Stóraukin áhersla á náttúruvernd

Guðmundur Ingi Guðbrandsson, umhverfis- og auðlindaráðherra, skrifar um náttúruvernd. Hann segir að hún muni skipta skipta miklu fyrir fram­tíð­ina, bæði þegar litið er til nátt­úr­unnar sjálfrar og til efna­hags­legra tæki­færa.

Auglýsing

Nátt­úru­vernd er eitt af mínum hjart­ans málum sem ég hef brunnið fyrir í mörg ár. Nátt­úru­verndin mun skipta miklu fyrir fram­tíð­ina, bæði þegar litið er til nátt­úr­unnar sjálfrar og til efna­hags­legra tæki­færa sem fylgja frið­lýs­ingu svæða. 

Ein­stakur þjóð­garður á mið­há­lend­inu

Eitt af nátt­úru­vernd­ar­verk­efn­unum er mið­há­lend­is­þjóð­garður – með honum ræt­ist draumur okkar margra. Und­ir­bún­ingur fyrir stofnun þjóð­garðs­ins er í fullum gangi hjá þverpóli­tískri nefnd sem full­trúar allra flokka á Alþingi eiga sæti í og vinn­unni miðar vel. 

Á mið­há­lendi Íslands er að finna miklar and­stæður – svarta sanda, fágætar gróð­ur­vinjar og fjölda sér­stæðra jarð­myndana ­sem finn­ast hvergi í heim­inum á einu og sama svæð­inu. Lands­lag er þar afar fjöl­breytt og öræfa­kyrrðin lætur engan ósnort­inn. Vegna þess hve svæðið er ein­stakt hafa margir bent á að mið­há­lendið eigi að verða þjóð­garður allra lands­manna. 

Auglýsing

Hug­myndin er ekki ný af nál­inni en var fyrst lyft form­lega árið 2015 undir for­ystu nátt­úru­vernd­ar­sam­taka og í lið með þeim skip­uðu sér mörg útvist­ar­sam­tök, sem og Sam­tök fyr­ir­tækja í ferða­þjón­ustu. Síð­ustu tvær rík­is­stjórnir unnu að viða­mik­illi skýrslu um for­sendur fyrir stofnun þjóð­garðs á mið­há­lendi Íslands. Þau tíma­mót urðu síðan að stofnun þjóð­garðs­ins var skrifuð inn í sátt­mála núver­andi rík­is­stjórn­ar.

Mið­há­lend­is­þjóð­garður mun marka straum­hvörf í nátt­úru­vernd á Íslandi, vekja verð­skuld­aða athygli út fyrir land­stein­ana og skapa fjöl­mörg tæki­færi fyrir byggð­irnar í jaðri hans. Umræddur þjóð­garður verður sá stærsti í Evr­ópu – nátt­úru- og úti­vistar­para­dís sem er ein­stök á heims­vís­u. 

Við und­ir­bún­ing­inn að stofnun þjóð­garðs­ins hef ég lagt mikla áherslu á víð­tækt sam­ráð og þverpóli­tíska vinnu. Áður­nefnd þing­manna­nefnd mun skila af sér í nóv­em­ber og á vor­þingi stefni ég á að leggja fram laga­frum­varp vegna mið­há­lend­is­þjóð­garðs.  

Átak í frið­lýs­ingum

Auk þess að koma á fót þessum ein­staka þjóð­garði settu stjórn­völd í upp­hafi yfir­stand­andi kjör­tíma­bils af stað sér­stakt átak í frið­lýs­ing­um, í sam­ræmi við áherslur í sátt­mála rík­is­stjórn­ar­inn­ar. 

Að átak­inu vinnur teymi sér­fræð­inga Umhverf­is­stofn­unar og umhverf­is- og auð­linda­ráðu­neyt­is­ins og er hópnum meðal ann­ars ætlað að vinna að verndun svæða sem Alþingi hefur þegar sam­þykkt að frið­lýsa. Hann á líka að taka til skoð­unar önnur svæði sem fyrir liggja til­lögur um að frið­lýsa, svo sem vegna álags af völdum ferða­manna eða vegna áhuga land­eig­enda eða sveit­ar­fé­laga. Frið­lýs­ingu fjög­urra svæða er nú lokið og frið­lýs­ing 17 ann­arra svæða hefur verið kynnt opin­ber­lega. Fleiri verk­efni eru að auki í und­ir­bún­ing­i. 

Frið­lýs­inga­flokkar eru fjöl­margir og fara eftir því hvað um ræðir – til dæmis getur svæði orðið að friðlandi, nátt­úru­vætti eða þjóð­garði, svo nokkrir flokkar séu upp­tald­ir. Einnig er hægt að frið­lýsa ákveðnar fugla­teg­undir og plöntu­teg­und­ir. 

Einn frið­lýs­inga­flokk­ur­inn er sér­stök frið­lýs­ing svæða gegn orku­vinnslu. Slík frið­lýs­ing tekur ein­ungis til orku­vinnslu og engar aðrar reglur eru sett­ar, t.d. varð­andi umsjón, umferð eða veið­ar. Sam­kvæmt lögum eiga stjórn­völd að hefja und­ir­bún­ing að þess konar frið­lýs­ingu hafi svæði verið flokkað í vernd­ar­flokk ramma­á­ætl­un­ar. Þrátt fyrir að ramma­á­ætlun hafi verið sam­þykkt á Alþingi fyrir sex árum hafði þetta þó ekki verið gert – fyrr en nú.

Þau tíma­mót urðu í sumar að fyrsta frið­lýs­ing svæðis í vernd­ar­flokki ramma­á­ætl­unar var und­ir­rit­uð. Með frið­lýs­ing­unni var Jök­ulsá á Fjöllum vernduð gegn orku­vinnslu sem til­lögur voru um með Arn­ar­dals­virkjun og Helm­ings­virkj­un.

Í núgild­andi ramma­á­ætlun eru 20 virkj­ana­kostir í vernd­ar­flokki á 12 svæðum sem ber að frið­lýsa. Þar af er frið­lýs­ingu tveggja kosta á einu svæði lokið – sem sé Jök­ulsá á Fjöllum – og und­ir­bún­ingi ann­arra kosta ýmist lokið eða þeir í vinnslu. Þetta markar vatna­skil.

Tæki­færi um allt land

Yfir­skrift ofan­greinds átaks er ný sýn, ný nálg­un. Stjórn­völd nálg­ast þannig nátt­úru­vernd­ina á nýjan hátt, með áherslu á þau tæki­færi sem í henni fel­ast. 

Marg­vís­leg verk­efni hafa verið sett af stað tengt þess­ari áherslu – til að mynda liggur nú fyrir viða­mikil úttekt Hag­fræði­stofn­unar Háskóla Íslands sem sýnir að frið­lýst svæði hafa ótví­rætt jákvæð efna­hags­leg áhrif. Úttektin sýnir að fyrir hverja krónu sem hið opin­bera leggur til frið­lýstra svæða skila sér 23 krónur til baka í þjóð­ar­bú­ið.

Einnig er nú unnið að grein­ingu tæki­færa og áhrifa frið­lýstra svæða á nær­svæði þeirra í sam­vinnu við lands­hluta­sam­tök sveit­ar­fé­laga og hafa Sam­band sveit­ar­fé­laga á Aust­ur­landi og Sam­tök sunn­lenskra sveit­ar­fé­laga nú þegar riðið á vað­ið.

Stór­aukið fjár­magn til nátt­úru­verndar

Auk­inni póli­tískri áherslu á nátt­úru­vernd fylgir stór­aukið fjár­magn. Þannig verður ríf­lega þremur millj­örðum króna varið á næstu þremur árum til að vernda nátt­úr­una okkar og menn­ing­ar­sögu­legar minjar í gegnum svo­kall­aða Lands­á­ætlun um upp­bygg­ingu inn­viða. Um er að ræða stór­fellt átak í upp­bygg­ingu göngu­stíga, útsýnis­palla, sal­ern­is­húsa og ann­arra mik­il­vægra inn­viða til að vernda nátt­úr­una á nær 100 stöðum vítt og breitt um land­ið. 

Auk þess er áætlað að verja 1,3 millj­örðum króna sér­stak­lega til land­vörslu á næstu þremur árum en það er lyk­il­at­riði við að gæta nátt­úr­unnar okk­ar. Aldrei hefur við­líka fjár­magni verið varið til land­vörslu og upp­bygg­ingar inn­viða til að verja nátt­úr­una og nú. 

Nátt­úran hefur aldrei haft jafn­mikið vægi hjá stjórn­völdum og nú.

Höf­undur er umhverf­is­ráð­herra.

Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kórónaveiran breiðist út – Viðbúnaður aukinn í Bandaríkjunum
Alþjóðaheilbrigðisstofnunin WHO hefur lýst því yfir, að nauðsynlegt sé að auka viðbúnað til að hefta útbreiðslu kórónaveirunnar.
Kjarninn 21. febrúar 2020
Magnús Halldórsson
Ekki gleyma listinni í stjórnmálabröltinu
Kjarninn 21. febrúar 2020
Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir dómsmálaráðherra setti tvo dómara við Landsrétt í dag.
Sandra og Ása settar dómarar við Landsrétt
Dómsmálaráðherra hefur ákveðið að setja tvö af þeim þremur umsækjendum sem metnir voru hæfastir til að gegna embætti dómara við Landsrétt í embætti við réttinn. Niðurstaða dómnefndar tók breytingum frá því að hún lá fyrir í drögum og þar til hún var birt.
Kjarninn 21. febrúar 2020
Pottersen
Pottersen
Pottersen – 30. þáttur: Minning um helkrossa
Kjarninn 21. febrúar 2020
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Allt um nýju Samsung símana
Kjarninn 21. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Greiða atkvæði um samúðarverkfall
Verkföll Eflingarfélaga hjá einkareknum skólum og nágrannasveitarfélögum Reykjavíkurborgar verða sett í atkvæðagreiðslu eftir helgi.
Kjarninn 21. febrúar 2020
Þórður Snær Júlíusson
Stöðu hverra þarf raunverulega að „leiðrétta“?
Kjarninn 21. febrúar 2020
Frosti hættur hjá ORF Líftækni
Forstjóri ORF Líftækni hefur sagt upp störfum hjá fyrirtækinu, en mun sinna starfinu áfram þar til eftirmaður verður ráðinn. Vinna við að finna þann aðila er þegar hafin.
Kjarninn 21. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar