Orð og ábyrgð

Ari Trausti Guðmundsson, þingmaður Vinstri grænna, skrifar um málþóf Miðflokksins vegna þriðja orkupakkans.

Auglýsing

Þegar laga­frum­varp hefur verið rætt í 135 klst telst það mál­þóf. Þótt fyrr hefði ver­ið. Á Alþingi, ólíkt mörgum þjóð­þing­um, hefur mál­þóf verið talið til gæða meðal þeirra sem eru í stjórn­ar­and­stöðu. Með því megi tefja eða hindra að mál nái fram til næstu umræðu og jafn­vel eyða því með öllu. Mál­þóf hafa allir flokkar stundað en sjaldan með árangri sem þæf­endur sætta sig við.

Í lögum um þing­sköp leyf­ist þing­mönnum að halda, eins oft og þeim sýnist, 5 mín­útna ræðu, eftir að hafa talað í 20 mín. í fyrsta sinn og 10 mín. í annað sinn. Það er allur gald­ur­inn; 50 ræður (!) ef svo verkast. Til að kæta þá sem fyrir mál­þóf­inu verða hefur ný leið verið reynd til að bæta um bet­ur. Svo­nefnd andsvör við ræðum hafa auðgað umræður á þingi. Þau eru í reynd ekki réttur þing­manns, heldur leyfð af for­seta. Til­gang­ur­inn er aug­ljós (og heitið lík­a): Fyrst og fremst sá að and­stæð­ingur getur spurt ræðu­mann eða gert athuga­semd við orð hans, fengið við­bragð, komið aftur í pontu og ítrekað eða spurt aftur og fengið ný við­brögð. Engar reglur eru um andsvör, aðrar en tíma­lengd og fjöldi and­svara við hverri ræðu. Fyrir hefur komið að sam­herji í stjórn­ar­liði spyrji sam­starfs­mann ein­hvers en það heyrir til und­an­tekn­inga. Sam­herji úr flokki ræðu­manns hefur örsjaldan nýtt sér and­svar enda í engu í sam­ræmi við þetta leyfi til and­svara. For­seti getur bannað slíkt og eru þess for­dæmi.

Mið­flokk­ur­inn hóf mál­þóf fyrir löngu og hefur sett allt þing­hald úr skorð­um. Ólíkt öllu öðru mál­þófi er hann einn að verki, ekki stjórn­ar­and­staða gegn stjórn­ar­lið­um, og hann fer með andsvör í öllum ræðum þannig að úr verður sam­ræða sömu fáu þing­mann­anna. Flokk­ur­inn og sam­herjar hans í mál­inu úr öðrum skoð­ana­hópum telja for­seta bera ábyrgð á mál­þóf­inu af því hann, eða a.m.k. 9 þing­menn, leggja ekki fyrir þing­sal til atkvæða að umræðum skuli hætt (71. grein þing­skapa). Heim­ild­inni hefur nær aldrei verið beitt vegna þess að ræðu­rétt­ur­inn hefur verið tal­inn ganga fyrir öllu og auð­velt fyrir þann sem fyrir slitum verður að barma sér sem fórn­ar­lamb rit­skoð­un­ar, jafn­vel ofbeld­is. Í stað þess er reynt að höfða til ábyrgðar máls­þæ­f­enda og leyfa þeim að eiga svið­ið, meðan stætt er.

Auglýsing

Sömu and­stæð­ingar máls­ins, sem til umræðu er, láta eins og ábyrgð á mál­þófi sé for­seta af því „hann hafi dag­skrár­vald­ið“ og geti ekki aðeins stöðvað umræður heldur líka raðað málum á dag­skrá eins og honum einum sýn­ist. Góð stjórnun þings und­an­farna ára­tugi hefur falist í að ljúka umræðu sem hafin er og hafa hana eins sam­fellda og unnt er (jafn­vel með næt­ur­fund­um). Enn fremur með því að dag­skrá nokk­urra daga eða viku í einu er unnin með for­sætis­nefnd í sam­ræmi við þing­sköp en ekki ákveðin af for­seta ein­um, nema þegar allt þrýt­ur. Umræðum um til­tekið mál er jafnan aðeins frestað tíma­bundið (eins og for­seti gerði nú í lok maí) en þó lengur ef máls­hefj­andi, flokkur hans eða sam­starfs­flokkar ákveða það. Stundum er reynt að semja um lok mál­þófs, þegar sýnt er að helstu rök telj­ast komin fram. Oft­ast hætta menn þó mál­þófi af sjálfs­dáð­um. Af öllu þessu leiðir að höf­uð­á­byrgðin á málþófi og mis­notkun and­svara er Mið­flokks­ins eins enda vita menn þar gjörla hve langt þeir geta gengið án harðra við­bragða.

Um mál­þófið má almennt segja að það er and­stætt helstu við­miðum hefð­bund­ins (borg­ara­legs) lýð­ræð­is. Minni­hluti getur ekki talið sig eiga ótak­mark­aðan tafarétt við afgreiðslu í hvaða félagi eða hópi sem setur sér lýð­ræð­is­regl­ur. Vel má hugsa sér mál­skots­rétt minni­hluta, háðan ströngum regl­um, til allra sem hóp­ur­inn vinnur fyr­ir, en auk þess væru tak­mörk fyrir því eftir fyr­ir­ferð og yfir­gripi máls. Án meiri­hluta­valds er ekki hægt að ná árangri við stjórn­un, ef og þegar sam­staða næst ekki. Þess vegna eru hafðar upp reglur sem miða að því að meiri­hluti geti þjónað sam­fé­lag­inu með því að afgreiða mál eftir fag­legar og póli­tískar umræð­ur. Sann­girni meiri­hluta í garð minni­hluta felst meðal ann­ars í því að hann nái að koma sínum sjón­ar­miðum á fram­færi og jafn­vel móta afgreiðslu mála, allt eftir póli­tísku afli. Á móti reynir upp­lýstur og sann­gjarn minni­hluti að virða þau sann­indi að ávallt kemur að þeim tíma að rök með og á móti í máli eru ljós orð­in. Minni­hluti hefur jafna ábyrgð og meiri­hluti á því að mál fái þá afgreiðslu sem fram fæst að lok­um. Ábyrgð í umræðum felst í því nýta tíma í raun­veru­legar rök­ræður og frelsið í því að nýta það þar til ljós mynd af and­stæðum sjón­ar­mið­um, eða sam­stöðu, er til orð­in. Linnu­lausar end­ur­tekn­ingar og mála­leng­ingar eru and­stæðar borg­ara­legu lýð­ræði og því sið­ræna mati að bæði meiri- og minni­hluti geti haft rangt fyrir sér. Að end­ingu axla menn ábyrgð á mál­flutn­ingi eins og til er sáð og ljúka máls­með­ferð. Stað­reyndir skipta líka meg­in­máli í lýð­ræð­is­legri umræðu en þar líta menn oft ólíkum augum á silfrið.

Ég hef ávallt verið mót­fall­inn fund­ar­sköpum sem leyfa mál­þóf eins og hér um ræð­ir. Tel tvær leiðir færir til breyt­inga. Önnur er sú að heim­ila til­tek­inn ræðu­tíma í heild fyrir frum­vörp og þings­á­lykt­anir (ræðu­tími til ann­ars er þegar tak­mark­að­ur). Klukku­stunda­fjöld­ann hlýtur að vera hægt að festa í ljósi reynslu og með sam­þykki flokka á þingi. Hin leiðin er sú að gera rétt auk­ins meiri­hluta þings til að stöðva umræðu eins hvers­dags­legan og unnt er. Með ein­hverju móti tekst flestum öðrum þingum að koma í veg fyrir mál­þóf af því tagi sem við þekkjum leið­ustu dæmin um á Alþingi.

Höf­undur er þing­maður Vinstri grænna.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Lífeyrissjóður verzlunarmanna hefur aðsetur í Húsi verslunarinnar
Tæp tíu prósent útistandandi sjóðfélagalána LIVE í greiðsluhléi
Sjóðfélagalán í greiðsluhléi nema samtals um ellefu milljörðum króna. Til samanburðar námu útistandandi sjóðfélagalán Lífeyrissjóðs verzlunarmanna við lok árs 2019 rúmum 120 milljörðum. Ávöxtun sjóðsins á fyrstu fjórum mánuðum ársins áætluð 3,5 prósent.
Kjarninn 3. júní 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Twitter tekur á rugli og Síminn sektaður
Kjarninn 3. júní 2020
Ástþór Ólafsson
Árið 1970 og upp úr
Kjarninn 3. júní 2020
Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokksins.
Sjálfstæðisflokkurinn áfram nærri kjörfylgi í nýrri könnun Gallup
Afar litlar breytingar urðu á fylgi flokka á milli mánaða, samkvæmt nýjum þjóðarpúlsi Gallup. Sjálfstæðisflokkurinn er áfram nærri kjörfylgi sínu og stuðningur við ríkisstjórnina mælist tæp 60 prósent á meðal þeirra sem taka afstöðu.
Kjarninn 3. júní 2020
Sex sakborningar í málinu, þeirra á meðal Bernhard Esau og Sacky Shanghala fyrrverandi ráðherrar í ríkisstjórn Namibíu, verða í gæsluvarðhaldi til 28. ágúst.
Namibísk yfirvöld hafa óskað liðsinnis Interpol vegna Samherjamálsins
Sex menn sem hafa verið í haldi namibískra yfirvalda vegna rannsóknar á Samherjaskjölunum verða áfram í haldi til 28. ágúst. Rannsókn málsins hefur reynst flókin og haf namibísk yfirvöld beðið Interpol um aðstoð.
Kjarninn 3. júní 2020
Fólk hefur flykkst á markaði víðsvegar um Indland eftir að útgöngubanni var aflétt.
Smitum á Indlandi fjölgar ört
Stjórnvöld á Indlandi eru að hefjast handa við að aflétta umfangsmesta útgöngubanni sem sett var á í kjölfar kórónuveirufaraldursins. Sjúkrahús í Mumbai hafa vart undan við að sinna sýktum en fellibylurinn Nisarga herjar nú á nágrenni borgarinnar.
Kjarninn 3. júní 2020
Samtök ferðaþjónustunnar telja að um 250 þúsund ferðamenn gætu komið hingað til lands það sem eftir lifir árs.
Ferðamenn greiði kostnað af skimun
Með greiðslu ferðamanna fyrir sýnatöku má stuðla að því að þeir sem sækja landið heim séu efnameiri ferðamenn sem eyði meiru og dvelji lengur, segir í greinargerð fjármálaráðuneytisins um hagræn áhrif þess að aflétta ferðatakmörkunum til Íslands.
Kjarninn 3. júní 2020
Ekkert pláss fyrir íhald í stjórnmálum næstu árin
Alvarlegt ástand er nú komið upp í íslensku efnahagslífi. Mörg hundruð milljarða króna tap í ríkisrekstri er fyrirsjáanlegt, tugir þúsunda verða án atvinnu að öllu leyti eða hluta og þúsundir fyrirtækja standa frammi fyrir algjörri óvissu.
Kjarninn 3. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar