Þegar Jökulsá á Fjöllum var friðlýst

Árni Finnsson, formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands, skrifar um friðlýsingarstefnu umhverfisráðherra og óánægju Jóns Gunnarssonar með hana.

Auglýsing

Engum bland­ast hugur um að óánægja Jóns Gunn­ars­sonar alþing­is­manns (D) með frið­lýs­ing­ar­stefnu umhverf­is­ráð­herra helg­ast af frið­lýs­ingu vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum gegn orku­vinnslu, hinn 10. ágúst sl. 

Umhverf­is­ráð­herra á miklar þakkir skildar fyrir að hafa komið þess­ari frið­lýs­ingu í verk. Það var raunar vonum seinna enda náð­ist óform­legt sam­komu­lag um frið­lýs­ingu árinnar þegar árið 2002. Hug­myndin að frið­lýs­ingu alls vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum var upp­haf­lega kynnt í júní 2002 á fundi með full­trúa Nátt­úru­vernd­ar­sam­taka Íslands, full­trúum Alcoa og full­trúum hinna alþjóð­legu nátt­úru­vernd­ar­sam­taka World Wide Fund for Nat­ure. Alcoa lýsti því þá yfir að fyr­ir­tækið myndi ein­dregið styðja stofnun víð­áttu­mik­ils þjóð­garðs norðan Vatna­jök­uls og að allt vatna­svið Jök­ulsár á Fjöllum yrði hluti af þeim þjóð­garði.

Þessi stuðn­ingur Alcoa kom fram í við­tali við Jake Siewert, upp­lýs­inga­full­trúa Alcoa, í Morg­un­blað­inu 18. júlí 2002. Lýsti hann því jafn­framt yfir að fyr­ir­tækið væri reiðu­búið til við­ræðna um ein­hvers konar þátt­töku í því verk­efn­i. 

Auglýsing

Alcoa hefur frá árinu 2009 styrkt starf­semi Vina Vatna­jök­uls, sem frá 2010 hafa veitt hund­ruð millj­ónir króna í styrki til starf­semi þjóð­garðs­ins.

Stað­reyndin er sú að Alcoa lagði nokkuð hart að íslenskum stjórn­völdum að ná ein­hvers konar sáttum vegna mik­illar and­stöðu almenn­ings við Kára­hnjúka­virkj­un. Slík sátt gæti falist í stofnun Vatna­jök­uls­þjóð­garðs sem tæki einnig til alls vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöll­um. Með öðrum orð­um, ekki yrði leyfð nein virkjun í ánni.

Skoð­ana­könnun sem Gallup gerði fyrir Nátt­úru­vernd­ar­sam­tök Íslands leiddi í ljós að mik­ill meiri­hluti lands­manna væri hlynnt stofnun þjóð­garðs fyrir norðan Vatna­jök­ul.

Siv Frið­leifs­dóttir hófst strax handa og skip­aði í októ­ber 2002 nefnd „til að móta til­lögur og vera umhverf­is­ráð­herra til ráð­gjafar um stofnun vernd­ar­svæðis eða þjóð­garðs norðan Vatna­jök­ul­s“. 

Fleiri nefndir voru stofn­aðar og mikið sam­ráð haft alla hags­muna­að­ila. Fjórum árum síð­ar, í nóv­em­ber 2006, boð­aði rík­is­stjórnin frum­varp til laga um Vatna­jök­uls­þjóð­garð. Í ýtar­legri frétta­til­kynn­ingu umhverf­is­ráð­herra, Jón­ínu Bjart­marz, segir að þjóð­garð­ur­inn muni „þekja um 15.000 km2, sem sam­svarar um 15% af yfir­borði Íslands og nær til lands sem varðar stjórn­sýslu átta sveit­ar­fé­laga“. Enn fremur seg­ir:

Sam­kvæmt frum­varp­inu mun þjóð­garð­ur­inn í fyrstu ná til alls jök­uls­ins og helstu áhrifa­svæða hans, þ.m.t. Jök­ulsá á Fjöll­um.Þjóðgarður norðan Vatnajökuls samkvæmt tillögu „þingmannanefndarinnar“ árið 2004. (Kortagerð: Karl Benediktsson.) Birtist í Ritgerð eftir Arnþór Gunnarsson, 2010  Kortið hér að ofan sýnir að þegar árið 2004 lá fyrir samþykki allra flokka á Alþingi.



Vatna­jök­uls­þjóð­garður var stofn­aður í áföngum en form­leg frið­lýs­ing alls vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum lét bíða eftir sér. Spurn­ingin er: Hvað tafði? Hugs­an­lega var það ramma­á­ætlun en að loknum 1. áfanga var ljóst að allt svæðið norðan Vatna­jök­uls, þ.m.t. Jök­ulsá á Fjöll­um, hafði mjög hátt vernd­ar­gildi. Í 2. áfanga ramma­á­ætl­unar sem sam­þykkt var sem þings­á­lykt­un­ar­til­laga frá Alþingi skömmu fyrir kosn­ingar 2013 var Jök­ulsá á Fjöllum í vernd­ar­flokki og á það bæði við um Arn­ar­dals­virkjun og Helm­ings­virkj­un. Sam­kvæmt lögum nr. 48/2011 um ramma­á­ætlun nær vernd­ar­flokkur yfir þá virkj­un­ar­kosti sem 

… ekki er talið rétt að ráð­ast í og land­svæði sem ástæða er talin til að frið­lýsa gagn­vart orku­vinnslu að teknu til­liti til sjón­ar­miða sem fram koma í 4. mgr. 3. gr. 

Enn tafð­ist þó frið­lýs­ing vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum og í jan­úar 2015 lagði orku­mála­stjóri til við Verk­efn­is­stjórn 3. áfanga ramma­á­ætl­unar að virkjun Detti­foss - að bæði Arn­ar­dals­virkjun og Helm­ings­virkjun skyldu metn­ar, þá í þriðja sinn. Þessu hafn­aði Verk­efn­is­stjórnin enda höfðu báðir þessir virkj­un­ar­kostir og þar með vatna­svið árinnar verið afgreiddir á Alþingi.

Það var því ekki eftir neinu að bíða fyrir sitj­andi umhverf­is­ráð­herra sem kynnti í rík­is­stjórn áform um átak í frið­lýs­ingum hinn 8. júní 2018 eða fyrir rúmu ári og vel það. Í frétta­til­kynn­ingu umhverf­is­ráð­herra sama dag seg­ir:

Í stjórn­ar­sátt­mál­anum er kveðið á um slíkt átak, þar með talið að frið­lýsa svæði í vernd­ar­flokki ramma­á­ætl­unar og svæði á eldri nátt­úru­vernd­ar­á­ætl­un­um, að stofna þjóð­garð á mið­há­lend­inu og að beita frið­lýs­ingum sem stjórn­tæki á við­kvæmum svæðum sem eru undir álagi ferða­manna.

Ekki er kunn­ugt að for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Bjarni Bene­dikts­son, hafi haft uppi neinar mót­bárur nú 13 árum eftir að rík­is­stjórnin sam­þykkti frum­varp sem fól í sér frið­lýs­ingu Jök­ulsár á Fjöll­um.

Þjórs­ár­ver eru líka í vernd­ar­flokki ramma­á­ætl­unar og ekki ann­ars að vænta en að umhverf­is­ráð­herra taki af skarið og frið­lýsi allt svæðið vestan árinn­ar, frá Hofsjökli niður að efstu foss­um.  

Höf­undur er for­maður Nátt­úru­vernd­ar­sam­taka Íslands.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Fasteignamat íbúðarhúsnæðis lækkar víða miðsvæðis í Reykjavík
Fasteignamat Þjóðskrár á íbúðarhúsnæði lækkar víða miðsvæðis í Reykjavík frá yfirstandandi ári. Mikill munur er á þróun fasteignamatsins á milli hverfa höfuðborgarsvæðisins. Hæsta fermetraverðið á landinu er í Vesturbæ Reykjavíkur og Skerjafirði.
Kjarninn 2. júní 2020
Frá og með 15. júní býðst komufarþegum að fara í sýnatöku í stað sóttkvíar.
Efnahagsleg áhrif af opnun landsins „hjúpuð óvissu“
Efnahagslegar afleiðingar af því að halda landinu áfram lokuðu yrðu „gríðarlegar“. Alls óvíst er hvenær hægt yrði að aflétta ferðatakmörkunum án áhættu á að veiran berist hingað á ný. Boðið verður upp á sýnatöku við landamæri Íslands frá miðjum júní.
Kjarninn 2. júní 2020
Lýður og Ágúst Guðmundssynir.
Athugasemdir frá Lýð og Ágústi Guðmundssonum
Kjarninn 2. júní 2020
Ásmundur Einar Daðason er með húsnæðismálin á sinni könnu sem félagsmálaráðherra.
Áætlað að 4.000 manns búi í atvinnuhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu
Samkvæmt nýlegu mati er áætlað að um 4.000 manns búi nú í atvinnu- og iðnaðarhúsnæði á höfuðborgarsvæðinu. Ásmundur Einar Daðason félagsmálaráðherra segist ætla að leggja fram frumvarp sitt um hlutdeildarlán á yfirstandandi þingi.
Kjarninn 2. júní 2020
Guðmundur Guðmundsson
Hlutverk vetnis í orku- og loftslagsmálum framtíðarinnar
Kjarninn 2. júní 2020
Með öllu óvíst er hversu hratt ferðaþjónustan mun geta tekið við sér eftir þetta áfall og stutt við efnahagsbatann.
Vísbendingar um að botninum sé náð
Heimili á Íslandi hafa sótt um að taka 13 milljarða króna út úr séreignarsparnaði og um 6.000 heimili hafa fengið greiðslufrest af lánum. Þá hafa vaxtalækkanir skilað sér í lægri afborgunum af lánum, ekki síst til heimila.
Kjarninn 2. júní 2020
Þórólfur Guðnason sóttvarnalæknir.
Sóttvarnalæknir: Áhættan virðist ekki vera mikil
PCR-mæling hjá einkennalausum einstaklingum er ekki óyggjandi próf til að greina SARS-CoV-2 veiruna, segir sóttvarnalæknir. 0-4 dögum eftir smit geti niðurstaða úr sýnatöku verið neikvæð hjá þeim sem er smitaður.
Kjarninn 2. júní 2020
Komufarþegum býðst að fara í sýnatöku frá og með 15. júní.
Staðfest: Komufarþegum mun standa sýnataka til boða
Bráðabirgðamat bendir til þess að kostnaður við sýnatöku á Keflavíkurflugvelli fyrstu tvær vikurnar frá rýmkun reglna um komu ferðamanna til landsins yrði um 160 milljónir króna ef 500 manns koma til landsins.
Kjarninn 2. júní 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar