Græða skattgreiðendur og notendur lyfja á norrænum útboðum?

Ólafur Stephensen framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda skrifar um þjónustufyrirtæki sem kaupa inn lyf og selja til íslenzka heilbrigðiskerfisins.

Auglýsing

Svan­dís Svav­ars­dóttir heil­brigð­is­ráð­herra sagði í við­tali við Þórð Snæ Júl­í­us­son, rit­stjóra Kjarn­ans, sem birt var á sjón­varps­stöð­inni Hring­braut 16. maí síð­ast­lið­inn og jafn­framt sagt frá í Kjarn­anum, að þátt­taka Land­spít­al­ans í sam­eig­in­legum útboðum Nor­egs og Dan­merkur á sjúkra­hús­lyfjum ætti að gagn­ast bæði not­endum lyfja og skatt­greið­end­um. Ríkið fengi lægra verð og afhend­ingar­ör­yggi lyfja yrði bætt.

Þórður Snær full­yrti í við­tal­inu að hér á landi störf­uðu „milli­lið­ir“ sem hefðu „fyrst og síð­ast það hlut­verk að kaupa inn lyf og selja íslenska rík­in­u“. Hann spurði ráð­herra hvort til greina kæmi að taka upp kerfi þar sem „milli­lið­irn­ir“ hyrfu frá og kaupin yrðu bein. „Það gæti verið hluti af lausn­inn­i,“ svar­aði ráð­herra.

Bætt afhend­ingar­ör­yggi lyfja og lægra verð eru góð mark­mið. Það er hins vegar stór spurn­ing hvort sú stefna ráð­herra að setja veltu­mestu lyf spít­al­anna í sam­nor­rænt útboð nær þeim mark­mið­um. Ýmis­legt bendir til að málið hafi ekki verið skoðað til enda.

Hvað gera milli­lið­irn­ir?

Byrjum á því hvað „milli­lið­irn­ir“ gera. Erlend lyfja­fyr­ir­tæki kjósa flest hver að vera ekki með eigin rekstur á Íslandi vegna smæðar mark­að­ar­ins. Því hafa byggzt upp inn­lend þjón­ustu­fyr­ir­tæki, sem þjón­usta ann­ars vegar erlenda lyfja­fram­leið­endur og hins vegar íslenzka heil­brigð­is­kerfið til að tryggja að lands­menn hafi aðgang að nauð­syn­legum lyfj­u­m. 

Auglýsing
Í grunn­inn felst þjón­ustan í því að að skrá og mark­aðs­setja lyf, byggja upp gæða­kerfi og lyfja­gát í sam­ræmi við íslenzk lög og reglu­gerð­ir, sjá um inn­kaup, inn­flutn­ing, geymslu og dreif­ingu á lyfjum til spít­ala, ann­arra heil­brigð­is­stofn­ana, apó­teka og í sumum til­fellum beint til not­enda. Öll þessi þjón­usta er nauð­syn­leg til þess að íslenzka heil­brigð­is­kerfið virki og almenn­ingur fái þau lyf sem hann þarf. Rekstr­ar­um­hverfi fyr­ir­tækj­anna er hins vegar erfitt, eins og fram kemur í nýlegri grein­ingu Intellecon á íslenzkum lyfja­mark­aði.

Geta íslenzku fyr­ir­tækin boðið í við­skipt­in?

Ísland er örmark­aður og til að mynda er danski lyfja­mark­að­ur­inn 16 sinnum stærri og sá sænski tæp­lega 28 sinnum stærri. Þrátt fyrir smæð­ina þarf Ísland að fylgja sam­ræmdu reglu­verki Evr­ópska efna­hags­svæð­is­ins sem kallar á sér­hæft starfs­fólk, aðbúnað og dreifi­kerfi. Stór hluti kostn­aðar við mark­aðs­setn­ingu og dreif­ingu lyfja er því óháður stærð mark­aða.

Íslenzku fyr­ir­tækin geta ekki tekið þátt í sam­nor­rænum lyfja­út­boðum því að samn­ingur þeirra við erlendu lyfja­fyr­ir­tækin tak­markast við Ísland og þau eru þannig í raun úti­lokuð frá nor­rænu útboð­un­um.

Hvað ger­ist ef ríkið fleytir rjómann ofan af?

Þjón­ustu­fyr­ir­tækin bjóða upp á þús­undir vöru­núm­era af lyfj­um. Mælt í veltu og þar með lyfja­kostn­aði eru sum þeirra stórir útgjalda­lið­ir, en lang­flest lyf eru fremur veltu­lít­il. Vegna mik­ils fasts kostn­aðar við hvert ein­asta lyf hafa fyr­ir­tækin fram­legð sína fyrst og fremst af veltu­mestu lyfj­un­um. Sú regla sem oft er vitnað til í öðrum rekstri, að 20% af vöru­núm­er­unum tryggi 80% fram­legð­ar, á ágæt­lega við í lyfja­geir­an­um.

Ef stefna heil­brigð­is­ráð­herra og Land­spít­al­ans er sú að setja veltu­mestu lyfin í nor­rænt útboð til að ná fram sparn­aði, er um leið verið að kippa grund­vell­inum undan rekstri þjón­ustu­fyr­ir­tækj­anna. Nú er ekk­ert sem segir að ein­hver til­tek­inn rekstur eigi rétt á sér um aldur og ævi. En stjórn­völd þurfa engu að síður að hafa ein­hverja hug­mynd um hvernig því hlut­verki innan heil­brigð­is­kerf­is­ins, sem þjón­ustu­fyr­ir­tækin þjóna, verði sinnt í fram­tíð­inni ef þeirra nýtur ekki við.

Ef nið­ur­staðan verður sú að ríkið fleytir rjómann ofan af með nor­rænum útboðum á veltu­mestu lyfj­unum verður erf­ið­ara að tryggja fram­boð af öllum hinum lyfj­un­um, sem þrátt fyrir að hafa minni veltu eru jafn­nauð­syn­leg fyrir þá sem nota þau og lyfin sem kosta ríkið meira í inn­kaup­um.

Stuðlar verð­stefnan að því að við fáum nýj­ustu og beztu lyf­in?

Það háir nú þegar eðli­legri þróun og end­ur­nýjun á lyfja­mark­aðnum hvernig rík­is­valdið hefur staðið að verð­lagn­ingu lyfja á Íslandi. Lyfja­verð er alls ekki frjálst. Árið 2009 var ákveðið að skráð hámarks­verð sjúkra­hús­lyfja yrði að mið­ast við lægsta verð í öðrum nor­rænum ríkj­um, í stað með­al­verðs sem áður gilti. Þess má raunar geta að kostn­aður vegna þess­ara svoköll­uðu S-merktu lyfja lækk­aði frá árinu 2009 úr 4,1% af heild­ar­heil­brigðis­út­gjöldum á Íslandi niður í 3,9% árið 2017. Ef horft er á öll lyf, var hlut­fall lyfja­kostn­aðar af heil­brigðis­út­gjöldum 13% árið 2009 en var 2017 um 8%. Þetta er eitt­hvert lægsta hlut­fall sem um getur í OECD-­ríkj­un­um.

Auglýsing
Þetta eru góðar fréttir fyrir skatt­greið­end­ur, en ekki endi­lega fyrir not­endur lyfja. Verð lyfja hefur farið ört lækk­andi und­an­farin ár sam­hliða styrk­ingu krón­unnar á sama tíma og allur kostn­aður þjón­ustu­fyr­ir­tækj­anna hefur auk­izt veru­lega, meðal ann­ars vegna auk­inna krafna af hálfu hins opin­bera. Eins og áður sagði er fasti kostn­að­ur­inn við skrán­ingu lyfs og öflun mark­aðs­leyfis hár og fer hækk­andi. Þetta þýðir að erlendir lyfja­fram­leið­endur hafa oft sára­lít­inn áhuga á að skrá hér ný lyf með bætta virkni gegn ýmsum sjúk­dóm­um. Þar við bæt­ist að vegna hins lága lyfja­verðs á Íslandi hafa sum önnur Evr­ópu­ríki sett skráð lyfja­verð hér á landi inn í „við­mið­un­ar­körf­ur“ vegna lyfja­kostn­að­ar. Það dregur um leið úr hvata lyfja­fram­leið­enda til að skrá lyf hér á landi, því að þeir verða þá að bjóða þau á sama verði á öðrum mörk­uð­um.

Mun afhend­ingar­ör­yggið aukast?

Heil­brigð­is­ráð­herr­ann sagði í áður­nefndu við­tali að afhend­ingar­ör­yggi ætti að aukast með þátt­töku í nor­rænum útboðum og vitn­aði til nýlegra frétta um skort á ein­stökum lyfj­um. Það er því miður ekki víst að það vanda­mál lag­ist með sam­starfi við Norð­ur­lönd, því að lyfja­skortur vegna vanda­mála í fram­leiðslu er alþjóð­legt vanda­mál og ein­stökum ríkjum eða mark­aðs­svæðum oft skammtað ákveðið hlut­fall þess sem við­kom­andi fram­leið­andi ræður við að fram­leiða. Í núver­andi útboðs­skil­málum Land­spít­al­ans er kveðið á um að þjón­ustu­fyr­ir­tækin verði að halda tveggja mán­aða birgðir af við­kom­andi lyfi í land­inu og geta afhent það með sól­ar­hrings­fyr­ir­vara. Í útboðs­skil­málum fyrsta sam­nor­ræna útboðs­ins sem Ísland tekur þátt í, er hins vegar kveðið á um þriggja sól­ar­hringa fyr­ir­vara og tveggja mán­aða örygg­is­birgðir eru geymdar hjá fram­leið­and­an­um. Er það aukið afhend­ingar­ör­yggi?

Hver á að gera hvað og hvað kostar það?

Margar spurn­ingar vakna í tengslum við áform heil­brigð­is­ráð­herra um að bjóða lyf út í sam­nor­rænum útboð­um. Flestum er ósvar­að. Hér eru nokkur dæmi:

  • Hvernig sjá stjórn­völd fyrir sér hlut­verk þjón­ustu­fyr­ir­tækj­anna ef þau ætla sjálf að sjá um bein inn­kaup á veltu­mestu lyfj­unum sem skila mestri fram­legð?
  • Hvernig tryggja stjórn­völd almenn­ingi aðgang að lyfjum ef þjón­ustu­fyr­ir­tækj­anna nýtur ekki við? Hvernig á t.d. að sinna dreif­ingu til heil­brigð­is­stofn­ana á lands­byggð­inni og apó­teka?
  • Hver yrði kostn­aður rík­is­ins af því að sinna flutn­ing­um, birgða­haldi, skrán­ing­um, gæða­mál­um, við­haldi mark­aðs­leyfa og öllu hinu sem þjón­ustu­fyr­ir­tækin gera?
  • Hvaða stofnun rík­is­ins á að sinna núver­andi hlut­verki þjón­ustu­fyr­ir­tækj­anna? Er það Land­spít­al­inn sem á að taka að sér starf­semi einka­fyr­ir­tækja eða á að end­ur­reisa Lyfja­verzlun rík­is­ins, sem var lögð niður fyrir 25 árum?

  • Hvernig á að reka Lyfja­stofn­un, sem fær tekjur í hlut­falli við veltu þjón­ustu­fyr­ir­tækja á lyfja­mark­aði?
  • Hver eru sam­keppn­is­á­hrif þess að rík­ið, sem er langstærsti kaup­andi lyfja í land­inu, verði jafn­framt langstærsti inn­flytj­andi þeirra?
  • Sam­keppn­is­eft­ir­litið hefur bent á að inn­lend þjón­ustu­fyr­ir­tæki, sem ná stórum samn­ingum við rík­ið, geti vegna stærð­ar­hag­kvæmni tryggt neyt­endum lægra verð en ella. Hyggst ríkið beita sam­nor­rænum útboðum á fleiri vörum en lyfjum og hafa þannig nei­kvæð áhrif á sam­keppni og verð á fleiri mörk­uð­um?

Hver er heild­ar­sýn ráð­herra?

Því miður hafa hvorki Land­spít­al­inn né heil­brigð­is­ráðu­neytið sýnt nokkurn áhuga á sam­ráði um þessi mál við þjón­ustu­fyr­ir­tæki á lyfja­mark­aði eða sam­tök þeirra. Ýmis­legt bendir til að ráð­herra sé nú lagður upp í ferð án fyr­ir­heits, þar sem afleið­ing­arnar fyrir heil­brigð­is­kerfið í heild, skatt­greið­endur og not­endur lyfja eru alls­endis óljós­ar. Hér er kallað eftir skýr­ari heild­ar­sýn ráð­herra á mál­ið.

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Félags atvinnu­rek­enda. 

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Samherji opinberaður
Sjávarútvegsrisinn Samherji er eitt stærsta og áhrifamesta fyrirtæki á Íslandi. Það teygir anga sína víða og stjórnendur þess hafa ekki farið leynt með vilja sinn til að hafa mikil áhrif í samfélaginu sem þeir búa í.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Gunnþór Ingvarsson
Óskuðu eftir ráðum hjá Samherjamönnum til að blekkja Grænlendinga
Framkvæmdastjóri Síldarvinnslunnar bað stjórnendur hjá Samherja að ráðleggja sér um hvernig best væri að afla velvildar heimamanna á Grænlandi og blekkja þá til að komast yfir veiðiheimildir.
Kjarninn 15. nóvember 2019
Þórólfur Matthíasson
Mútur sem hefðbundnir viðskiptahættir
Kjarninn 15. nóvember 2019
Björgólfur reiknar ekki með að sitja sem forstjóri Samherja lengi
Sitjandi forstjóri Samherja kallar sjónvarpsþátt Kveiks um fyrirtækið „einhliða“. Ýjað hafi verið að því að Samherji „hefði brotið gegn lögum og sýnt slæmt siðferði í viðskiptum.“
Kjarninn 15. nóvember 2019
Bankastjórar Arion banka kaupa hlutabréf fyrir 230 milljónir
Benedikt Gíslason bankastjóri og Ásgeir Helgi Reykfjörð aðstoðarbankastjóri keyptu hlutabréf í bankanum í dag.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Þorsteinn Már vonar að tímabundið brotthvarf rói umræðu um Samherja
Þorsteinn Már Baldvinsson segir í viðtali við Vísi að Samherji sé ekki sálarlaust fyrirtæki. Honum blöskrar umræða um fyrirtækið í kjölfar afhjúpandi þáttar Kveiks um starfsemi Samherja í Namibíu.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Indriði H. Þorláksson
Samherji í gráum skugga
Kjarninn 14. nóvember 2019
Björgólfur í leyfi frá störfum sem stjórnarformaður Íslandsstofu
Björgólfur Jóhannsson tekur við sem forstjóri Samherja tímabundið.
Kjarninn 14. nóvember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar