Hvatar, skilyrðingar og skerðingar

Halldóra Mogensen fjallar um afnám krónu á móti krónu skerðinga öryrkja en hún segir það meira en sjálfsagt réttindamál og fullkomlega rökrétt skref ef markmiðið er að aðstoða öryrkja við að hlúa að heilsu sinni og mögulega komast aftur á vinnumarkað.

Auglýsing

Í lok febr­úar kynnti félags­mála­ráðu­neytið skýrslu um lífs­kjör og fátækt barna á Íslandi árin 2004-2016. Nið­ur­staða er sú að þrátt fyrir að staða barna á Íslandi sé almennt góð þá er bág fjár­hags­staða barna ein­stæðra for­eldra og öryrkja áhyggju­efni. Stefna eða stefnu­leysi stjórn­valda er einnig áhyggju­efni. Skýrslu­höf­undur telur að ekk­ert bendi til þess í aðgerðum rík­is­stjórna í kjöl­far efna­hags­hruns­ins að það hafi verið sér­stök áhersla á að vernda börn á Íslandi fyrir áhrifum krepp­unnar né heldur að það hafi verið reynt að bæta lífs­kjör barna þegar hagur þjóð­ar­bús­ins fór að vænkast. Dæmi um það sé aðgerð­ar­leysi á hús­næð­is­mark­aði sem hefur haft veru­leg áhrif á lífs­kjör barna, sér­stak­lega barna ein­stæðra for­eldra og öryrkja. Ein­faldasta leiðin til að bæta lífs­kjör þeirra barna sem standa fjár­hags­lega verst í þjóð­fé­lag­inu er að bæta kjör for­eldra þeirra, bæta kjör öryrkja og ein­stæðra for­eldra.

Afnám krónu á móti krónu skerð­inga öryrkja hefur verið í umræð­unni um nokk­urt skeið. Tals­menn örorku­líf­eyr­is­þega hafa lagt fram skýra kröfu um afnám þeirra í aðdrag­anda síð­ast­lið­inna alþing­is­kosn­inga. Eins og með svo margt ann­að, þá lof­uðu fram­bjóð­endur allra flokka að þetta mikla órétt­læti yrði fært til betri veg­ar.

Það að afnema krónu á móti krónu skerð­ingar er meira en sjálf­sagt rétt­inda­mál, það er full­kom­lega rök­rétt skref ef mark­miðið er að aðstoða öryrkja við að hlúa að heilsu sinni og mögu­lega kom­ast aftur á vinnu­mark­að­inn. Krónu á móti krónu skerð­ingar gera það að verkum að ein­stak­lingar sem búa við hana fest­ast í fátækt­ar­gildru - Hver ein­asta króna sem þeir afla sér í tekjur skerðir aðrar tekjur þeirra. Ein­stak­lingur sem hefur tak­mark­aða getu til að taka þátt í vinnu­mark­aði en vill þó leggja sitt af mörkum hefur þannig engan hag af því. Van­mátt­ur­inn og streitan sem fylgir því að missa alla stjórn á lífi sínu, vera upp á skil­yrta lág­marks ölm­usu rík­is­ins komin hindrar bata og stuðlar í versta falli að frek­ari heilsu­m­issi. Afnám krónu á móti krónu skerð­inga felur í sér vald­efl­ingu ein­stak­lings­ins til að feta sig inn á vinnu­mark­að­inn á þann hátt og þeim hraða sem hentar hverjum og ein­um.

Auglýsing

Þing­mál Pírata um afnám krónu á móti krónu skerð­inga fór í 1. umræðu á Alþingi 24. sept­em­ber 2018 og var að henni lok­inni sent til vel­ferð­ar­nefndar til umfjöll­un­ar. Þegar nefndir hafa lokið umfjöllun sinni um ein­staka þing­mál er þeim alla jafna vísað til 2. umræðu, svo að halda megi áfram vinnu með mál­ið. Vinnu vel­ferð­ar­nefndar um málið lauk í des­em­ber 2018 og lagði ég til að málið yrði afgreitt úr nefnd. Meiri­hluti nefnd­ar­innar felldi til­lög­una með vísan til þess að afnám krónu á móti krónu skerð­inga væri í vinnslu í vel­ferð­ar­ráðu­neyt­inu, að sú vinna væri á loka­stigum og sam­kvæmt upp­lýs­ingum frá vel­ferð­ar­ráðu­neyt­inu myndi við­kom­andi starfs­hópur skila til­lögum sínum á næstu vik­um. Því væri ekki tíma­bært að taka málið úr nefnd. Þessi bókun meiri­hluta nefnd­ar­innar var gerð þann 10. des­em­ber og eru því rúmir þrír mán­uðir síð­an. Ekk­ert bólar þó á til­lög­unum sem vísað var til.

Í íslenskri stjórn­skipan fer Alþingi með lög­gjaf­ar­valdið - valdið til að setja lög og valdið til að breyta lög­um. Valdið til að breyta lögum um almanna­trygg­ingar og afnema krónu á móti krónu skerð­ingar er að fullu í höndum Alþing­is. Það má því alveg velta því upp á hverju neitun meiri­hluta vel­ferð­ar­nefndar á því að afgreiða málið úr nefnd byggi. Ekki hefur hann kallað eftir eða rekið á eftir til­lögum starfs­hóps­ins og hann virð­ist að öllu leyti sáttur með að málið sé nú fast í nefnd. Orð­ræða félags- og barna­mála­ráð­herra um málið virð­ist benda til þess að rík­is­stjórnin ætli að standa fast á því að ekk­ert verði gert varð­andi krónu á móti krónu skerð­ingar nema sam­hliða inn­leið­ingu á hinu marg­um­rædda starfs­getu­mati. Stað­reyndin er þó sú að engin sam­staða ríkir á milli hags­muna­að­ila og rík­is­stjórn­ar­innar um hvernig starfs­getu­mati skuli háttað og það er enn langt í land varð­andi lausn í þeim efn­um. Svo virð­ist sem að örorku­líf­eyr­is­þegar muni fá að bíða áfram eftir rétt­læt­inu.

Biðin bendir til þess að stjórn­völd sjá ekki þann ávinn­ing sem felst í því að vald­efla ein­stak­linga með því að tryggja efna­hags­leg og félags­leg rétt­indi þeirra og skapa þannig raun­veru­legt frelsi og svig­rúm fyrir fólk til að lifa á sínum eigin for­send­um. Starfs­getu­matið er svipan á meðan að afnám krónu á móti krónu skerð­inga er hvat­inn, fjár­fest­ing í verð­mætum mannauð.

Full­trúar allra flokka sem eiga sæti á Alþingi hafa talað fyrir afnámi krónu á móti krónu skerð­inga, eins og sjá má í mynd­bandi sem Öryrkja­banda­lagið tók sam­an. Nú þegar slíkt frum­varp liggur til­búið til afgreiðslu úr vel­ferð­ar­nefnd er meiri­hlut­inn hins vegar ekki til­bú­inn að afgreiða það. Flokk­arnir sem standa að meiri­hluta­sam­starf­inu eru ekki til­búnir til að fá málið inn í þingsal, að ræða um það og þurfa að greiða atkvæði um það. Því þannig myndu þeir svíkja þau lof­orð sem þau gáfu öryrkjum í aðdrag­anda kosn­inga.

Höf­undur er þing­kona Pírata og for­maður vel­ferð­ar­nefndar Alþingis.

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson
Út fer Boris með Breta – hvað sem það kostar!
Kjarninn 24. ágúst 2019
Kristbjörn Árnason
Gleðidagur
Leslistinn 24. ágúst 2019
Vonast enn til að selja vörumerkið WOW air
Skiptastjórar WOW air segja að viðræður um að selja vörumerki, lén og bókunarvél félagsins gangi ágætlega.
Kjarninn 24. ágúst 2019
Ásgeir Jónsson, seðlabankastjóri.
„Ég þekki nú fullvel þau víti sem þarf að varast“
Ásgeir Jónsson, nýskipaður seðlabankastjóri, segist hafa verið frekar bláeygður á stöðu bankanna fyrir hrun. Hann álítur þó að sú reynsla sé verðmæt fyrir hann sem seðlabankastjóra þar sem hann þekki nú vel þau víti sem þarf að varast.
Kjarninn 24. ágúst 2019
Netógnir nýrrar aldar: Árásir á lýðræðið
Það er ekki lengur tekist á um það af neinni alvöru að netárásir eru notaðar til að hafa áhrif á hið lýðræðislega ferli og til að grafa undan lýðræðislegum stofnunum. Það hefur gerst í hverju landinu á eftir öðru.
Kjarninn 24. ágúst 2019
Svona geta stjórnvöld orsakað nýtt fjármálaáfall
Gylfi Zoega, prófessor í hagfræði, hefur búið til lista yfir átta aðgerðir sem ríkisstjórn og Seðlabanki gætu gripið til sem gætu leitt að sér nýtt hrun. Hann biður fólk um að krossa við ef aðgerðirnar verði að veruleika.
Kjarninn 24. ágúst 2019
Ná sáttum um stjórnarmenn Lífeyrissjóðs verzlunarmanna
VR hefur náð samkomulagi við Lífeyrissjóð verzlunarmanna um að þeir stjórnarmenn sem nú sitja í stjórninni í nafni VR munu láta af störfum og í stað þeirra munu þeir stjórnarmenn sem VR skipaði í síðustu viku taka sæti í stjórninni.
Kjarninn 23. ágúst 2019
Seldu losunarheimildir til að borga laun fyrir marsmánuð
Skiptastjórar WOW air eru meðal annars búnir að selja skrifstofubúnað og reiðhjólaleigu WOW air til að auka endurheimtir í búið. Félagið hafði selt margar verðmætar eignir, t.d. afgreiðslutíma á flugvelli og losunarheimildir, fyrir gjaldþrot.
Kjarninn 23. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar