Þegar Jökulsá á Fjöllum var friðlýst

Árni Finnsson, formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands, skrifar um friðlýsingarstefnu umhverfisráðherra og óánægju Jóns Gunnarssonar með hana.

Auglýsing

Engum bland­ast hugur um að óánægja Jóns Gunn­ars­sonar alþing­is­manns (D) með frið­lýs­ing­ar­stefnu umhverf­is­ráð­herra helg­ast af frið­lýs­ingu vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum gegn orku­vinnslu, hinn 10. ágúst sl. 

Umhverf­is­ráð­herra á miklar þakkir skildar fyrir að hafa komið þess­ari frið­lýs­ingu í verk. Það var raunar vonum seinna enda náð­ist óform­legt sam­komu­lag um frið­lýs­ingu árinnar þegar árið 2002. Hug­myndin að frið­lýs­ingu alls vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum var upp­haf­lega kynnt í júní 2002 á fundi með full­trúa Nátt­úru­vernd­ar­sam­taka Íslands, full­trúum Alcoa og full­trúum hinna alþjóð­legu nátt­úru­vernd­ar­sam­taka World Wide Fund for Nat­ure. Alcoa lýsti því þá yfir að fyr­ir­tækið myndi ein­dregið styðja stofnun víð­áttu­mik­ils þjóð­garðs norðan Vatna­jök­uls og að allt vatna­svið Jök­ulsár á Fjöllum yrði hluti af þeim þjóð­garði.

Þessi stuðn­ingur Alcoa kom fram í við­tali við Jake Siewert, upp­lýs­inga­full­trúa Alcoa, í Morg­un­blað­inu 18. júlí 2002. Lýsti hann því jafn­framt yfir að fyr­ir­tækið væri reiðu­búið til við­ræðna um ein­hvers konar þátt­töku í því verk­efn­i. 

Auglýsing

Alcoa hefur frá árinu 2009 styrkt starf­semi Vina Vatna­jök­uls, sem frá 2010 hafa veitt hund­ruð millj­ónir króna í styrki til starf­semi þjóð­garðs­ins.

Stað­reyndin er sú að Alcoa lagði nokkuð hart að íslenskum stjórn­völdum að ná ein­hvers konar sáttum vegna mik­illar and­stöðu almenn­ings við Kára­hnjúka­virkj­un. Slík sátt gæti falist í stofnun Vatna­jök­uls­þjóð­garðs sem tæki einnig til alls vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöll­um. Með öðrum orð­um, ekki yrði leyfð nein virkjun í ánni.

Skoð­ana­könnun sem Gallup gerði fyrir Nátt­úru­vernd­ar­sam­tök Íslands leiddi í ljós að mik­ill meiri­hluti lands­manna væri hlynnt stofnun þjóð­garðs fyrir norðan Vatna­jök­ul.

Siv Frið­leifs­dóttir hófst strax handa og skip­aði í októ­ber 2002 nefnd „til að móta til­lögur og vera umhverf­is­ráð­herra til ráð­gjafar um stofnun vernd­ar­svæðis eða þjóð­garðs norðan Vatna­jök­ul­s“. 

Fleiri nefndir voru stofn­aðar og mikið sam­ráð haft alla hags­muna­að­ila. Fjórum árum síð­ar, í nóv­em­ber 2006, boð­aði rík­is­stjórnin frum­varp til laga um Vatna­jök­uls­þjóð­garð. Í ýtar­legri frétta­til­kynn­ingu umhverf­is­ráð­herra, Jón­ínu Bjart­marz, segir að þjóð­garð­ur­inn muni „þekja um 15.000 km2, sem sam­svarar um 15% af yfir­borði Íslands og nær til lands sem varðar stjórn­sýslu átta sveit­ar­fé­laga“. Enn fremur seg­ir:

Sam­kvæmt frum­varp­inu mun þjóð­garð­ur­inn í fyrstu ná til alls jök­uls­ins og helstu áhrifa­svæða hans, þ.m.t. Jök­ulsá á Fjöll­um.Þjóðgarður norðan Vatnajökuls samkvæmt tillögu „þingmannanefndarinnar“ árið 2004. (Kortagerð: Karl Benediktsson.) Birtist í Ritgerð eftir Arnþór Gunnarsson, 2010  Kortið hér að ofan sýnir að þegar árið 2004 lá fyrir samþykki allra flokka á Alþingi.



Vatna­jök­uls­þjóð­garður var stofn­aður í áföngum en form­leg frið­lýs­ing alls vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum lét bíða eftir sér. Spurn­ingin er: Hvað tafði? Hugs­an­lega var það ramma­á­ætlun en að loknum 1. áfanga var ljóst að allt svæðið norðan Vatna­jök­uls, þ.m.t. Jök­ulsá á Fjöll­um, hafði mjög hátt vernd­ar­gildi. Í 2. áfanga ramma­á­ætl­unar sem sam­þykkt var sem þings­á­lykt­un­ar­til­laga frá Alþingi skömmu fyrir kosn­ingar 2013 var Jök­ulsá á Fjöllum í vernd­ar­flokki og á það bæði við um Arn­ar­dals­virkjun og Helm­ings­virkj­un. Sam­kvæmt lögum nr. 48/2011 um ramma­á­ætlun nær vernd­ar­flokkur yfir þá virkj­un­ar­kosti sem 

… ekki er talið rétt að ráð­ast í og land­svæði sem ástæða er talin til að frið­lýsa gagn­vart orku­vinnslu að teknu til­liti til sjón­ar­miða sem fram koma í 4. mgr. 3. gr. 

Enn tafð­ist þó frið­lýs­ing vatna­sviðs Jök­ulsár á Fjöllum og í jan­úar 2015 lagði orku­mála­stjóri til við Verk­efn­is­stjórn 3. áfanga ramma­á­ætl­unar að virkjun Detti­foss - að bæði Arn­ar­dals­virkjun og Helm­ings­virkjun skyldu metn­ar, þá í þriðja sinn. Þessu hafn­aði Verk­efn­is­stjórnin enda höfðu báðir þessir virkj­un­ar­kostir og þar með vatna­svið árinnar verið afgreiddir á Alþingi.

Það var því ekki eftir neinu að bíða fyrir sitj­andi umhverf­is­ráð­herra sem kynnti í rík­is­stjórn áform um átak í frið­lýs­ingum hinn 8. júní 2018 eða fyrir rúmu ári og vel það. Í frétta­til­kynn­ingu umhverf­is­ráð­herra sama dag seg­ir:

Í stjórn­ar­sátt­mál­anum er kveðið á um slíkt átak, þar með talið að frið­lýsa svæði í vernd­ar­flokki ramma­á­ætl­unar og svæði á eldri nátt­úru­vernd­ar­á­ætl­un­um, að stofna þjóð­garð á mið­há­lend­inu og að beita frið­lýs­ingum sem stjórn­tæki á við­kvæmum svæðum sem eru undir álagi ferða­manna.

Ekki er kunn­ugt að for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, Bjarni Bene­dikts­son, hafi haft uppi neinar mót­bárur nú 13 árum eftir að rík­is­stjórnin sam­þykkti frum­varp sem fól í sér frið­lýs­ingu Jök­ulsár á Fjöll­um.

Þjórs­ár­ver eru líka í vernd­ar­flokki ramma­á­ætl­unar og ekki ann­ars að vænta en að umhverf­is­ráð­herra taki af skarið og frið­lýsi allt svæðið vestan árinn­ar, frá Hofsjökli niður að efstu foss­um.  

Höf­undur er for­maður Nátt­úru­vernd­ar­sam­taka Íslands.

Fáðu veitingastaðinn heim
Safnað fyrir gerð bókar sem inniheldur uppskriftir frá vinsælustu veitingastöðum landsins.
Kjarninn 22. september 2019
Kristbjörn Árnason
Áhrif járnkrossins vara enn
Leslistinn 22. september 2019
Matthildur Björnsdóttir
Lífsferli í gegnum skólagöngu
Kjarninn 22. september 2019
Líkur á fasteignakaupum hjá leigjendum ekki mælst lægri í tvö ár
Um 92 prósent leigjenda telja það öruggt eða að minnsta kosti líklegt að þau muni ekki kaupa fasteign á næstu sex mánuðum. Það er hæsta hlutfall sem mælst hefur í könnun Íbúðalánasjóðs frá september 2017.
Kjarninn 22. september 2019
Ómögulegt að fá heildstæða mynd af gjaldeyriskaupum útlendings
Sami útlendingurinn getur átt í umtalsverðum viðskiptum með gjaldeyri á Íslandi án þess að slíkt flaggist. Ástæðan er sú að allir erlendir kaupendur á gjaldeyri eru skráðir undir sömu kennitölunni hjá fjármálastofnunum. Kennitölu „ótilgreinds útlendings“.
Kjarninn 22. september 2019
Basil hassan
Drónar og skattsvik
Í fyrsta skipti í sögunni eru danskir ríkisborgarar ákærðir fyrir að taka beinan þátt í hryðjuverkum. Fimm menn eru taldir hafa útvegað dróna sem notaðir voru í árásum á herstöð í Sýrlandi árið 2014. Ennfremur tengjast málinu umfangsmikil skattsvik.
Kjarninn 22. september 2019
Fyrir einu ári síðan: „Við eigum Ísland, það eina sem við eigum eftir að gera er að taka það“
Lífeyrissjóðir landsins eiga stóran hluta af íslensku atvinnulífi. Hávær krafa hefur lengi verið um að þeir verði virkari eigendur og nýti sér þau völd sem í því felast til að beita sér fyrir lífsgæðum sjóðsfélaga í nútíð ekki síður en í framtíð.
Kjarninn 21. september 2019
Bólusótt í hættu
Er réttlætanlegt að geyma veirur eins og bólusótt, sem geta valdið jafnmiklum mannskaða og raun ber vitni?
Kjarninn 21. september 2019
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar