Þegar Jökulsá á Fjöllum var friðlýst

Árni Finnsson, formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands, skrifar um friðlýsingarstefnu umhverfisráðherra og óánægju Jóns Gunnarssonar með hana.

Auglýsing

Engum bland­ast hugur um að óánægja Jóns Gunn­ars­sonar alþing­is­manns (D) með frið­lýs­ing­ar­stefnu umhverf­is­ráð­herra helg­ast af frið­lýs­ingu vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum gegn orku­vinnslu, hinn 10. ágúst sl. 

Umhverf­is­ráð­herra á miklar þakkir skildar fyrir að hafa komið þess­ari frið­lýs­ingu í verk. Það var raunar vonum seinna enda náð­ist óform­legt sam­komu­lag um frið­lýs­ingu árinnar þegar árið 2002. Hug­myndin að frið­lýs­ingu alls vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum var upp­haf­lega kynnt í júní 2002 á fundi með full­trúa Nátt­úru­vernd­ar­sam­taka Íslands, full­trúum Alcoa og full­trúum hinna alþjóð­legu nátt­úru­vernd­ar­sam­taka World Wide Fund for Nat­ure. Alcoa lýsti því þá yfir að fyr­ir­tækið myndi ein­dregið styðja stofnun víð­áttu­mik­ils þjóð­garðs norðan Vatna­jök­uls og að allt vatna­svið Jök­ulsár á Fjöllum yrði hluti af þeim þjóð­garði.

Þessi stuðn­ingur Alcoa kom fram í við­tali við Jake Siewert, upp­lýs­inga­full­trúa Alcoa, í Morg­un­blað­inu 18. júlí 2002. Lýsti hann því jafn­framt yfir að fyr­ir­tækið væri reiðu­búið til við­ræðna um ein­hvers konar þátt­töku í því verk­efn­i. 

Auglýsing

Alcoa hefur frá árinu 2009 styrkt starf­semi Vina Vatna­jök­uls, sem frá 2010 hafa veitt hund­ruð millj­ónir króna í styrki til starf­semi þjóð­garðs­ins.

Stað­reyndin er sú að Alcoa lagði nokkuð hart að íslenskum stjórn­völdum að ná ein­hvers konar sáttum vegna mik­illar and­stöðu almenn­ings við Kára­hnjúka­virkj­un. Slík sátt gæti falist í stofnun Vatna­jök­uls­þjóð­garðs sem tæki einnig til alls vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöll­um. Með öðrum orð­um, ekki yrði leyfð nein virkjun í ánni.

Skoð­ana­könnun sem Gallup gerði fyrir Nátt­úru­vernd­ar­sam­tök Íslands leiddi í ljós að mik­ill meiri­hluti lands­manna væri hlynnt stofnun þjóð­garðs fyrir norðan Vatna­jök­ul.

Siv Frið­leifs­dóttir hófst strax handa og skip­aði í októ­ber 2002 nefnd „til að móta til­lögur og vera umhverf­is­ráð­herra til ráð­gjafar um stofnun vernd­ar­svæðis eða þjóð­garðs norðan Vatna­jök­ul­s“. 

Fleiri nefndir voru stofn­aðar og mikið sam­ráð haft alla hags­muna­að­ila. Fjórum árum síð­ar, í nóv­em­ber 2006, boð­aði rík­is­stjórnin frum­varp til laga um Vatna­jök­uls­þjóð­garð. Í ýtar­legri frétta­til­kynn­ingu umhverf­is­ráð­herra, Jón­ínu Bjart­marz, segir að þjóð­garð­ur­inn muni „þekja um 15.000 km2, sem sam­svarar um 15% af yfir­borði Íslands og nær til lands sem varðar stjórn­sýslu átta sveit­ar­fé­laga“. Enn fremur seg­ir:

Sam­kvæmt frum­varp­inu mun þjóð­garð­ur­inn í fyrstu ná til alls jök­uls­ins og helstu áhrifa­svæða hans, þ.m.t. Jök­ulsá á Fjöll­um.Þjóðgarður norðan Vatnajökuls samkvæmt tillögu „þingmannanefndarinnar“ árið 2004. (Kortagerð: Karl Benediktsson.) Birtist í Ritgerð eftir Arnþór Gunnarsson, 2010  Kortið hér að ofan sýnir að þegar árið 2004 lá fyrir samþykki allra flokka á Alþingi.



Vatna­jök­uls­þjóð­garður var stofn­aður í áföngum en form­leg frið­lýs­ing alls vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum lét bíða eftir sér. Spurn­ingin er: Hvað tafði? Hugs­an­lega var það ramma­á­ætlun en að loknum 1. áfanga var ljóst að allt svæðið norðan Vatna­jök­uls, þ.m.t. Jök­ulsá á Fjöll­um, hafði mjög hátt vernd­ar­gildi. Í 2. áfanga ramma­á­ætl­unar sem sam­þykkt var sem þings­á­lykt­un­ar­til­laga frá Alþingi skömmu fyrir kosn­ingar 2013 var Jök­ulsá á Fjöllum í vernd­ar­flokki og á það bæði við um Arn­ar­dals­virkjun og Helm­ings­virkj­un. Sam­kvæmt lögum nr. 48/2011 um ramma­á­ætlun nær vernd­ar­flokkur yfir þá virkj­un­ar­kosti sem 

… ekki er talið rétt að ráð­ast í og land­svæði sem ástæða er talin til að frið­lýsa gagn­vart orku­vinnslu að teknu til­liti til sjón­ar­miða sem fram koma í 4. mgr. 3. gr. 

Enn tafð­ist þó frið­lýs­ing vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum og í jan­úar 2015 lagði orku­mála­stjóri til við Verk­efn­is­stjórn 3. áfanga ramma­á­ætl­unar að virkjun Detti­foss - að bæði Arn­ar­dals­virkjun og Helm­ings­virkjun skyldu metn­ar, þá í þriðja sinn. Þessu hafn­aði Verk­efn­is­stjórnin enda höfðu báðir þessir virkj­un­ar­kostir og þar með vatna­svið árinnar verið afgreiddir á Alþingi.

Það var því ekki eftir neinu að bíða fyrir sitj­andi umhverf­is­ráð­herra sem kynnti í rík­is­stjórn áform um átak í frið­lýs­ingum hinn 8. júní 2018 eða fyrir rúmu ári og vel það. Í frétta­til­kynn­ingu umhverf­is­ráð­herra sama dag seg­ir:

Í stjórn­ar­sátt­mál­anum er kveðið á um slíkt átak, þar með talið að frið­lýsa svæði í vernd­ar­flokki ramma­á­ætl­unar og svæði á eldri nátt­úru­vernd­ar­á­ætl­un­um, að stofna þjóð­garð á mið­há­lend­inu og að beita frið­lýs­ingum sem stjórn­tæki á við­kvæmum svæðum sem eru undir álagi ferða­manna.

Ekki er kunn­ugt að for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Bjarni Bene­dikts­son, hafi haft uppi neinar mót­bárur nú 13 árum eftir að rík­is­stjórnin sam­þykkti frum­varp sem fól í sér frið­lýs­ingu Jök­ulsár á Fjöll­um.

Þjórs­ár­ver eru líka í vernd­ar­flokki ramma­á­ætl­unar og ekki ann­ars að vænta en að umhverf­is­ráð­herra taki af skarið og frið­lýsi allt svæðið vestan árinn­ar, frá Hofsjökli niður að efstu foss­um.  

Höf­undur er for­maður Nátt­úru­vernd­ar­sam­taka Íslands.

Kanntu vel við Kjarnann?

Frjáls framlög lesenda eru mikilvægur þáttur í rekstri Kjarnans. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni á vitrænan hátt og greina kjarnann frá hisminu fyrir lesendur. 

Kjarninn er fjölmiðill sem leggur sig fram við að upplýsa og skýra út það sem á sér stað í samfélaginu með áherslu á gæði og dýpt. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari. 

Ef þú kannt vel við það efni sem þú lest á Kjarnanum viljum við hvetja þig til að styrkja okkur. Þinn styrkur er okkar styrkur.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Dagatalið mitt
Ásta Júlía Hreinsdóttir safnar fyrir útgáfukostnaði fyrir Dagatalið mitt, sem er fjölnota afmælisdagatal með texta og myndum eftir hana.
Kjarninn 20. október 2019
Árni Már Jensson
Að skilja okkur sjálf: Annar hluti
Kjarninn 20. október 2019
Paul Copley, forstjóri Kaupþings ehf.
6.400 kröfuhafar höfðu ekki sótt peningana sína
Nokkur þúsund kröfuhafa í bú Kaupþings hafa ekki sótt þá fjármuni sem þeir eiga að fá greitt í samræmi við nauðasamninga félagsins. Þeir fjármunir sem geymdir eru á vörslureikningi eru um 8,5 milljarða króna virði á gengi dagsins í dag.
Kjarninn 20. október 2019
Hvar endar tap Arion banka á United Silicon?
Arion banki á kísilmálsverksmiðju Í Helguvík sem hefur ekki verið í starfsemi í þrjú ár. Bankinn hefur fjárfest í úrbótum en óljóst er hvort að þær dugi til að koma verksmiðjunni aftur í gang. Í vikunni var bókfært virði hennar fært niður um 1,5 milljarð.
Kjarninn 20. október 2019
Örn Bárður Jónsson
Afmæliskveðja til Alþingis
Kjarninn 20. október 2019
Leikskólakennurum fækkað um 360 frá árinu 2013
Börnum af erlendum uppruna hefur fjölgað mikið á skömmum tíma. Meira en helmingur þeirra sem starfar við uppeldi og menntun er ófaglærður.
Kjarninn 20. október 2019
Jean Claude Juncker er forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.
Atvinnuleysi innan ESB ekki mælst minna frá því að mælingar hófust
Atvinnuleysi hjá ríkjum Evrópusambandsins hefur dregist verulega saman á undanförnum árum, en er samt umtalsvert meira en í Bandaríkjunum og á Íslandi.
Kjarninn 19. október 2019
Séra Jakob Rolland, prestur kaþólsku kirkjunnar í Reykjavík.
Kaþólska kirkjan vill hafa meiri áhrif á stjórnmál á Íslandi
Prestur innan kaþólsku kirkjunnar segir að kaþólska kirkjan myndi vissulega vilja hafa meiri áhrif á stjórnmál á Íslandi. Hann segir að rödd kaþólsku kirkjunnar hafi þó fengið lítinn hljómgrunn hjá stjórnvöldum á Íslandi hingað til.
Kjarninn 19. október 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar