Norrænt samstarf – öflugt eða orðin tóm?

Tryggvi Felixson, hagfræðingur, skrifar um samstarf Norðurlandanna en hann segir að ástæða sé til að hafa áhyggjur af framtíð þess.

Auglýsing

Ísland tekur á móti forsætisráðherrum Norðurlanda til sumarfundar þessa dagana sem formennskuland Norrænu ráðherranefndarinnar. Á fundinum á m.a. að ræða um stefnu fyrir norrænt samstarf til lengri tíma.  

Norræna ráðherranefndin, sem forsætisráðherrarnir fara fyrir, og Norðurlandaráð eru lífæðin í opinberu norrænu samstarfi. Mest heyrist af samstarfi Norðurlanda þegar árlegum verðlaunum er úthlutað fyrir bókmenntir, kvikmyndir, tónlist og framtak í umhverfisvernd, eða þegar forsætisráðherrar landanna koma saman og eiga sameiginlega fund með fyrirmönnum stórþjóða, eins og Merkel er nú dæmi um. Ekki skortir þá á yfirlýsingar um mikilvægi samstarfsins og vissulega er hægt að finna mörg dæmi um ágætan árangur þess. Sýnilegasta tákn samstarfsins á Íslandi er Norræna húsið sem Norðurlöndin komu sér saman um að byggja fyrir liðlega 50 árum til að vega upp á móti meintum vaxandi menningarlegum áhrifum Bandaríkjanna á Íslandi. Ýmsar mikilvægar framkvæmdir hafa notið liðstyrks Norræna fjárfestingarbankans og Norræna eldfjallastöðin sem rekin er af Háskóla Íslands hefur verið sýnilegt tákn um gagnsemi samstarfsins.  

Þrátt fyrir margar og fjölgandi yfirlýsingar um mikilvægi norræna samstarfsins er ástæða til að hafa áhyggjur af framtíð þess. Fjárframlög Norðurlanda til samstarfsins hafa farið hríðlækkandi undanfarna tvo áratugi. Í hlutfalli við landsframleiðslu Norðurlanda og ríkisútgjöld almennt er samstarfið aðeins um hálfdrættingur í samanburði við það sem það var fyrir um 30 árum síðan. Á saman tíma og löndin hafa sjálf aukið fjárframlög til menningarmála hefur dregið úr því fjármagni sem veitt er í sameiginlegrar menningarsamstarf Norðurlanda. Þrátt fyrir afar mikla aukningu á fjármagni sem veitt er til rannsókna á sviði orkumála hefur starfsemi Norræna orkusjóðsins ekki verið efld í sama mæli. Öll rök lúta þó að því að mikil samlegðaráhrif séu af sameiginlegum rannsóknum. Ekki hefur náðst samkomulag um að viðhalda og styrkja vel heppnað samstarf í Norrænu þróunarsamvinnustofnuninni NDF og fleiri af ríkjunum hafa gert atlögu að samstarfsstofnunum á borð við Norrænu eldfjallastöðina. Þrátt fyrir að Norðurlöndin séu öll undir verulegum áhrifum ákvarðana sem teknar eru í Evrópusambandinu hefur lítið miðað í þá átt efla samstarf um Evrópumálefni til að auka áhrifin á þeim vettvangi. 

Auglýsing

Undanfarin ár hafa komið fram fjölmargar skýrslur sem með rökstuðningi lýsa hvernig má efla samstarfið á hinum ýmsu sviðum. En er alltof lítið hefur orðið úr eftirfylgni. Ekkert ríkjanna dregur í efa mikilvægi þekkingarsköpunar og skoðanaskipta, en erfitt er að framfylgja hugmyndum um meira skuldbindandi samstarf þó dæmin sanni að það er árangursríkt.

Hver vegna? Íhaldssemi og tregða til breytinga. Einnig ótti einstakra ríkja við að missa spón úr aski sínum við að leggja fé í sameininglega sjóði og aðgerðir. Þetta eru mannleg viðbrögð, en ekki skynsamleg þar sem hvert um sig eru Norðurlöndin smá og samstarfi fylgir stærðahagkvæmni og frekari alþjóðleg áhrif. 

Íslendingar hafa óneitanlega haft mikið gagn af norrænu samstarfi. Að vera í forsvari fyrir samstarfinu er tækifæri sem gefst á fimm ára fresti. Það er tímabær spurning hvernig efla má samstarfið með því að veita því fjármagn í hlutfallslega sambærilegu mæli og var fyrir þrjátíu árum síðan. Fögur orð um samstarfið eru til lítils ef þau leiða ekki til styrkja frekar það sem vel hefur tekist og til nýsköpunar í takt við þarfir nútímans. 

Ég hvet forsætisráðherra að glugga í þær mörgu skýrslur sem fram hafa komið á undanförnum árum um umbætur á norrænu samstarfi og kalli eftir tillögum sem geta eflt samstarfið, og tala fyrir því að orðum um áherslur í norrænu samstarf verði fylgt eftir með sambærilegum fjárframlögum og þegar best lét.  

Höfundur er hagfræðingur og hefur starfað sem sérfræðingur og skrifstofustjóri hjá Norðurlandaráði og Norrænu ráðherranefndinni.  

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Frá vígslu málverkanna í febrúar árið 2018. Síðan þá hafa þau ekki verið sýnd hlið við hlið.
Portrettmyndir Obama-hjónanna gera víðreist um Bandaríkin
Aðsóknarmet var slegið í National Portrait Gallery í Washington D.C. eftir að opinberar portrettmyndir Obama-hjónanna bættust í safneignina árið 2018. Nú eru myndirnar á leið í 11 mánaða reisu vítt og breitt um Bandaríkin.
Kjarninn 19. júní 2021
Stefan Löfven, forsætisráðherra Svíþjóðar.
Afnám leiguþaks gæti orðið Löfven að falli
Svíþjóð hefur, líkt og önnur lönd í Evrópu, reynt að sporna gegn hröðum leiguverðshækkunum með leiguþaki. Nú gæti farið svo að sænska ríkisstjórnin falli vegna áforma um að afnema slíkar takmarkanir fyrir nýbyggingar.
Kjarninn 18. júní 2021
Frá Akureyri.
Starfsfólki sagt upp á hjúkrunarheimilinu Hlíð á Akureyri
Forseti ASÍ gagnrýnir hagræðingaraðgerðir sem bitna fyrst og fremst á starfsfólki að hennar mati. Heilsuvernd tók við rekstri Öldrunarheimila Akureyrar í apríl á þessu ári.
Kjarninn 18. júní 2021
Kona gengur fram hjá minningarvegg um fórnarlömb COVID-19 í London.
Delta-afbrigðið á fleygiferð á Bretlandseyjum
Tilfellum af COVID-19 fjölgaði um 50 prósent í Bretlandi á einum mánuði frá 5. maí til 7. júní. Smitum af völdum Delta-afbrigðisins svokallaða fjölgaði um tæp 80 prósent milli vikna. Ný bylgja segja sumir en aðrir benda á að hún verði aldrei skæð.
Kjarninn 18. júní 2021
Komum erlendra ferðamanna til landsins fækkaði um 81 prósent milli 2019 og 2020.
Íslendingar eyddu minna á ferðalögum innanlands í fyrra heldur en árið 2019
Heildarútgjöld íslenskra ferðamanna innanlands námu 122 milljörðum króna í fyrra og drógust saman um 14 prósent frá 2019. Hlutfall ferðaþjónustu í landsframleiðslu dróst saman um rúmlega helming á tímabilinu, fór úr átta prósentum niður í 3,9 prósent.
Kjarninn 18. júní 2021
Upplýsingar um alla hluthafa og hversu mikið þeir eiga í skráðum félögum hafa legið fyrir á opinberum vettvangi undanfarið. Þetta telur Persónuvernd stríða gegn lögum.
Persónuvernd telur víðtæka birtingu hluthafalista fara gegn lögum
Vegna nýlegra lagabreytinga hefur verið hægt að nálgast heildarhluthafalista skráðra félaga í Kauphöllinni í samstæðureikningum á vef Skattsins. Persónuvernd telur þessa víðtæku birtingu fara gegn lögum.
Kjarninn 18. júní 2021
Flókið að fást við fólk sem lætur sannleikann ekki þvælast fyrir sér
Kerfið brást Helgu Björgu harðlega eftir að hún upplifði stöðugt áreiti borgarfulltrúa Miðflokksins í um tvö ár án þess að geta borið hönd fyrir höfuð sér. Málið hefur haft margvíslegar alvarlegar afleiðingar á andlega og líkamlega heilsu hennar.
Kjarninn 18. júní 2021
Horft frá Nauthólsvík yfir á Kársnes og að Hamraborg, þar sem Kópavogsbær stefnir á uppbyggingu þéttrar byggðar meðfram væntum borgarlínuleiðum.
Telur kjörnum fulltrúum skylt að rýna í hugmyndir um ódýrari Borgarlínu
Bæjarfulltrúi Sjálfstæðisflokksins í Kópavogi vill rýna betur í hugmyndir um ódýrari Borgarlínu, sem lagðar hafa verið fram að undanförnu, svo vilji sveitarstjórna sé skýr í málinu. Einnig viðrar hún sérstakar áhyggjur af rekstrarkostnaði.
Kjarninn 18. júní 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar