Stytting námstíma eða breyting á námskipan? Skoðum málið

Magnús Þorkelsson, skólameistara Flensborgarskóla, skrifar um styttingu námstíma til stúdentsprófs.

Auglýsing

Stytt­ing náms­tíma til stúd­ents­prófs er mjög til umræðu í sam­fé­lag­inu. Þar hafa ýmis sjón­ar­mið komið fram sem rædd hafa ver­ið, aðal­lega á annan veg­inn þar sem dregin er upp mynd af upp­gefn­um, þung­lyndum fram­halds­skóla­nema sem er u.þ.b. að drukkna. Hér koma nokkur dæmi um atriði sem gott er að hafa svör við þegar umræðan er tek­in.

Hvað er átt við með því að tala um „ís­lenska fram­halds­skól­ann“?

Fyrsta heild­ar­lög­gjöfin um fram­halds­skóla var ekki sett fyrr en 1988. Þá var átt við að undir þessa einu lög­gjöf féllu allir skólar sem tóku við nem­endum í fram­haldi skóla­skyldu og áttu að skila þessum sömu nem­endum sem hæfum til að fara í háskóla eða ljúka starfs­rétt­ind­um. Fyrsta lög­gjöfin var sett í kjöl­far þess að fram­halds­skóla­stigið hafði bók­staf­lega sprungið út og nýir skól­ar, fjöl­brauta­skól­ar, orðið til. Stjórn­endur og kenn­arar þess­ara skóla höfðu mótað „nýtt“ skóla­kerfi sem stóð miklu stærri hópum opið en áður var. Fram að þess­ari lög­gjöf hafði hug­takið fram­halds­skóli sem sam­heiti verið að mót­ast.

Auglýsing
Draga má fram­halds­skóla í nokkra dilka, þó sumir skarist milli flokka.

Einn flokk­ur­inn er verk­náms­skólar eins og iðn­skól­arnir og verk­mennta­skólar sem nán­ast ein­göngu útskrifa nem­endur með starfs­rétt­indi, s.s. iðn­menntað fólk með sveins­próf. Með­al­aldur nem­enda þeirra er frekar hár því nem­endur sækja gjarnan í tækni­skóla/iðn­skóla eftir að hafa verið um tíma á vinnu­mark­aði.

Annar flokkur er þá fram­halds­skólar og fjöl­brauta­skólar sem geta verið bland­aðir verk- og bók­náms­skólar (t.d. FS og FSS), eða þá nán­ast hreinir bók­náms­skólar (Flens­borg, ME, FG o.fl.).

Þriðji flokk­ur­inn er þá gömlu mennta­skól­arnir sem hafa haldið sínu formi að miklu leyti, það er verið með bók­nám til stúd­ents­prófs þó svo inn­tak skól­ans hafi vita­skuld breyst. Þetta eru t.d. MR, ML, MA, MS og loks MH þó hann sé með áfanga­kerfi.

Þessi flokkun stenst vel tím­ans tönn.

Í fram­halds­skólum sem falla í flokk tvö útskrif­að­ist um það bil þriðj­ungur á þremur eða þremur og hálfu ári í fjög­urra ára kerfi. Og til­finn­ing margra stjórn­enda var sú að sú tala myndi hækka. Þannig var mjög sveigj­an­legt kerfi í þessum skólum og má segja að hægt hafi ver­ið, tækni­lega, að útskrif­ast eftir tvö og hálft ár, sem var sjald­gæft eða verið lengur en fjögur ár ef þess þurfti.

Eiga allir að ljúka stúd­ents­prófi á þremur árum?

„Gert skal ráð fyrir mislöngum náms­ferli innan hverrar náms­braut­ar...“ segir í reglu­gerð um Flens­borg­ar­skól­ann frá 1976. Og það er enn gert. Þannig ljúka nem­endur núna námi sínu á tveimur og hálfu ári eða leng­ur.

Það er ein versta vit­leysan í þess­ari umræðu að tala ein­göngu um stytt­ingu náms eða þriggja ára stúd­ents­próf. Það eru sára­fáir skólar af þeim þrjá­tíu eða svo sem til­heyra fram­halds­skóla­stig­inu sem eru með þriggja ára stúd­ents­próf. Aðrir skólar eru með stúd­ents­próf og tímara­mm­inn er sveigj­an­leg­ur, eins og gert var ráð fyrir í reglu­gerð­inni hér að ofan.

Eitt af því besta við þróun fram­halds­skóla­stigs­ins frá 2008-2015 var að skól­arnir fengu frelsi til að móta námskrár sín­ar. Kostur hefði verið ef sam­starf margra þeirra hefði verið betur aug­lýst og ef stjórn­völd hefðu, með skólafor­yst­unni, gefið sér tíma til að móta sam­fé­lags­lega sýn. Þess ber þó að gæta að breyt­ingar á skóla­starfi og umgjörð þess hafa verið meiri síð­asta ára­tug en lík­lega næstu fjóra ára­tug­ina þar á und­an.

Vanda­málið liggur ekki í því að nám­skipan til stúd­ents­próf var breytt heldur í því hvernig henni var breytt í sumum skól­um.

Hin nýja skipan skaðar íþrótta­líf, félags­líf og fleira í starfi nem­enda?

Fram­halds­skólar eru ekki allir eins og veita mjög ólíka þjón­ustu.

Sama gildir þegar full­yrt er að afrek­s­í­þrótta­menn geti ekki gefið ekki kost á sér í lands­lið, nem­endur taki ekki þátt í félags­lífi eða lista­starf logn­ist út af í fram­halds­skól­um. Það kann að vera lík­legra að það eigi við í skólum þar sem nán­ast er búið að koma fjög­urra ára náms­efni og skipu­lagi inn í þriggja ára pakka.

Ég velti fyrir mér í umræðu um stytt­ingu vinnu­vik­unnar hvað yrði sagt ef hinn almenni borg­ari ætti að skila verki sem tekur 53 klst. að vinna en hefði til þess 40 klst?

Hvenær átti breyt­ingin að fara fram?

Í frum­varp­inu frá 2007, sem varð að lögum 2008, var aldrei talað um stytt­ingu heldur breytta náms­skip­an. Einn skóla­meist­ari greip þennan bolta strax, Ingi­björg Guð­munds­dóttir í Kvenna­skól­anum í Reykja­vík og stuttu síðar komu tveir nýir fram­halds­skól­ar, - í Borg­ar­nesi og á Trölla­skaga sem fóru beint í þetta nýja kerfi.

Svo kom krepp­an.

Breyttri náms­skipan var frestað til árs­ins 2015. Það var svo ákvörðun þáver­andi mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra (lík­lega 2013) að frest­ur­inn yrði ekki lengdur og allir fram­halds­skólar skyldu hrinda nýrri náms­skipan í fram­kvæmd haustið 2015.

Auglýsing
Tveir skólar fengu heim­ild til að fram­kvæma breyt­ing­una haustið 2016.

Það að ein­hverjir skólar þurftu að vinna verkið í flýti frá 2013-2015 var vegna þess að full­trúar þeirra höfðu reynt að leiða umræð­una hjá sér.

Var málið afgreitt með flýti?

Umræðan um stytt­ingu náms­tíma til stúd­ents­prófs hófst með skýrslu til mennta­mála­ráð­herra sem hét „Nefnd um mótun mennta­stefnu“ árið 1994. Í ágúst 2004 birt­ist svo skýrsla sem nefnd­ist „Breytt nám­skipan til stúd­ents­prófs“ þar sem þessi breyt­ing er teiknuð upp frá mörgum sjón­ar­hól­um.

Í kjöl­farið skip­aði þáver­andi mennta­mála­ráð­herra vinnu­hópa. Frá þeim komu m.a. þrjú frum­vörp sem sátt var um (um leik­skóla, grunn­skóla og lög­verndun starfs­heita kenn­ara) en fjórði vinnu­hóp­ur­inn klofn­aði og sagði KÍ sig frá honum vegna breyt­inga á stúd­ents­próf­in­u. 

Þessi klofn­ingur varð haustið 2007, eða þegar umræðan hafði staðið í þrettán ár (og lengur ef við tökum starfs­tíma fyrr­greindrar nefndar með). Frum­vörpin fjögur voru sam­þykkt í þing­lok árið 2008. Þannig lá fyrir vorið 2008 að breyt­ingin hafði verið sam­þykkt af Alþingi. Það átti því ekki að koma neinum á óvart.   

Var hægt að sleppa ein­hverju úr stúd­ents­próf­inu?

Svarið við spurn­ing­unni er já. Það hefði einnig mátt bæta við grein­um.  Há­skól­arnir voru t.d. ekki mjög vissir um hvaða kröfur ætti að gera.

Gamla stúd­ents­próf­ið, umreiknað í nýja ein­inga­kerfið hefði verið 240 ein­ing­ar. Ef eitt ár er klippt þar af þá sam­svarar það 60 ein­ingum eða (al­gengt við­mið) 12 fimm ein­inga áföng­um. Það eru í sjálfu sér ígildi þriggja fullra kennslu­starfa á önn.

Stjórn­völd ákváðu að setja lág­mark. Stúd­ents­próf yrði að lág­marki 200 ein­ing­ar, sem þannig sam­svarar sjö hefð­bundnum önnum eða þremur og hálfu ári.

Skól­arnir byggðu svo upp náms­brautir sem eru frá því að vera 200 ein­ingar upp í 220 ein­ingar og gáfust þannig upp á umræð­unni enda flók­in, per­sónu­leg og jafn­vel milli gró­inna vina.

Af hverju eru sumar náms­greinar bundnar í aðal­námskrá en ekki all­ar?

Þegar und­ir­bún­ingur aðal­námskrár hófst í kjöl­far laga­setn­ing­ar­innar frá 2008 voru þrjár náms­greinar bundnar í kjarna. Það voru enska, íslenska og stærð­fræði. Vita­skuld voru uppi sjón­ar­mið um það að fleiri greinar mætti binda. Að lokum var ákveðið að skylt væri að hafa dönsku,  íþróttir og þriðja tungu­málið (franska, spænska, þýska) á öllum brautum til stúd­ents­prófs. Allar svona ákvarð­anir eru umdeildar og færa má rök með og á móti í öllum til­fell­um.

Er þörf fyrir sam­ræm­ingu stúd­ents­prófa milli skóla?

Frá því að lögin voru sett 1996 og námskrár þar í kjöl­farið má segja að það hafi verið stefnt að eins­konar sam­ræmdu stúd­ents­prófi. Við­leitni í þá átt var að halda sam­ræmd próf í íslensku, ensku og stærð­fræði. Sú til­raun varð enda­slepp þegar þáver­andi ráð­herra gaf eftir undan gríð­ar­legum þrýst­ingi þings og þjóð­ar. Þetta sam­ræmda eða staðl­aða stúd­ents­próf átti að vera eins­konar gæða­kvarði á lyk­il­grein­ar. Nem­endur áttu að taka það sam­hliða loka­prófum sín­um.

Auglýsing
Fyrir lög­gjöf­ina 1988 og frá þeim tíma urðu til, í meg­in­at­rið­um, náms­brautir sem síðan þá hafa stýrt umræð­unni. Um er að ræða félags­fræð­i-, raun­greina-, tungu­mála- og við­skipta­braut­ir. Núna eru til í námskrár­grunni stjórn­valda tugir ef ekki hund­ruð náms­brauta, sem falla í meg­in­at­riðum í þessa fjóra flokka. Und­an­tekn­ingin er opin braut sem nokkrir skólar hafa þró­að.

Lögin og námskráin frá alda­mót­unum síð­ustu lögðu mjög skýrar regl­ur. Í fyrsta lagi var stúd­ents­próf ein­göngu tekið af þremur braut­um. Um var að ræða félags­fræð­i-, mála- og nátt­úru­fræði­braut­ir. Innan hverrar var kjör­svið sem skól­inn gat stýrt með náms­fram­boði eða nem­endur gerðu það með því hvernig þeir völdu sér áfanga.

Til stóð að leggja stöðluð loka­próf fyrir verð­andi stúd­enta, skv. lög­unum frá 2008 en af því hefur ekki orð­ið.

Er verið að gjald­fella stúd­ents­próf­ið?

Það er ekki  til staðar eitt staðlað stúd­ents­próf, lög­gilt og sam­þykkt. Stúd­ents­prófið er og hefur alltaf verið sam­tín­ingur náms­greina, eftir því um hvaða náms­leið eða braut er tal­að. Í meg­in­at­riðum má segja að ann­ars vegar séu áfanga­skól­arnir þar sem nem­endur safna ein­ingum eftir ákveðnu mynstri og útskrif­ast svo. Hinu megin á kvarð­anum eru skólar með umfangs­mikil loka­próf en í sjálfu sér sömu hugs­un. Nokkur jafn­gild afbrigði eru til. Náms­fram­boðið er keim­líkt milli skóla en síðan eru til ýmis kennslu­kerfi til við­bótar við venju­lega skóla­skip­an.

  • Starfs­mennta­skólar og reyndar margir bók­náms­skólar buðu um tíma upp á við­bót­ar­nám til stúd­ents­prófs.
  • Fjar­nám er vin­sælt. Þar geta nem­endur lokið námi til stúd­ents­prófs þannig að einu sam­skipti nem­anda og kenn­ara eru í gegnum tölvu.
  • Öld­unga­deild­ir, en þá er náms­efnið það sama og í venju­legum skóla  en kennt á styttri tíma.
  • Sama gildir um sum­ar­skóla en þar er sama náms­efni og í venju­legum skóla, en kennslan fer fram á mun styttri tíma.
  • Að auki er einn skóli með alþjóð­legt stúd­ents­próf (MH) sem er þriggja ára.
  • Síðan var einn skóli með tveggja ára kerfi (MHr) en það hefur lagst af.

Af þessu má ráða að það er ekki ein­falt að finna út úr gjald­fell­ing­unni, því skipu­lagið að baki hverrar útgáfu var ólíkt.

Eru aðgangs­próf HÍ tengd hinni breyttu náms­skip­an?

Inn­töku­próf í lækna­deild HÍ og raunar fleiri deildir var tekið upp 2003. Svokölluð A-próf, eins og nú tíðkast, voru komin í umræðu þó nokkrum árum fyrir 2015. Þau komu til fram­kvæmda það ár. Þá var ekki verið að mæla nem­endur úr nýja kerf­inu heldur því gamla.

Umræðan um A-próf HÍ er því mun eldri en svo að þau geti verið við­bragð við breyttri náms­skip­an. Innan skamms förum við að sjá hversu vel stúd­entar skv. nýja kerf­inu eru und­ir­búnir miðað við stúd­enta af því gamla.

Af hverju var ekki stytt niður í grunn­skól­ann?

Það eru mörg rök sem hníga að þessu. Ein­fald­ast er að deila breyt­ing­unni milli grunn- og fram­halds­skóla. T.d. með þeim rökum að náms­tími til stúd­ents­prófs, frá uppafi skóla­skyldu hefur lengst um tvö ár frá 1996. Þetta er vegna þess að ann­ars vegar voru sex ára börn gerð skóla­skyld og þá bætt­ist ár við grunn­skól­ann. Hins vegar hefur skóla­árið verið lengt á báðum skóla­stig­um. Þannig hefur náms­tími til stúd­ents­prófs í raun lengst um tvö ár. Þessu hefur aldrei verið opin­ber­lega mætt af stjórn­völdum eða í námskrár­vinnu.

Málið er hins vegar flókn­ara.

Til dæmis fór hluti breyt­ing­ar­innar þannig fram, að sögn, áfanga­lýs­ingar í fyrstu áföngum fram­halds­skóla í íslensku, ensku, dönsku og stærð­fræði voru bornar saman við lýs­ingar á náms­efni 10. bekkj­ar. Nið­ur­staðan var sú að um sama efni væri að ræða og því voru því við­eig­andi áfangar felldir út fram­halds­skóla­meg­in.

Auglýsing
Ef við viljum skoða eða bera saman eldra kerfið og yngra þá er vand­inn sá að hvorki eru til sam­ræmdir mæli­kvarðar fyrir nem­endur í 10. bekk og í fram­halds­skóla. Þeir hurfu með sam­ræmdu próf­un­um.

Vita­skuld hefði vel mátt hugsa sér að útbúa eins konar áfanga­kerfi í tíunda bekk (jafn­vel níunda líka) og tengja það við nær­liggj­andi fram­halds­skóla þannig að auð­veld­ara væri að hleypa ham­hleypum og hrað­skreiðum nem­endum hraðar í gegn, en bjóða hinum að fara hægar sem þess þurftu. Slíkt sam­starf hefur gengið vel t.d. í Hafn­ar­firði, Garðabæ og Kópa­vogi, sem og víða um land þar sem aðstæður háttar svo til að góð tengsl eru milli grunn­skóla og við­töku­fram­halds­skóla.  

Það sem ég er að segja er að:

  1. Fram­halds­skólar eru ekki allir sömu gerðar eða með sama skipu­lag. Ef skóli er starf­andi í mjög form­föstu kerfi þar sem lítið er gefið eftir þá er við þann skóla að sakast – ekki skóla­kerf­ið.  
  2. Umræðan er búin að standa frá 1990 og það er búið að setja alla vega tvær námskrár sem í raun hafa mið­ast við að þetta myndi ger­ast.
  3. Það að  tala alltaf um þriggja ára stúd­ents­próf er ekki rétt fram­setn­ing. Það eru kannski fimm skólar sem það á sér­stak­lega við um. Nær allir aðrir skólar breyttu náms­skipan og aðlög­uðu sig að breyttu kerfi. Þeir sinna auk þess miklu fjöl­breytt­ari nem­enda­hópi
  4. Gera verður ráð fyrir að um helm­ingur árgangs ljúki á þremur árum. Stærsti hluti þess hóps mun koma úr fáum skól­um.

Und­ir­rit­aður er stað­fastur í þeirri trú að breyt­ing á náms­skipan hafi verið af hinu góða. Fram­kvæmdin var ekki góð og hana þarf að skoða. Nú þarf að leysa tækni­legar lausnir sem nýja kerfið býr til.

Að lokum vil ég nefna að þeir sem eru í for­ystu innan fram­halds­skól­ans, kenn­arar sem stjórn­end­ur, eru víða að vinna ótrú­leg afrek miðað við þá kápu sem skól­unum er saum­uð. Það væri ráð að fjöl­miðlar settu sig inn í þau mál.  

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jóhannes: Þeim er velkomið að reyna að villa um fyrir fólki
Jóhannes Stefánsson, fyrrverandi starfsmaður Samherja og uppljóstrari í málum fyrirtækisins í Namibíu, var í viðtali við Kastljós í kvöld.
Kjarninn 11. desember 2019
Molar
Molar
Molar – 2020 verði ár tollastríðsins
Kjarninn 11. desember 2019
Jóhannes Stefánsson
Rannsaka ítrekaðar tilraunir til að ráða Jóhannes af dögum
Lögreglan í Namibíu rannsakar nú ítrekaðar tilraunir til að ráða Jóhannes Stefánsson uppljóstrara í Samherjamálinu af dögum.
Kjarninn 11. desember 2019
Þórhildur Fjóla Kristjánsdóttir
Jörðum jarðefnaeldsneytið 2035 og verum fyrirmynd
Kjarninn 11. desember 2019
Oddný Harðardóttir
Vilja að embætti skattrannsóknarstjóra verði veitt ákæruvald
Lögð hefur verið fram þingsályktunartillaga þar sem lagðar eru til breyt­ingar á emb­ætti skatt­rann­sókn­ar­stjóra rík­is­ins í þá veru að emb­ætt­inu verði veitt ákæru­vald og heim­ild til sak­sóknar í þeim málum sem það rann­sak­ar.
Kjarninn 11. desember 2019
Greta Thunberg manneskja ársins hjá TIME
Tímaritið TIME Magazine hefur valið manneskju ársins frá árinu 1927 og þetta árið varð loftslagsaktívistinn Greta Thunberg fyrir valinu.
Kjarninn 11. desember 2019
Herdís sótti um að verða næsti útvarpsstjóri
Fyrrverandi forsetaframbjóðandinn Herdís Kjerulf Þorgeirsdóttir er á meðal þeirra 41 sem sóttu um stöðu útvarpsstjóra RÚV.
Kjarninn 11. desember 2019
Íslandi gert að breyta skilyrðum um búsetu framkvæmdastjóra og stjórnarmanna
Samkvæmt Eftirlitsstofnun EFTA þarf Ísland að breyta reglum sem skylda stjórnarmenn og framkvæmdastjórn félaga til þess að vera ríkisborgarar eða búsettir í EES ríki.
Kjarninn 11. desember 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar