Norrænt samstarf – öflugt eða orðin tóm?

Tryggvi Felixson, hagfræðingur, skrifar um samstarf Norðurlandanna en hann segir að ástæða sé til að hafa áhyggjur af framtíð þess.

Auglýsing

Ísland tekur á móti for­sæt­is­ráð­herrum Norð­ur­landa til sum­ar­fundar þessa dag­ana sem for­mennsku­land Nor­rænu ráð­herra­nefnd­ar­inn­ar. Á fund­inum á m.a. að ræða um stefnu fyrir nor­rænt sam­starf til lengri tíma.  

Nor­ræna ráð­herra­nefnd­in, sem for­sæt­is­ráð­herr­arnir fara fyr­ir, og Norð­ur­landa­ráð eru líf­æðin í opin­beru nor­rænu sam­starfi. Mest heyr­ist af sam­starfi Norð­ur­landa þegar árlegum verð­launum er úthlutað fyrir bók­mennt­ir, kvik­mynd­ir, tón­list og fram­tak í umhverf­is­vernd, eða þegar for­sæt­is­ráð­herrar land­anna koma saman og eiga sam­eig­in­lega fund með fyr­ir­mönnum stór­þjóða, eins og Merkel er nú dæmi um. Ekki skortir þá á yfir­lýs­ingar um mik­il­vægi sam­starfs­ins og vissu­lega er hægt að finna mörg dæmi um ágætan árangur þess. Sýni­leg­asta tákn sam­starfs­ins á Íslandi er Nor­ræna húsið sem Norð­ur­löndin komu sér saman um að byggja fyrir lið­lega 50 árum til að vega upp á móti meintum vax­andi menn­ing­ar­legum áhrifum Banda­ríkj­anna á Ísland­i. Ýmsar mik­il­vægar fram­kvæmdir hafa notið lið­styrks Nor­ræna fjár­fest­ing­ar­bank­ans og Nor­ræna eld­fjalla­stöðin sem rekin er af Háskóla Íslands hefur verið sýni­legt tákn um gagn­semi sam­starfsins.  

Þrátt fyrir margar og fjölg­andi yfir­lýs­ingar um mik­il­vægi nor­ræna sam­starfs­ins er ástæða til að hafa áhyggjur af fram­tíð þess. Fjár­fram­lög Norð­ur­landa til sam­starfs­ins hafa farið hríð­lækk­andi und­an­farna tvo ára­tugi. Í hlut­falli við lands­fram­leiðslu Norð­ur­landa og rík­is­út­gjöld almennt er sam­starfið aðeins um hálf­drætt­ingur í sam­an­burði við það sem það var fyrir um 30 árum síð­an. Á saman tíma og löndin hafa sjálf aukið fjár­fram­lög til menn­ing­ar­mála hefur dregið úr því fjár­magni sem veitt er í sam­eig­in­legrar menn­ing­ar­sam­starf Norð­ur­landa. Þrátt fyrir afar mikla aukn­ingu á fjár­magni sem veitt er til rann­sókna á sviði orku­mála hefur starf­semi Nor­ræna orku­sjóðs­ins ekki verið efld í sama mæli. Öll rök lúta þó að því að mikil sam­legð­ar­á­hrif séu af sam­eig­in­legum rann­sókn­um. Ekki hefur náðst sam­komu­lag um að við­halda og styrkja vel heppnað sam­starf í Nor­rænu þró­un­ar­sam­vinnu­stofn­un­inni NDF og fleiri af ríkj­unum hafa gert atlögu að sam­starfs­stofn­unum á borð við Nor­rænu eld­fjalla­stöð­ina. Þrátt fyrir að Norð­ur­löndin séu öll undir veru­legum áhrifum ákvarð­ana sem teknar eru í Evr­ópu­sam­band­inu hefur lítið miðað í þá átt efla sam­starf um Evr­ópu­mál­efni til að auka áhrifin á þeim vett­vang­i. 

Auglýsing

Und­an­farin ár hafa komið fram fjöl­margar skýrslur sem með rök­stuðn­ingi lýsa hvernig má efla sam­starfið á hinum ýmsu svið­um. En er alltof lítið hefur orðið úr eft­ir­fylgni. Ekk­ert ríkj­anna dregur í efa mik­il­vægi þekk­ing­ar­sköp­unar og skoð­ana­skipta, en erfitt er að fram­fylgja hug­myndum um meira skuld­bind­andi sam­starf þó dæmin sanni að það er árang­urs­ríkt.

Hver vegna? Íhalds­semi og tregða til breyt­inga. Einnig ótti ein­stakra ríkja við að missa spón úr aski sínum við að leggja fé í sam­ein­ing­lega sjóði og aðgerð­ir. Þetta eru mann­leg við­brögð, en ekki skyn­sam­leg þar sem hvert um sig eru Norð­ur­löndin smá og sam­starfi fylgir stærða­hag­kvæmni og frek­ari alþjóð­leg áhrif. 

Íslend­ingar hafa óneit­an­lega haft mikið gagn af nor­rænu sam­starfi. Að vera í for­svari fyrir sam­starf­inu er tæki­færi sem gefst á fimm ára fresti. Það er tíma­bær spurn­ing hvernig efla má sam­starfið með því að veita því fjár­magn í hlut­falls­lega sam­bæri­legu mæli og var fyrir þrjá­tíu árum síð­an. Fögur orð um sam­starfið eru til lít­ils ef þau leiða ekki til styrkja frekar það sem vel hefur tek­ist og til nýsköp­unar í takt við þarfir nútím­ans. 

Ég hvet for­sæt­is­ráð­herra að glugga í þær mörgu skýrslur sem fram hafa komið á und­an­förnum árum um umbætur á nor­rænu sam­starfi og kalli eftir til­lögum sem geta eflt sam­starf­ið, og tala fyrir því að orðum um áherslur í nor­rænu sam­starf verði fylgt eftir með sam­bæri­legum fjár­fram­lögum og þegar best lét.  

Höf­undur er hag­fræð­ingur og hefur starfað sem sér­fræð­ingur og skrif­stofu­stjóri hjá Norð­ur­landa­ráði og Nor­rænu ráð­herra­nefnd­inni.  

Íslendingurinn Reynir ætlar að taka upp Flamenco plötu
Reynir Hauksson hefur lært hjá einum helsta gítarkennara Granada. Nú safnar hann fyrir gerð Flamenco plötu á Karolina Fund.
Kjarninn 15. september 2019
Fosfatnáma
Upplýsingaskortur ógnar matvælaöryggi
Samkvæmt nýrri rannsókn íslenskra og erlendra fræðimanna ógnar skortur á fullnægjandi upplýsingum um birgðir fosfórs matvælaöryggi í heiminum.
Kjarninn 15. september 2019
Besta platan með Metallica – Master of Puppets
Gefin út af Elektra þann 3. mars 1986, 8 lög á 54 mínútum og 47 sekúndum.
Kjarninn 15. september 2019
Guðmundur Kristjánsson er stærsti eigandi Útgerðarfélags Reykjavíkur sem er stærsti eigandi Brim.
Útgerðarfélag Reykjavíkur hagnaðist um 1,5 milljarð í fyrra
Stærsti eigandi Brim, sem hét áður HB Grandi, bókfærði eignarhlut sinn í félaginu á rúmlega 15 prósent hærra verði en skráð markaðsverð hlutarins var á reikningsskiladegi. Eignir Brim voru metnar á um 60 milljarða króna um síðustu áramót.
Kjarninn 15. september 2019
Eiríkur Ragnarsson
RÚV á kannski heima á auglýsingamarkaði eftir allt saman
Kjarninn 15. september 2019
Vinningstillaga Henning Larsen arkitektastofunnar að því hvernig Vinge ætti að líta út. Veruleikinn í dag er allt annar.
Danska skýjaborgin Vinge
Það er ekki nóg að fá háleitar hugmyndir, það þarf líka einhvern til að framkvæma þær. Þessu hafa bæjaryfirvöld í Frederikssund á Sjálandi fengið að kynnast, þar sem draumsýn hefur breyst í hálfgerða martröð.
Kjarninn 15. september 2019
Ásaka Glitni um að klippa sjö sentimetra neðan af samningum
Deilumál milli Útgerðarfélags Reykjavíkur og Glitnis vegna afleiðusamninga upp á tvo milljarða króna sem gerðir voru í aðdraganda hrunsins standa enn yfir. Útgerðarfélagið kærði Glitni til lögreglu í fyrra fyrir að klippa neðan af samningunum.
Kjarninn 15. september 2019
Engar áreiðanlegar tölur til um fjölda einstaklinga með heilabilun
Heilabilunarsjúkdómar eru mjög algengir á Íslandi en engar áreiðanlegar tölur eru til um fjölda þeirra einstaklinga sem greinst hafa með heilabilun. Tólf þingmenn kalla eftir því að landlækni sé skylt að halda sérstaka skrá um sjúkdóminn.
Kjarninn 14. september 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar