­sam­bandið sem er komið í verka­lýðs­bar­áttu og kirkjan sem hefur fjölgað konum í klerka­stétt og tekið á kyn­ferð­is­brotum og varið mann­rétt­indi óboð­inna útlend­inga og óhefð­bundin hjóna­bönd.

Þeir hafa ekki þroskast upp úr prímata­sam­fé­lag­inu, það má ekki á milli sjá hvorir dást meira að höfð­ingja ætt­bálks­ins, höfð­ing­inn sjálfur eða liðs­menn­irn­ir. Þeir verja tals­verðum tíma í að árétta þörf­ina á að hafa valdastrúktúr með höfð­ingja og Sig­mundur Davíð er einmitt, að eigin áliti og hinna, slíkur höfð­ingi. Þessi höfð­ingja­þrá er bæði beitan sem Mið­flokks­menn bjóða tví­menn­ing­unum úr Flokki fólks­ins og til­efnið fyrir ljótasta orð­bragði Karls Gauta, þegar hann býsnast yfir því að konan sem er for­maður í hans flokki sé ekki sá leið­togi sem ætt­bálkur þarf að hafa. Hann kemur úr valda­karla­sam­fé­lagi vald­stjórn­ar­innar þar sem prímata­skipu­lagið rík­ir. Það hvarflar ekki að honum að fjórar full­orðnar mann­eskjur geti starfað saman án þess að hafa valdap­íramída með gór­illu­karl á toppn­um.

Hvað er prímata­skipu­lag í nútíma? Það er höfð­ingi, holl­usta við höfð­ingj­ann og refs­ing við að rísa upp gegn hon­um, vit­und um að upp­hefð þín komi frá höfð­ingja þín­um, vonin um að hljóta þá upp­hefð, vilj­inn til að verja höfð­ingj­ann og klekkja á öllum óvinum hans, aðdáun og smjaður upp­á­við, trúin á hinn sterka og með því andúðin á því veika. Fylgi­fiskur þessa óskapn­aðar er oflæti höfð­ingj­ans, þrá­hyggja fylgj­and­ans og ofstæki í garð allra sem ógna þessu fyr­ir­myndar skipu­lagi. Til að við­halda þessu kerfi er engum með­ulum hafn­að, til þess þarf að beita klækjum og falsi, sú nauð­syn brýtur lög, skráð og óskráð. Þessi heims­mynd þeirra ristir svo djúpt að hún veldur óbeit á öllum þeim sem raska henni, þaðan kemur óbeitin á öllum þeim þjóð­fé­lags­hópum sem sam­þykkja ekki prímata­sam­fé­lagið eða falla ekki að því.

Þessir prímatar heyra í almenn­ings­á­lit­inu, þeir heyra raddir þeirra sem vilja frelsi, lýð­ræði, mann­rétt­indi, jöfn­uð, umhverf­is­vernd og sitt­hvað fleira sem hefur ekk­ert með upp­bygg­ingu prímata­sam­fé­lags að gera. Þeir vita að þeir tapa stríði gegn þessum hug­myndum og fylgja því spak­mæl­inu: Ef þú getur ekki sigrað þá, gakktu í lið með þeim. Þeir skreyta sig fjöðrum þess­arra hug­mynda, enda hvað gerir góður liðs­maður ekki til að verja ætt­bálk sinn. Samt pirra þessar hug­myndir þá, þeir vilja ekki fá sam­keppni um völd frá konum sem hafa önnur sjón­ar­mið og pirr­ingur þeirra út í konur vex með vax­andi áhrifum kvenna. Þeir líta á allan veik­leika sem ógn við prímata­sam­fé­lag sitt sem byggir á völdum hins sterka. Þess vegna hafa þeir í raun óbeit á öllum sem þeim finnst ekki sterkir, þess vegna líta þeir niður á fatlað fólk og fleiri þjóð­fé­lags­hópa. Dags dag­lega geta þeir alveg sýnt þessu fólki vin­áttu en ná samt ekki að líta á það sem jafn­ingja. Hinn sið­mennt­aði prímati seg­ist bera jafna virð­ingu fyrir öllu fólki og nefnir því til stuðn­ings að eiga vin sem sé svona og svona, en bætir ekki við því sem und­ir­vit­und hans veit, að hann sjálfur er þeim miklu fremri.

Við sjáum þetta prímata­sam­fé­lag í litlum flokkum og stórum ríkj­um, í gömlum sam­fé­lögum og nýj­um, fjar­lægum löndum og heima­landi okk­ar, frum­skógum og borg­um. Prímata­skipu­lagið er sam­fé­lags­kerfi byggt á valdap­íramída, sem þolir hvorki lýð­ræði né jafn­rétti.

Langar þig ekki að kom­ast lengra á þró­un­ar­braut­inni og verða að sið­mennt­uðu mann­kyni? Langar þig ekki að úrelda prímatann úr póli­tík­inni?

Meira úr sama flokkiAðsendar greinar