Lúkasjenkó þaulsetinn á valdastóli

Litlar líkur eru á að Alexander Lúkasjénkó, síðasti einræðisherra Evrópu, láti af völdum í náinni framtíð. Kosningar í landinu fyrir skömmu fá falleinkunn.

Auglýsing

Þess hefur verið minnst að und­an­förnu að 30 ár eru liðin frá falli Berlín­ar­múrs­ins, eða hins „and-fasíska-­veggs“ sem Aust­ur-þýsk yfir­völd hófu að reisa í miðjum ágúst­mán­uði árið 1961. Þar með reis ein helsta tákn­mynd kúg­unar í Evr­ópu eftir seinna stríð.

Tveimur árum síð­ar, á jóla­dag 1991 var svo fáni Sov­ét­ríkj­anna dreg­inn niður í virk­inu í Moskvu (Kreml) og þar með leyst­ist annað helsta heims­veldi heims upp í frum­eindir sín­ar. Þar með urðu öll fimmtán lýð­veldi fyrrum Sov­ét­ríkj­anna frjáls ríki. En eitt er það ríki þar sem ,,gamla sov­ét­ið“ lifir enn og vel; ófrelsið, kúg­un­in, ein­ræðið og mann­rétt­inda­brotin dafna þar. Landið er Hvíta-Rúss­land, með um 9,5 millj­ónir íbúa.

Yfir­maður á samyrkju­búi

Þar hefur fyrrum yfir­manni samyrkju­bús tek­ist að halda heilli þjóð í hel­greipum und­an­farna ára­tugi og ekki sem stefnir í annað en að svo verði raunin áfram. Um er að ræða Alex­ander Lúka­snjénkó, síð­asta ein­ræð­is­herra Evr­ópu.

Auglýsing

Hvíta-Rúss­land liggur á milli Úkra­ínu, Pól­lands og Eystr­saltstríkj­anna þriggja, sem ásamt Pól­landi gengu í Evr­ópu­sam­bandið árið 2004. Þá eru öll þessi ríki, nema Úkra­ína, í NATO, en Úkra­ína hefur frá 2014 átt í stríði við Rúss­land í aust­ur­hluta lands­ins, þar sem aðskiln­að­ar­sinnar ráða í raun stórum svæð­um, því sem kall­ast Don­bas.

Hvíta-Rússland Mynd: Wiki Commons/David Liuzzo

Í austr­inu er svo Rúss­land, stóri „bangsinn“ en Hvíta-Rúss­land, Rúss­land og fleiri fyrrum ríki Sov­ét­ríkj­anna hafa með sér efna­hags­sam­starf sem kall­ast „Sam­band sjálf­stæðra ríkja“ (CIS). Á milli Rúss­lands og Hvíta-Rúss­lands hefur verið mikil efna­hags­sam­vinna frá falli Sov­ét­ríkj­anna og hafa Rússar keypt stóran hluta af útflutn­ingi nágranna síns. Sam­kæmt hvít-rúss­neskum tölum eru nán­ast ekk­ert atvinnu­leysi í land­inu, rétt eins og var í gamla Sov­ét­inu. Þær verður að sjálf­sögðu að taka með miklum fyr­ir­vara.

KGB lifir

Í Hvíta-Rúss­landi lifir gamla „rík­is­ör­ygginefnd­in“ enn góðu lífi, en orðið er gróf þýð­ing á skamm­stöf­un­inni KGB, sem á sínum „vel­mekt­ar­árum“ var ein alræmdasta öryggis og leyni­þjón­usta heims. Starfs­menn hennar í Sov­ét­ríkj­unum hand­tóku og fang­elsuðu lýð­ræð­is­sinna, mann­rétt­inda­fröm­uði og aðra stjórn­ar­and­stæð­inga. Í dag gera starfs­menn hennar í Hvíta-Rúss­landi slíkt hið sam­an.

Hvíta-Rúss­land er eina ríkið í Evr­ópu sem fram­kvæmir dauða­refs­ingar og nokkrar slíkar hafa farið fram á síð­ustu árum. Bæði í skýrslum frá Amnesty International og Human Rights Watch kemur fram að stjórn­völd (KGB, OMON-sveitir Inn­an­rík­is­ráðu­eyt­is­ins) berja niður allar til­raunir til frið­sam­legra mót­mæla, unnið er kerf­is­bundið að því að tak­marka tján­ing­ar­frelsi, frelsi fjöl­miðla (um 100 blaða­menn hand­teknir árin 2017/18) og starf­semi frjálsra félaga­sam­taka eru settar miklar skorð­ur. Nán­ast engir frjálsir fjöl­miðlar starfa með eðli­legum hætti í land­inu og ein­okar rík­is­valdið fjöl­miðla­mark­að­inn.

Valda­laust þing

Þetta eru þær helstu aðferðir sem Lúk­a­sjénkó beitir til að halda völd­um. Fyrir skömmu voru haldnar „kosn­ing­ar“ í land­inu og nið­ur­staðan úr þeim varð að eng­inn full­trúi stjórn­ar­and­stöð­unnar náði kosn­ingu til þings, enda hafði nán­ast öllum verið gert ókleift að bjóða sig fram. Þeim tveimur sem náðu kosn­ingu í kosn­ing­unum 2016 var bannað að bjóða sig fram. Þing­ið, sem hefur 174 full­trúa, er almennt talið næsta valda­lít­ið, valdið er hjá Lúk­a­sjénkó, sem er því umkringdur ein­tómum jábræðr­um. „Það er allt ákveðið fyr­ir­fram og það er ómögu­legt að ná fram breyt­ingum í gegnum kosn­ing­ar, yfir­völd ákveða allt sam­an,“ sagði Niko­lai Statkevich, einn helsti leið­togi stjórn­ar­and­stöð­unnar í sam­tali við Reuter­s-frétta­stof­una. Þrátt fyrir allt þetta hafa sam­skipti Hvíta-Rúss­lands og frjálsra ríkja í vestri heldur verið að batna, sem hljómar und­ar­lega.

Allar kosn­ingar frá árinu 1995 í land­inu hafa fengið fall­ein­kunn frá erlendum eft­ir­lits­stofn­un­um. Í nýrri bráða­birgða­skýrslu frá Öryggis og sam­vinnu­stofnun Evr­ópu (ÖSE) kemur fram að kosn­ing­arnar nú í nóv­em­ber stóð­ust engan veg­inn þær kröfur sem gerðar eru til frjálsra og lýð­ræð­is­legra kosn­inga.

Alexander Lúkasjenkó Mynd: EPA

Getur setið til dauða­dags

Lúk­a­sjénkó hefur heitið því að bjóða sig aftur fram til for­seta á næsta ári og mun hann þá vænt­an­lega fram­lengja þaul­setu sína á valda­stóli um fimm ár. Hann er fæddur árið 1954 og var aðeins fer­tugur þegar hann var kos­inn fyrst til for­seta Hvíta-Rúss­lands árið 1994, þegar emb­ættið var stofnað í kjöl­far upp­lausnar Sov­ét­ríkj­anna.

Stjórna­skrá lands­ins var breytt árið 2012 þannig að Lúk­a­sjénkó getur verið for­seti fram til dauða­dags. Þetta er nokkuð sem helstu alræðis og ein­ræð­is­seggir heims hafa gert á und­an­förnum árum, til að tryggja sér enn meiri völd.

Lúk­a­sjénkó er 65 ára í dag og allt útlit er fyrir að þessi síð­asti ein­ræð­is­herra Evr­ópu sé alls ekk­ert á förum úr valda­stóli sín­um, þar sem hann situr í skjóli kúg­unar og mann­rétt­inda­brota.

Höf­undur er MA í stjórn­málum A-Evr­ópu frá Upp­sala­há­skól­anum í Sví­þjóð.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Atli Viðar Thorstensen
Hamfarasprengingar í Beirút
Kjarninn 8. ágúst 2020
Nýir íbúðareigendur velja nú frekar að taka lán hjá bönkum en lífeyrissjóðum.
Eðlisbreyting á húsnæðislánamarkaði – Lántakendur flýja lífeyrissjóðina
Í fyrsta sinn síðan að Seðlabanki Íslands hóf að halda utan um útlán lífeyrissjóða greiddu sjóðsfélagar upp meira af lánum en þeir tóku. Á sama tíma hafa útlán viðskiptabanka til húsnæðiskaupa stóraukist. Ástæðan: þeir bjóða nú upp á mun lægri vexti.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir á upplýsingafundi dagsins.
Alma: Ungt og hraust fólk getur orðið alvarlega veikt
„Það er ekki að ástæðulausu sem við erum í þessum aðgerðum,“ segir Alma D. Möller landlæknir. „Þessi veira er skæð og getur valdið veikindum hjá mjög mörgum ef ekkert er að gert.“ Maður á fertugsaldri liggur á gjörgæslu með COVID-19.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar