Að fara yfir strik

Sigríður Jónsdóttir skrifar um frumvarp um þrengingu ákvæðis um hatursorðræðu.

Auglýsing

Mörgum brá í brún við lestur hat­urs­fullra athuga­semda á íslenskum vef­miðlum við fréttir af fjöldamorðum í bæna­húsi múslima í Christchurch. Á sama tíma flúðu hæl­is­leit­endur af Aust­ur­velli, þar sem þeir höfðu mót­mælt í nokkra daga ómann­úð­legri með­ferð stjórn­valda, en mætt ofbeld­is­fullum og til­efn­is­lausum aðgerðum lög­reglu og aðför ras­ista í kjöl­far­ið. Þeir voru ekki lengur öruggir þar, stand­andi fyrir framan styttu þjóð­hetj­unn­ar, mót­mæl­and­ans Jóns Sig­urðs­son­ar.

Þing­mað­ur­inn Smári McCarthy sagði í færslu á Face­book að sér væri brugð­ið, það kæmi honum á óvart hversu útbreitt útlend­inga­hatur væri á Íslandi. Hann sagð­ist ótt­ast ofbeldi gagn­vart þessum ágætu mönnum sem flúðu af Aust­ur­velli öryggi síns vegna, og að hann ótt­að­ist að ein­hver af þeim sem hefði tekið þátt í hat­urs­orð­ræð­unni væri mögu­lega til­bú­inn að feta í fót­spor ódæð­is­mann­anna í Christchurch og Utøya. Ég deili þessum ótta, en þessi staða kemur mér ekki á óvart. Á Íslandi býr ekk­ert öðru­vísi fólk en í Nýja Sjá­landi eða í Nor­egi.

Hatur er aldrei ný og fersk hug­mynd ein­stak­linga, heldur afleið­ing við­tek­inna við­horfa og afstöðu þeirra sem telja sig í rétt­mætri og rétt­læt­an­legri for­rétt­inda­stöðu gagn­vart jað­ar­hóp­um. Það getur kraumað undir yfir­borði sam­fé­laga, en verður fyrst hættu­legt þegar hat­urs­orð­ræðan er rétt­lætt og gerð rétt­mæt. Þegar hún fær við­ur­kenn­ingu og rými á opin­berum vett­vangi fær hún tæki­færi á að nær­ast og safna fylgj­end­um. Þaðan er þeim beint inn á lok­aða vefi og inn í sam­fé­lags­hópa þar sem inn­ræt­ing getur átt sér stað í friði. Til­hneig­ingin er sú að stilla jað­ar­hópum upp hvorum á móti öðrum í þeim til­gangi að ala á hug­mynd­inni um sam­keppni um opin­bera aðstoð. Þunga áherslu verður að leggja á að þjón­usta við, eða skortur á þjón­ustu, eins hóps verði ekki notuð sem afsökun eða ástæða fyrir mann­rétt­inda­brotum gagn­vart öðrum hóp­um. Og sjaldn­ast eru það jað­ar­hóp­arnir sem beita þess­ari rétt­læt­ingu, heldur áhrifa- og valda­fólk utan þeirra.

Auglýsing

Getur verið að aðstæður hafi breyst hér á landi? Hvers vegna er fólk fullt af andúð í garð hæl­is­leit­enda og flótta­manna og til­búið nú til að fella grímuna og kalla eftir morðum á sak­lausu fólki, jafn­vel eldri konur og umhyggju­samar ömm­ur, eins og Ill­ugi Jök­uls­son benti á í áhrifa­mik­illi grein í Stund­inni fyrir skömmu?

Við höfum farið yfir strik og við komumst ekki til baka.

Opin­bert ofbeldi

Til­efn­is­lausa ofbeldið sem lög­reglan beitti frið­sama og óvopn­aða hæl­is­leit­endur á Aust­ur­velli um dag­inn er hættu­legt for­dæmi og gefur öðru ofbeldi rétt­mæti. Það blasir við okkur á hverjum degi að stefna stjórn­valda í mál­efnum hæl­is­leit­enda og flótta­fólks er ómann­úð­leg og grimm, jafn­vel þegar börn eiga í hlut. Ég hef ekki gleymt drengnum sem stóð í dyra­gætt­inni með bangs­ann sinn í hendi, horf­andi út í myrkrið, eða fötl­uðum feðginum sem vísa átti úr landi, og nú síð­ast barni í Haga­skóla sem á að vísa á göt­urnar í Afganist­an. Jú, dæmi er um að ákvörðun Útlend­inga­stofn­unar hafi verið snúið við, en ofbeldið hefur átt sér stað. Margir aðrir hafa ekki átt rödd í bar­átt­unni gegn brott­vís­un, ég nefni dæmið um leik­skóla­starfs­mann­inn sem nýlega var rif­inn frá börnum hér á landi og sendur út í full­komna óvissu. Ég les um marga skjól­stæð­inga Tos­hiki Toma, fólkið sem á ekki mögu­leika. Ofbeldið er sýnilegt, áþreif­an­legt, rétt­lætt og gert rétt­mætt með aðgerðum stjórn­valda. Það bein­ist ekki bara að þeim sem hafa verið gerðir brott­rækir úr íslensku sam­fé­lagi, heldur situr það einnig eftir í vit­und okkar allra, veldur óör­yggi og sorg, - og það nærir og rétt­lætir hat­ur.

Það verður að skapa aðra leið, við þurfum á fólki að halda og flótta­mönnum er ekk­ert að fækka í heim­in­um.

Yfir­burða­þjóðin

Það urðu kafla­skil hér á landi í októ­ber þegar nýtt frum­varp um þreng­ingu ákvæðis um hat­urs­orð­ræðu var kynnt með þeim orðum að nú þyrftu jað­ar­settir ein­stak­lingar að umbera meira af henni. Stjórn­völd bera mikla ábyrgð með þess­ari orð­ræðu og víta­vert af þeim að gefa þessi skila­boð til að byrja með. Verði frum­varpið að lögum verður nær ómögu­legt að sækja fólk til saka fyrir hat­urs­full ummæli. Fyr­ir­var­arnir eru þannig úr garði gerðir að til­mæli Ráð­herra­nefndar Evr­ópu­ráðs­ins um hat­ursá­róður eða hat­urs­orð­ræðu (nr. R(97)20) verða gerð full­kom­lega bit­laus. Þreng­ingin skerðir þannig mögu­leika okkar sem sam­fé­lags á að finna hvar mörk tján­ing­ar­frelsis og hat­urs­orð­ræðu eiga að liggja.

Það er óskilj­an­legt hvers vegna þrengja þarf skil­grein­ingu hat­urs­orð­ræðu í íslenskri lög­gjöf. Engar sam­fé­lags­legar ástæður liggja þar að baki. Frum­varpið gengur langtum lengra en lög á Norð­ur­lönd­unum gera. Eina ástæðan sem er gef­in, er að Alþingi sam­þykkti skömmu eftir hrun ályktun um fela rík­is­stjórn­inni það verk­efni að leita leiða til að skapa Íslandi sér­stöðu á sviði tján­ing­ar- og útgáfu­frels­is. Ég verð að segja að ég missti af þess­ari ályktun Alþingis á sínum tíma, en þó ég styðji heils­hugar mik­il­vægar umbætur á lög­gjöf um tján­ing­ar- og útgáfu­frelsi, þá fer óneit­an­lega um mann hrollur að minn­ast þess að yfir­burða­þjóðin ætl­aði að skapa sér sér­stöðu sem alþjóð­leg fjár­mála­mið­stöð á sínum tíma. Nú trúum við að hér búi yfir­burða­þjóð með sterk­ari sið­ferð­is­kennd en öll önnur þjóð­fé­lög heims þegar kemur að tján­ing­ar­frelsi. Við teljum okkur trú um að við þurfum ekkert á opnum til­mælum Ráð­herra­nefndar Evr­ópu­ráðs­ins að halda, við ætlum bara að skapa okkar eigin við­mið.

Það þarf ekki að koma á óvart að helsti stuðn­ings­að­ili þessa frum­varps er Útvarp Saga sem gefur því glimr­andi með­mæli í umsögn á vef Alþing­is. Gegn þeirri umsögn standa umsagnir fjölda sam­taka jað­ar­hópa sem ein­róma vara við afleið­ingum þess. En því mið­ur, skað­inn er skeður og birt­ist okkur í því að ónefndum útvarps­stjóra var boðið að sitja í huggu­legum umræðu- og skemmti­þætti Gísla Mart­eins Bald­urs­sonar á föstu­dags­kvöldi og taka léttan snún­ing á hatr­inu. Við erum komin þang­að. Við erum til­búin til að gefa hat­urs­orð­ræðu rými, rétt­mæti og gildi, eins og ekk­ert sé eðli­legra. Stjórn­völd hafa þannig tekið þátt í að setja almanna­rým­inu ný við­mið um umburð­ar­lyndi með hatri í orð­ræðu sem við höfum ekki við­ur­kennt fyrr.

Ábyrgð stjórn­mála­manna

Í þriðja lagi þarf að benda á að Klaust­urs­þing­menn­irnir sitja enn á Alþingi og halda áfram að ala á kúgun gagn­vart sendi­boð­anum sem opin­ber­aði hat­urs­fulla orð­ræðu þeirra og þeir lít­ils­virða þannig áfram þolendur ofbeld­is­ins. Í skjóli Alþingis virð­ast þeir sitja í sinni frið­helgi og fá að senda sínum fylg­is­mönnum þau skila­boð að þeir kom­ist upp með ofbeld­ið. Þessir þing­menn eru vafa­laust fyr­ir­mynd þeirra sem telja for­rétt­inda­stöðu sinni ógnað og rétt­læta beit­ingu ofbeld­is. Og þeir taka sér dag­skrár­vald­ið.

Ég hef dáðst að fram­göngu for­sæt­is­ráð­herra Nýja Sjá­lands eftir atburð­ina í Christchurch, og ég hef séð aðra stjórn­mála­menn taka leið­toga­hlut­verk sitt alvar­lega t.a.m. í Pitts­burgh á síð­asta ári þar sem 11 gyð­ingar voru myrtir í bæna­húsi sínu, eða í kirkj­unni í Suther­land Springs, Texas, þar sem 26 féllu fyrir hendi morð­ingja. En íslensk stjórn­völd og stjórn­mála­menn virð­ast ekki skilja þátt sinn í þeim aðstæðum og því umhverfi sem er að skap­ast um hat­urs­orð­ræðu hér á landi.

Vakn­ið! Takið ábyrgð ykkar alvar­lega og gang­ist við henni!

Höf­undur er með­limur í Tabú, femínískri fötl­un­ar­hreyf­ingu.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Freyr Eyjólfsson
Neysla og úrgangur eykst á heimsvísu – Ákall um nýjar, grænar lausnir
Kjarninn 20. febrúar 2020
Ísold Uggadóttir og Auður Jónsdóttir
Himinhrópandi mistök í máli Maní
Kjarninn 20. febrúar 2020
Haraldur Johanessen var enn ríkislögreglustjóri þegar samkomulagið var gert. Hann lét af störfum skömmu síðar
Samkomulag ríkislögreglustjóra hækkaði laun yfirmanna um 48 prósent
Þeir yfirmenn hjá ríkislögreglustjóra sem skrifuðu undir samkomulag við embættið í fyrra hækkuðu samtals grunnlaun sín um 314 þúsund krónur á mánuði og sameiginlegar lífeyrisgreiðslur um 309 milljónir.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Samninganefnd starfsgreinasambandsins.
Starfsgreinasambandið nær samkomulagi við ríkið um nýjan kjarasamning
Starfsgreinasambandið og ríkið náðu í gær saman um útlínur á nýjum kjarasamningi á fundi hjá ríkissáttarsemjara.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Efling fordæmir Dag fyrir að vilja ekki eiga samtal við sig
Efling segir borgarstjórann í Reykjavík tala niður kjara- og réttlætisbaráttu félagsins. Framsetning hans á tilboðum Reykjavíkurborgar um launahækkanir til félagsmanna Eflingar sé í þeim „tilgangi að fegra mögur tilboð borgarinnar.“
Kjarninn 20. febrúar 2020
Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB.
Verkföll hjá BSRB hefjast að óbreyttu í byrjun mars
Verkföllin munu hafa mikil áhrif á almannaþjónustuna enda munu þau ná til starfsfólks í heilbrigðisþjónustunni, þar með talið á Landspítalanum, og í skólum, leikskólum og á frístundaheimilum.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Hillur verslana eru í dag fullar af fersku brauði.
Uppþot vegna brauðsins stormur í vatnsglasi
„Hvenær verður næst brauð viðvörun?“ „Brauð er búið í borginni, líka hvíta brauðið. Fólk ætlar greinilega að leyfa sér þessar síðustu klukkustundir á jörðu.“ Þeir voru margir brandararnir sem fuku í sprengilægðinni í síðustu viku.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Traust almennings á dómstólum
Auður Jónsdóttir rithöfundur hitti gamalreyndan lögmann, Ragnar Aðalsteinsson, til að ræða hið svokallaða Landsréttarmál en það vekur upp áleitnar spurningar.
Kjarninn 20. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar