Jafnaðarsamningurinn 2019

Stefán Ólafsson greinir ný undirritaðan kjarasamning.

Auglýsing

Nýr kjara­samn­ingur verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar við atvinnu­rek­endur er um margt nýstá­leg­ur. Kjara­bætur koma á óvenju fjöl­breyttu formi og af því til­efni hafa margir kallað samn­ing­inn „lífs­kjara­samn­ing“.

Ég tel hins vegar að megin ein­kenni samn­ings­ins og mesta nýmælið sé að hann er óvenju mik­ill jafn­að­ar­samn­ing­ur. Kjara­bætur eru mestar hjá þeim sem eru á lægri laun­um. Það gildir um launa­hækk­an­ir, skatta­lækk­an­ir, hækkun barna­bóta og víð­tækar umbætur í hús­næð­is­mál­um.

Í for­sendu­á­kvæði er þó einnig gert ráð fyrir að kaup­máttur með­al­launa auk­ist.

Auglýsing

Launa­hækk­anir

Í fyrsta sinn koma launa­hækk­anir á formi fastrar krónu­tölu er gengur upp launa­stig­ann, í stað hefð­bund­inna pró­sentu­hækk­ana sem skila hærri launa­hópum fleiri krón­um. Kaup­hækk­unin verður því hlut­falls­lega mest í lægstu hóp­un­um. Þeir sem eru á stríp­uðum taxta­launum fá einnig meiri hækk­anir en aðr­ir. Þá er inn­leitt nýmæli sem felur í sér hag­vaxt­ar­tengdar launa­hækk­anir til við­bót­ar, fari hag­vöxtur á mann yfir til­tekin mörk. Miðað við hag­vaxt­ar­reynslu frá 1990 til nútím­ans eru yfir­gnæf­andi líkur á að þetta skili umtals­verðum við­bót­ar­hækk­unum á samn­ings­tím­an­um.

Hættan á að kostn­aður atvinnu­lífs­ins vegna umsamdra launa­hækk­ana verði sér­stak­lega íþyngj­andi er lítil sem eng­in, vegna hóf­legra hækk­ana í efstu tekju­hópum – en hálauna­fólk hefur þegar fengið miklar hækk­anir á síð­ustu árum.

Fram­lag rík­is­ins

Ríkið leggur að þessu sinni óvenju mikið af mörkum til að greiða fyrir gerð samn­ings­ins og vega 10.000 króna skatta­lækk­anir til lág­tekju­fólks mest, en þær eru ígildi launa­hækk­unar sem nemur 15.900 króna á mán­uði.

Að auki hækkar ríkið barna­bætur sem koma sér­stak­lega í hlut fjöl­skyldna með mjög lágar tekjur (ígildi 15.000 króna launa­hækk­unar ein­stæðs for­eldris tveggja barna sem er á lág­marks­laun­um). Hjón á lág­marks­launum fá 50% meira sam­an­lagt. Fæð­ing­ar­or­lof er lengt úr 9 í 12 mán­uði.

Öfl­ugt átak til að auka bygg­ingu nýrra íbúða fyrir lág­launa­fólk og úrræði inn­leidd til að styðja við fyrstu kaup og nið­ur­greiðslu lána miða að því að leið­rétta skekkju í fram­boði hús­næðis og ofur­hækk­anir sem óheftur mark­aður hefur inn­leitt á síð­ustu árum.

Stjórn­völd munu einnig beita sér fyrir laga­setn­ingu um hömlur á óhófs­hækk­anir húsa­leigu (leigu­bremsu) og gera refsi­verð svik atvinnu­rek­enda er skirr­ast við að greiða starfs­fólki sínu rétt­mæt umsamin laun. Marg­þætt önnur rétt­inda- og umbóta­úr­ræði er að finna í aðgerða­pakka stjórn­valda, ekki síst gegn félags­legum und­ir­boð­um. Allt er það mik­il­vægt.

Skil­yrði til vaxta­lækk­ana og hömlur á verð­trygg­ingu lána

Hóf­leg hækkun launa á fyrsta ári samn­ings­ins skapar að mati samn­ings­að­ila góð skil­yrði til lægra verð­bólgu­stigs og vaxta­lækk­ana, sem er mikið hags­muna­mál fyrir bæði heim­ilin og fyr­ir­tæk­in.

Þetta er sér­stak­lega mik­il­vægt hags­muna­mál fyrir ungt fjöl­skyldu­fólk sem glímir við mikla skulda­byrði, vegna óhófs­hækk­ana á hús­næð­is­verði á síð­ustu árum. Ef slík lækkun skilar sér ekki, að óbreyttum skil­yrð­um, þá er samn­ing­ur­inn upp­segj­an­legur í sept­em­ber 2020 eða 2021.

Þá lofa stjórn­völd að hamla notkun nýrra verð­tryggðra neyslu­lána og taka hús­næð­islið­inn út úr nýjum neyslu­lánum frá og með næstu ára­mót­um.

Sveigj­an­leiki til vinnu­staða­samn­inga auk­inn

Ýtt er undir auk­inn sveigj­an­leika til samn­inga á vinnu­stöðum um breytta skipan vinnu­tíma, sem getur leitt til stytt­ingar við­veru á vinnu­stað úr 40 í 36 stundir á viku, í ítr­ustu dæm­um.

Hverjar eru kjara­bætur lág­launa­fólks í heild?

Ljóst er að ef meta á hverju samn­ing­ur­inn skila lág­launa­fólki til kjara­bóta þá þarf að taka til­lit til sem flestra þátta hans, ásamt beinum launa­hækk­un­um.

Í töfl­unni hér að neðan er þetta gert, með sam­an­burði á þróun lág­marks­launa á samn­ings­tíma­bil­inu 2015 til 2018 við nýja samn­ing­inn sem gildir frá 2019 til 1. nóv­em­ber 2022. ­Launa­hækk­anir þóttu góðar í síð­asta kjara­samn­ingi en hins vegar skemmdi aukin skatt­byrði og rýrnun barna­bóta ávinn­ing lág­launa­fólks af samn­ingnum þá. Tryggt er að ekk­ert slíkt ger­ist núna, heldur þvert á móti bæta fyr­ir­hug­aðar skatta­lækk­anir og auknar barna­bætur kjör þeirra lægst laun­uðu svo um mun­ar.

Sýnd er heild­ar­hækkun lág­marks­launa­trygg­ingar á báðum tíma­bilum (2015-2018 og 2019-2022) og bætt við hag­vaxt­ar­tengdum launa­hækk­unum og ígildi launa­hækk­ana sem skatta­lækk­unin og hækkun barna­bóta nú skila lág­launa­fólki á samn­ings­tíma­bil­inu í heild.

Tafla 1.

Lág­marks­launa­trygg­ingin hækk­aði um sam­tals 86.000 krónur á síð­asta samn­ings­tíma­bili, úr 218.000 í 300.000 kr. á mán­uði. Nú hækkar hún minna, eða um 68.000 krónur sam­tals og endar í 368.000 á síð­asta ári samn­ings­ins. Hækk­anir á strípaða taxta eru hærri, eða um 90.000 kr. á tíma­bil­inu.

Hins vegar skila skatta­lækk­unin og hækkun barna­bóta lág­launa­fólki sam­tals ígildi launa­hækk­unar um 30.900 krónur til við­bótar og að auki koma hag­vaxt­ar­tengdar launa­hækk­an­ir. Miðað við reynslu síð­ustu þriggja ára­tuga er lík­leg­ast að sviðs­mynd II (Hag­vaxt­ar­auki II í töfl­unni) verði nið­ur­stað­an, með 19.000 króna við­bótar launa­hækk­un.

Ef það verður nið­ur­staðan munu kjörin hafa batnað um ígildi 117.900 króna launa­hækk­un­ar. Krafa verka­lýðs­fé­lag­anna var að ná fram 120.000 króna launa­hækkun á þremur árum.

Eins og taflan sýnir er kjara­bati þeirra sem hafa laun nærri lág­marks­launa­trygg­ing­unni (sem er 300.000 krónur áður en nýi kjara­samn­ing­ur­inn tekur gildi) frá 21.900 til 36.900 krónum meiri en var á síð­asta samn­ings­tíma. Fram­lag stjórn­valda á stóran þátt í að tryggja þessa hag­stæðu útkomu.

Ekki eru með­taldar í töfl­unni kjara­bætur heim­il­anna vegna hugs­an­legrar vaxta­lækk­un­ar.

Ég tel að þessi útkoma sýni gjörla hversu mikil tíma­mót eru falin í þessum kjara­samn­ingi.

Ný for­ysta með nýjar leiðir nær árangri

Nú er sýnt að ný for­ysta í verka­lýðs­hreyf­ing­unni hefur náð góðum árangri. Grund­völlur þess var lagður með frum­legri og snjallri kröfu­gerð, sem í senn beind­ist að atvinnu­rek­endum og stjórn­völd­um.

Órofa sam­staða meðal versl­un­ar­fólks og verka­fólks, undir nýrri for­ystu, gerði gæfumun­inn. Stað­föst þraut­seigja og snjöll beit­ing verk­falls­vopns­ins sköp­uðu þrýst­ing­inn sem til dugð­i. ­Samn­ing­ur­inn felur í sér víð­tækar umbætur í sam­fé­lags­málum og leggur að auki sitt af mörkum til að draga úr land­lægu til­lits­leysi fjár­mála­geirans gagn­vart hags­munum heim­ila og smærri fyr­ir­tækja.

Jafn­að­ar­samn­ing­ur­inn er lífs­kjara­samn­ingur – og lífs­kjara­samn­ing­ur­inn er jafn­að­ar­samn­ing­ur.

Á hvorn veg­inn sem það er skil­greint er ljóst að hér hafa orðið tíma­mót í kjara­þróun lands­manna.

Höf­undur er pró­fessor við Háskóla Íslands og sér­fræð­ingur í hluta­starfi hjá Efl­ingu – stétt­ar­fé­lagi.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Helgi Magnússon eignast allt Fréttablaðið – Jón Þórisson nýr ritstjóri
Fjárfestirinn Helgi Magnússon hefur keypt þann hluta í Torgi, útgáfufélagi Fréttablaðsins, sem hann átti ekki fyrir. Til stendur að sameina Fréttablaðið og Hringbraut.
Kjarninn 18. október 2019
Sívaxandi söfnuður kaþólsku kirkjunnar
Kaþólski söfnuðurinn hefur vaxið gífurlega hratt hér á landi á síðustu árum. Kaþólska kirkjan er í dag annað stærsta trúfélag landsins með yfir 14.400 einstaklinga skráða í söfnuðinn.
Kjarninn 18. október 2019
Ársreikningar stjórnmálaflokka fást ekki afhentir í heild
Ríkisendurskoðun telur sig ekki mega afhenda ársreikninga stjórnmálaflokka vegna síðasta árs í heild. Það var fyrsta árið í rekstri flokkanna eftir að ríkisframlag til þeirra var hækkað um 127 prósent.
Kjarninn 18. október 2019
Innri markaðurinn var hugmynd Breta
Gylfi Zoega hagfræðiprófessor fjallar um Brexit í Vísbendingu sem kemur til áskrifenda á morgun.
Kjarninn 17. október 2019
Meryl Streep er ein af aðalleikurum myndarinnar.
Mossack Fonseca stefnir Netflix
Mossack Fonseca, lögmannsstofan alræmda, hefur stefnt Netflix vegna kvikmyndar streymisveitunnar um Panamaskjölin.
Kjarninn 17. október 2019
Fimmtungur Íslendinga býr við leka- og rakavandamál
Hlutfall þeirra sem telja sig búa við leka- og/eða rakavandamál hér á landi er þrefalt hærra hér en í Noregi.
Kjarninn 17. október 2019
Boris Johnson, forsætisráðherra Breta.
Nýr Brexit-samningur samþykktur
Boris Johnson, forsætisráðherra Bretlands, og Jean-Clau­de Juncker, for­seti fram­kvæmda­stjórn­ar Evrópusambandsins, tilkynntu í morgun að nýr útgöngusamningur milli Bretlands og Evrópusambandsins væri í höfn.
Kjarninn 17. október 2019
Þórður Snær Júlíusson
Ríkið sem vildi ekki sjá peningaþvættið heima hjá sér
Kjarninn 17. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar