Þetta átti ekki að geta gerst – aftur

Sighvatur Björgvinsson skorar á ráðamenn að skila þeim fjármunum til Ofanflóðasjóðs og verka á hans vegum til verndunar mannslífa og eigna, sem þeir og forverar þeirra hafa haldið í ríkissjóði og notað til annara þarfa.

Auglýsing

Öllum eru okkur minn­is­stæðir þeir hörmu­legu atburð­ir, þegar snjó­flóðin hrundu yfir byggð­irnar á Súða­vík og á Flat­eyri með miklum mann­skaða og eigna­tjóni. Sá, sem þetta skrif­ar, var þá þing­maður Vest­firð­inga og sat auk þess í rík­is­stjórn. Mér líða aldrei úr minni þeir atburð­ir, sem þá urðu og ekki heldur það áfall, sem allir ráð­herrar í rík­is­stjórn Dav­íðs Odds­sonar urðu fyrir vegna þessa skelfi­legu atburða. 

Í þeim við­brögð­um, sem okkur er þar sátu, var bæði skylt og ljúft að beita, gátum við ekki vakið til lífs þá, sem horfnir voru yfir móð­una miklu né bætt til neinnar fulln­ustu það mikla tjón á eign­um, lífs­gæðum og til­finn­ing­um, sem af hörm­ung­unum hlut­ust. Það eina, sem var í okkar færi og í okkar getu var að sam­hryggj­ast með því marga fólki, sem um sárt átti að binda – og gera allt sem við gátum og í mann­legu valdi stæði til þess að koma í veg fyrir að svona atburðir myndu end­ur­taka sig. Gera allt sem við gætum til þess að veita þeim, sem á hættu­legum snjó­flóða­svæðum byggju, sem allra mest öryggi fyrir því, að álíka atburðir gætu ekki orðið þar eins og þeir sem urðu í Súða­vík og á Flat­eyri og reyna að veita þeim, sem þar bjuggu áfram sem allra mesta trygg­ingu fyrir því, að slíkir hörm­ung­ar­at­burðir end­ur­tækju sig aldrei aft­ur.

Svona voru áformin

Þetta gerðum við í rík­is­stjórn Dav­íðs Odds­sonar með því að leggja fyrir Alþingi strax frum­varp til laga um Ofan­flóða­sjóð, sem Alþingi veitti svo afdrátt­ar­lausan stuðn­ing þannig að þau lög öðl­uð­ust gildi strax 29. maí 1997. Alþingi hefur nokkrum sinnum síðan breytt þeim lögum og þá til bóta, en meg­in­at­riðin í frum­varp­inu okkar standa þó öll óbreytt. Til­gangur þeirra: Að byggja upp flóða­varnir gegn ofan­flóðum á öllum þeim stöðum þar sem slík flóð voru talin geta stefnt byggð­ar­lögum og fólk­inu, sem þar bjó, í hættu. Í sam­vinnu við hverja: Sveit­ar­stjórn­ir, og sér­fræð­inga m.a. sér­fræð­inga Veð­ur­stof­unnar í ofan­flóða­vörn­um, sem ann­ast myndu áhættu­mat sem og sér­fræð­inga í hönnun varn­ar­mann­virkja. Hvernig var Ofan­flóða­sjóði tryggt það fjár­magn, sem álitið var að til þyrfti: Með því að leggja á alla lands­menn sér­stakt árlegt gjald, sem nema skyldi 0,3% af vátrygg­ing­ar­verð­mæti allra fasteigna í land­inu. Rík­is­sjóði var falin inn­heimtan en gjald­inu var ætlað að greiða kostnað af rekstri sjóðs­ins, sem nema myndi og numið hefur aðeins broti af tekj­un­um, en öðru leyti greiða kostnað við varnir gegn ofan­flóðum og meðal þess kostn­aðar veita sveit­ar­fé­lögum lán til þess að standa undir und­ir­bún­ingi slíkra fram­kvæmda. Allt er þetta skýrt og skor­in­ort orðað í lög­unum um Ofan­flóða­sjóð frá 29. maí árið 1997. Svona voru áform­in. Hvernig urðu efnd­irn­ar?

Svona urðu efnd­irnar

Nýj­ustu upp­lýs­ingar um Ofan­flóða­sjóð og starf­semi hans, sem ég hef aðgang að, eru frá árinu 2016. Þá lagði Rík­is­end­ur­skoðun fram skýrslu um starf­semi sjóðs­ins á því ári. Þar kemur m.a. fram, að tekjur sjóðs­ins á árinu 2016 námu 3.128,5 millj­ónum króna. Útgjöld sjóðs­ins námu á sama ári 1.304,6 millj­ónum króna. Mis­munur tekna og gjalda var því 1.821,2 millj­ónir króna, sem rík­is­sjóður hafði fengið frá fast­eigna­eig­endum á Íslandi en haldið eftir og ekki varið til þeirra verka, sem til var ætl­ast. Þessi mis­munur tekna og gjalda var sagður hafa HÆKKAÐ um 364,5 millj­ónir króna frá árinu á und­an, árinu 2015. M.ö.o. á því ári hafði rík­is­sjóður haldið í sinni vörslu 1.456,7 millj­ónum króna af fé, sem íslenskir fast­eigna­eig­endur höfðu greitt og ætlað var að kosta varnir manns­lífa og eigna. Á árinum 2015 og 2016 sam­an­lagt 3.277,9 millj­ónum króna, sem rík­is­sjóður hefur þá nýtt til ann­ara þarfa en þeim fjár­munum var ætl­að. 

Auglýsing
Í umræddri skýrslu Rík­is­end­ur­skoð­unar seg­ir, að í árs­lok 2016 hafi Ofan­flóða­sjóð skort um TUTT­UGU ÞÚS­UND MILLJ­ÓNIR KRÓNA af því fé, sem inn­heimt hafði verið af borg­urum þessa lands til varnar manns­lífum og eign­um. Sömu sögu segir Hall­dór Hall­dórs­son, fyrrum for­maður Sam­bands íslenskra sveit­ar­fé­laga, borg­ar­full­trúi Sjálf­stæð­is­flokks­ins og fyrrum bæj­ar­stjóri á Ísa­firði í grein í blaði og vísar ábyrgð­inni hvert – á fjár­mála­ráð­herra og fjár­laga­nefndir Alþingis á þeim árum. Þessir aðilar bera alla ábyrgð á því að ganga þannig frá mál­um, að Ofan­flóða­sjóður er ekki lát­inn hafa til ráð­stöf­unar það fé, sem inn­heimt er til verk­efna hans heldur er því heldið eftir í rík­is­sjóði – og þá til hvaða þarfa?Til Þess að greiða akst­urs­kostn­að, nú eða greiðslur til þing­flokks­for­manna, flokka­for­manna, nefnda­for­manna, aðstoð­ar­manna flokka­for­manna og aðstoð­ar­manna þing­flokka sem ekki þekkt­ust öll þau mörgu ár, sem mér lán­að­ist að sitja á Alþingi þar sem allir þing­menn sátu á sömu laun­um, sem ákvörðuð voru af kjara­dómi, sama hvaða emb­ættum þeir gegndu á Alþingi.

ÞIÐ berið ábyrgð!

Nú kemur mér ekki til hug­ar, að nokkur fjár­mála­ráð­herra eða nokkur for­maður fjár­laga­nefndar haldi því fram, að þessar miklu skerð­ingar á fjár­munum Ofan­flóða­sjóðs stafi af því, að þörf fyrir varnir manns­lífa og eigna liggi ekki fyrir eða að verk­efni hafi ekki verið nægi­lega skil­greind. Í ljósi síð­ustu atburða skora ég því á Bjarna Bene­dikts­son, fjár­mála­ráð­herra og Willum Þór, for­mann fjár­laga­nefnd­ar, að þeir beiti sér nú þegar fyrir því að skilað sé þeim fjár­munum til Ofan­flóða­sjóðs og verka á hans vegum til vernd­unar manns­lífa og eigna, sem þeir og for­verar þeirra hafa haldið í rík­is­sjóði og notað til ann­ara þarfa. 

Þeir bera ekki ábyrgð á öllum þeim tutt­ugu þús­und millj­ónum króna eða meira sem þar er um að ræða – heldur aðeins hvor um sig ábyrgð á mis­stórum hluta þeirrar fjár­hæð­ar. Þeirra ábyrgð felst hins vegar í því að bregð­ast við þegar atburðir hafa orðið eins og þeir, sem íbú­arnir á Flat­eyri hafa mátt sæta, og skila þeim fjár­mun­um, sem þeir og for­verar þeirra hafa haldið eftir í rík­is­sjóði af því fé, sem lagt hefur verið á lands­menn og inn­heimt af þeim til þess að koma í veg fyrir að atburðir eins og þeir, sem gerð­ust í Súða­vík og á Flat­eyri fyrir um það bil 25 árum – og hafa nú end­ur­tekið sig að nokkru leyti á Flat­eyri – hendi nokkurn nokkurn tíma aft­ur. Ég trúi því ekki, að sam­flokks­menn og stuðn­ings­menn þess­ara valds­manna séu ekki á sama máli um skyldu þeirra til við­bragða né að nokkur alþing­is­maður geri sér ekki grein fyrir því, að Alþingi allt ber sína ábyrgð á því hvernig að hlut­unum hefur verið stað­ið. Því VERÐUR að breyta – og breyta strax. 

Höf­undur er fyrr­ver­andi þing­maður Vest­firð­inga og fyrr­ver­andi ráð­herra. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar