Orð og ábyrgð

Ari Trausti Guðmundsson, þingmaður Vinstri grænna, skrifar um málþóf Miðflokksins vegna þriðja orkupakkans.

Auglýsing

Þegar laga­frum­varp hefur verið rætt í 135 klst telst það mál­þóf. Þótt fyrr hefði ver­ið. Á Alþingi, ólíkt mörgum þjóð­þing­um, hefur mál­þóf verið talið til gæða meðal þeirra sem eru í stjórn­ar­and­stöðu. Með því megi tefja eða hindra að mál nái fram til næstu umræðu og jafn­vel eyða því með öllu. Mál­þóf hafa allir flokkar stundað en sjaldan með árangri sem þæf­endur sætta sig við.

Í lögum um þing­sköp leyf­ist þing­mönnum að halda, eins oft og þeim sýnist, 5 mín­útna ræðu, eftir að hafa talað í 20 mín. í fyrsta sinn og 10 mín. í annað sinn. Það er allur gald­ur­inn; 50 ræður (!) ef svo verkast. Til að kæta þá sem fyrir mál­þóf­inu verða hefur ný leið verið reynd til að bæta um bet­ur. Svo­nefnd andsvör við ræðum hafa auðgað umræður á þingi. Þau eru í reynd ekki réttur þing­manns, heldur leyfð af for­seta. Til­gang­ur­inn er aug­ljós (og heitið lík­a): Fyrst og fremst sá að and­stæð­ingur getur spurt ræðu­mann eða gert athuga­semd við orð hans, fengið við­bragð, komið aftur í pontu og ítrekað eða spurt aftur og fengið ný við­brögð. Engar reglur eru um andsvör, aðrar en tíma­lengd og fjöldi and­svara við hverri ræðu. Fyrir hefur komið að sam­herji í stjórn­ar­liði spyrji sam­starfs­mann ein­hvers en það heyrir til und­an­tekn­inga. Sam­herji úr flokki ræðu­manns hefur örsjaldan nýtt sér and­svar enda í engu í sam­ræmi við þetta leyfi til and­svara. For­seti getur bannað slíkt og eru þess for­dæmi.

Mið­flokk­ur­inn hóf mál­þóf fyrir löngu og hefur sett allt þing­hald úr skorð­um. Ólíkt öllu öðru mál­þófi er hann einn að verki, ekki stjórn­ar­and­staða gegn stjórn­ar­lið­um, og hann fer með andsvör í öllum ræðum þannig að úr verður sam­ræða sömu fáu þing­mann­anna. Flokk­ur­inn og sam­herjar hans í mál­inu úr öðrum skoð­ana­hópum telja for­seta bera ábyrgð á mál­þóf­inu af því hann, eða a.m.k. 9 þing­menn, leggja ekki fyrir þing­sal til atkvæða að umræðum skuli hætt (71. grein þing­skapa). Heim­ild­inni hefur nær aldrei verið beitt vegna þess að ræðu­rétt­ur­inn hefur verið tal­inn ganga fyrir öllu og auð­velt fyrir þann sem fyrir slitum verður að barma sér sem fórn­ar­lamb rit­skoð­un­ar, jafn­vel ofbeld­is. Í stað þess er reynt að höfða til ábyrgðar máls­þæ­f­enda og leyfa þeim að eiga svið­ið, meðan stætt er.

Auglýsing

Sömu and­stæð­ingar máls­ins, sem til umræðu er, láta eins og ábyrgð á mál­þófi sé for­seta af því „hann hafi dag­skrár­vald­ið“ og geti ekki aðeins stöðvað umræður heldur líka raðað málum á dag­skrá eins og honum einum sýn­ist. Góð stjórnun þings und­an­farna ára­tugi hefur falist í að ljúka umræðu sem hafin er og hafa hana eins sam­fellda og unnt er (jafn­vel með næt­ur­fund­um). Enn fremur með því að dag­skrá nokk­urra daga eða viku í einu er unnin með for­sætis­nefnd í sam­ræmi við þing­sköp en ekki ákveðin af for­seta ein­um, nema þegar allt þrýt­ur. Umræðum um til­tekið mál er jafnan aðeins frestað tíma­bundið (eins og for­seti gerði nú í lok maí) en þó lengur ef máls­hefj­andi, flokkur hans eða sam­starfs­flokkar ákveða það. Stundum er reynt að semja um lok mál­þófs, þegar sýnt er að helstu rök telj­ast komin fram. Oft­ast hætta menn þó mál­þófi af sjálfs­dáð­um. Af öllu þessu leiðir að höf­uð­á­byrgðin á málþófi og mis­notkun and­svara er Mið­flokks­ins eins enda vita menn þar gjörla hve langt þeir geta gengið án harðra við­bragða.

Um mál­þófið má almennt segja að það er and­stætt helstu við­miðum hefð­bund­ins (borg­ara­legs) lýð­ræð­is. Minni­hluti getur ekki talið sig eiga ótak­mark­aðan tafarétt við afgreiðslu í hvaða félagi eða hópi sem setur sér lýð­ræð­is­regl­ur. Vel má hugsa sér mál­skots­rétt minni­hluta, háðan ströngum regl­um, til allra sem hóp­ur­inn vinnur fyr­ir, en auk þess væru tak­mörk fyrir því eftir fyr­ir­ferð og yfir­gripi máls. Án meiri­hluta­valds er ekki hægt að ná árangri við stjórn­un, ef og þegar sam­staða næst ekki. Þess vegna eru hafðar upp reglur sem miða að því að meiri­hluti geti þjónað sam­fé­lag­inu með því að afgreiða mál eftir fag­legar og póli­tískar umræð­ur. Sann­girni meiri­hluta í garð minni­hluta felst meðal ann­ars í því að hann nái að koma sínum sjón­ar­miðum á fram­færi og jafn­vel móta afgreiðslu mála, allt eftir póli­tísku afli. Á móti reynir upp­lýstur og sann­gjarn minni­hluti að virða þau sann­indi að ávallt kemur að þeim tíma að rök með og á móti í máli eru ljós orð­in. Minni­hluti hefur jafna ábyrgð og meiri­hluti á því að mál fái þá afgreiðslu sem fram fæst að lok­um. Ábyrgð í umræðum felst í því nýta tíma í raun­veru­legar rök­ræður og frelsið í því að nýta það þar til ljós mynd af and­stæðum sjón­ar­mið­um, eða sam­stöðu, er til orð­in. Linnu­lausar end­ur­tekn­ingar og mála­leng­ingar eru and­stæðar borg­ara­legu lýð­ræði og því sið­ræna mati að bæði meiri- og minni­hluti geti haft rangt fyrir sér. Að end­ingu axla menn ábyrgð á mál­flutn­ingi eins og til er sáð og ljúka máls­með­ferð. Stað­reyndir skipta líka meg­in­máli í lýð­ræð­is­legri umræðu en þar líta menn oft ólíkum augum á silfrið.

Ég hef ávallt verið mót­fall­inn fund­ar­sköpum sem leyfa mál­þóf eins og hér um ræð­ir. Tel tvær leiðir færir til breyt­inga. Önnur er sú að heim­ila til­tek­inn ræðu­tíma í heild fyrir frum­vörp og þings­á­lykt­anir (ræðu­tími til ann­ars er þegar tak­mark­að­ur). Klukku­stunda­fjöld­ann hlýtur að vera hægt að festa í ljósi reynslu og með sam­þykki flokka á þingi. Hin leiðin er sú að gera rétt auk­ins meiri­hluta þings til að stöðva umræðu eins hvers­dags­legan og unnt er. Með ein­hverju móti tekst flestum öðrum þingum að koma í veg fyrir mál­þóf af því tagi sem við þekkjum leið­ustu dæmin um á Alþingi.

Höf­undur er þing­maður Vinstri grænna.

Fimm fjölmiðlamenn með yfir milljón á mánuði á RÚV
Egill Helgason var tekjuhæsti fjölmiðlamaðurinn á RÚV á síðasta ári en þar á eftir kemur Rakel Þorbergsdóttir, fréttastjóri.
Kjarninn 20. ágúst 2019
Tryggvi Felixson
Norrænt samstarf – öflugt eða orðin tóm?
Kjarninn 20. ágúst 2019
Ásakar Samtök atvinnulífsins um valdarán
Formaður VR vill að atvinnurekendur víki úr stjórnum lífeyrissjóða þar sem þeir vilji hafa sjóðina út af fyrir sig „svo hægt sé að halda braskinu áfram með peninga og fjármuni launafólks.“
Kjarninn 20. ágúst 2019
Eigendur Aton.JL. Frá vinstri: Agnar Tr. Lemacks, Ingvar Sverrisson, Viggó Örn Jónsson og Huginn Freyr Þorsteinsson.
Jónsson & Le’macks og Aton sameinast
Ráðgjafarfyrirtækið Aton og auglýsingastofan Jónsson & Le‘macks hafa nú sameinast undir nafninu Aton.JL.
Kjarninn 20. ágúst 2019
Sýn ofmat tekjur sínar og vanmat kostnað við útsendingu miðla
Sýn sendi frá sér afkomuviðvörun í dag. Tekjur 2019 verða tæplega 400 milljónum krónum lægri en áætlað var. Félagið mun kynna stefnumótun til framtíðar samhliða næsta uppgjöri sínu, sem birt verður í næstu viku.
Kjarninn 20. ágúst 2019
Mike Pence, varaforseti Bandaríkjanna.
Undirbúa mótmæli vegna komu Pence
Samtök hernaðarandstæðinga boða til opins fundar þar sem skipulögð verða mótmæli vegna heimsóknar Mike Pence, varaforseta Bandaríkjanna til landsins.
Kjarninn 20. ágúst 2019
Þórdís Lóa Þórhallsdóttir
Fyrirtækjarekstur, Secret Solstice, samgöngustyrkir og Hinsegin dagar
Kjarninn 20. ágúst 2019
Björn Ingi Hrafnsson.
Björn Ingi segir kyrrsetningu hafa valdið sér fjártjóni og vandræðum
Ritstjóri Viljans segir að íþyngjandi og óréttmæt kyrrsetning eigna hans sé ástæða fjárhagsvandræða sem hann hafi átt við. Hann býst við að tjón sitt verði bætt af hinu opinbera.
Kjarninn 20. ágúst 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar