Enginn ber ábyrgð – bara þjóðin

Sighvatur Björgvinsson skrifar um viðbrögð ráðamanna við umfjöllun um Ofanflóðasjóð.

Auglýsing

Það er satt að segja skelfi­legt að hlusta á full­trúa rík­is­stjórn­ar­innar og Alþingis ræða mál­efni Ofan­flóða­sjóðs og stöðu fram­kvæmda, sem sjóð­ur­inn á að kosta. Skiptir þar ekki máli hvort um er að ræða fjár­mála­ráð­herra, Bjarna Bene­dikts­son, eða ráð­herra sveit­ar­stjórn­ar­mál­efna, Sig­urð Inga og alþing­is­mann­inn Lilju Raf­n­eyju, sem tjáðu sig um málið í þætt­inum Sprengisandi um helg­ina og svo Lilja Raf­ney aftur í Silfr­inu í RÚV. 

Þar er látið sem nauð­syn­legt sé að rík­is­stjórn og Alþingi legg­ist yfir hönn­un­ar­mál, fram­kvæmdir og þarf­ir, eins og fjár­mála­ráð­herra ræddi og þau Sig­urður Ingi og Lilja Raf­ney tóku und­ir, eða ráða­menn mæta til leiks án þess að hafa kynnt sér málið til neinnar hlít­ar. Leiðum nú þá, sem vita og þekkja, til vitnis um mála­til­búnað ráð­herr­anna og þing­manns­ins.

Síð­asta áskor­unin

Árum saman hafa þeir, sem best þekkja til, skorað á rík­is­valdið að standa við þau fyr­ir­heit, sem þetta sama rík­is­vald gaf í lög­unum um Ofan­flóða­sjóð frá 1997. Síð­ast var þetta gert þann 3. maí í vor þegar grein­ar­gerð um stöðu mála og áskorun á rík­is­valdið um að standa við gefin fyr­ir­heit var send rík­is­stjórn­inni und­ir­rituð af 13 ein­stak­lingum, m.a. full­trúum þeirra sam­fé­laga, sem mest eiga und­ir. 

Auglýsing
Þessir þrettán ein­stak­lingar eru bæj­ar­stjóri Seyð­is­fjarð­ar, for­maður Sam­bands íslenskra sveit­ar­fé­laga, bæj­ar­stjóri Fjalla­byggð­ar, bæj­ar­stjóri Ísa­fjarð­ar­bæj­ar, fyrrv. bæj­ar­stjóri Ísa­fjarð­ar­bæjar og full­trúi í Ofan­flóða­nefnd, hóp­stjóri ofan­flóða­vökt­unar hjá Veð­ur­stof­unni, ofan­flóða­sér­fræð­ingur í Ver­kís verk­fræði­stofu, verk­stjóri ofan­flóða­hættu­mats á Veð­ur­stofu Íslands, fyrrv. Veð­ur­stofu­stjóri, fyrrv. ráðu­neyt­is­stjóri og for­maður Ofan­flóða­nefnd­ar, ofan­flóða­fræð­ingur á Veð­ur­stofu Íslands og fyrr­ver­andi sviðs­stjóri á Veð­ur­stof­unni. Skyldu Bjarni Bene­dikts­son, Sig­urður Ingi og Lilja Raf­ney vita betur og meira en þessir sér­fræð­ingar og þessir for­víg­is­menn þeirra sam­fé­laga, þar sem lífi og eignum er í hættu stefnt? Nei – jafn­vel ekki þó sér­þekk­ingu umhverf­is­ráð­herra á ofan­flóða­málum sé við bætt.

Fyrsta dæmið

Lítum á dæmi. Þrett­án­menn­ing­arnir segja, að til­gangur lag­anna um Ofan­flóða­sjóð sé og hafi verið skýr. „Byggja skyldi hratt upp snjó­flóða­varnir fyrir hættu­leg­ustu byggðir lands­ins... og að slíkar varnir yrðu komnar upp fyrir 2010. Upp­bygg­ingin hafi gengið hægar en áætlað var EINKUM VEGNA STJÓRN­VALDS­Á­KVARЭANA (let­ur­breyt­ing mín) og þessu mark­miði hafi því verið frestað til 2020“. Er þetta í sam­ræmi við skýr­ingar ráð­herr­anna og þing­manns­ins? Að frestað hafi verið fram­kvæmdum EINKUM VEGNA STJÓRN­VALDS­Á­KVARЭANA en ekki af völdum ónógs und­ir­bún­ings eins og ráð­herr­arnir og þing­mað­ur­inn halda fram. 

Annað dæmið

Lítum á annað dæmi. Í áskorun þrett­án­menn­ing­anna til rík­is­stjórn­ar­innar frá 3. maí s.l. eru taldir upp allir þeir fram­kvæmda­þætt­ir, sem þrett­án­menn­ing­arnir segja að bíði fram­kvæmda. „Enn á eftir að reisa a.m.k. 9 leiði­garða, 15 þver­garða, um 30 varn­ar­keil­ur, 4-7 km. af stoð­virkj­um, 2 km. af snjó­söfn­un­ar­grind­um, 25 vind­kljúfa....m.a. á svæðum þar sem snjó- og krapa­flóð hafa oft fallið niður undir eða niður í byggð. Verk­efnin eru tækni­lega flókin og hafa því verið lengi í hönnun og eru hlut­falls­lega dýr“. Þetta segja þrett­án­menn­ing­arnir að séu fram­kvæmdir sem bíða þess, að íbú­ar, sem eiga líf sitt og eignir undir hættu, fái lausn sinna mála... Svo segir fjár­mála­ráð­herra, að í und­ir­bún­ingi sé að hann og umhverf­is­ráð­herra, hönn­un­ar­sér­fræð­ing­arnir tveir, ´ætli sér næst að fara að skoða saman þessar fram­kvæmda­fyr­ir­ætl­anir og leggja mat á .. og gera svo hvað? Engin svör við því. Ekki heldur þegar Sig­urður Ingi ræddi sömu ígrund­anir með sama hætti á Sprengisandi.

Þriðja dæmið

Lítum á þriðja dæm­ið. Í áskorun þrett­án­menn­ing­anna til rík­is­stjórn­ar­innar segir um fram­an­greind verk­efni: „Fjár­hags­lega og tækni­lega virð­ist raun­hæft að ljúka þeim fram­kvæmdum sem út af standa fyrir árið 2030.“ Hvert er svar rík­is­stjórn­ar­inn­ar? Ekk­ert – enn­þá. Ráð­herr­arnir eru að skoða verk­efn­in, verk­efna­á­ætl­un­ina og hönn­un, sem þeir segja að sé ábóta­vant. Fyrir liggur hins vegar mat Hall­dórs Hall­dórs­son­ar, sem á sæti í Ofan­flóða­nefnd og hefur gegnt mörgum trún­að­ar­störfum fyrir flokk fjár­mála­ráð­herra, að miðað við fram­kvæmda­hrað­ann, sem verið hefur á verk­efnum sjóðs­ins að til­hlutan stjórn­valda, muni ekki takast að ljúka fram­kvæmdum á verkum SEM ÞEGAR HAFA VERIÐ UND­IR­BÚIN fyrr en á árunum 2050 til 2060.

Fjórða dæmið

Lítum á fjórða dæm­ið. Í grein­ar­gerð þrett­án­menn­ing­anna fyrir áskorun sinni á rík­is­stjórn­ina segir m.a. „Fé Ofan­flóða­sjóðs.....skal notað til að greiða kostnað við varnir gegn ofan­flóð­u­m“. Hver er reynd­in? Að með­al­tali hefur um það bil einum þriðja hluta af árlegu ráð­stöf­un­arfé sjóðs­ins, sem aflað er með sér­stökum skatti á fast­eigna­eig­end­ur, verið not­aður til þeirra þarfa, sem lögin mæla fyrir um að gert sé. TVEIR ÞRIÐJU HLUTAR tekna sjóðs­ins hafa verið settir í ann­að. Hverjir hafa gert það? Við­kom­andi ráð­herr­ar, fjár­mála­ráð­herra og umhverf­is­ráð­herra, studdir af fjár­laga­nefnd og Alþingi. Þeirra er ábyrgð­in. Segj­ast þeir axla hana?

Þar sem þekk­ing­una skortir

Þátt­ur­inn Sprengi­sandur er merki­legur og mark­verður – og hefur svo verið frá upp­hafi. Hann veitir inn­sýn í svo margt – m.a. þekk­ingu þeirra, sem þar mæta. Í þætt­inum mælt­ist sveit­ar­stjórn­ar­ráð­herr­anum svo, að ónotað fé Ofan­flóða­sjóðs væri um 13 millj­arðar króna. Í úttekt Rík­is­end­ur­skoð­unar frá árinu 2016 seg­ir, að við árs­lok þess árs hafi 20 þús­und millj­ónum króna munað á tekjum sjóðs­ins og útgjöld­um, verið ónot­að. Það hafði ráð­herr­ann ekki kynnt sér. Fannst svona það hlytu að vera ein­hverjar þrettán þús­und millj­ónir Ekki heldur hafði hann kynnt sér að miðað við hefðir og venjur í búskap sjóðs­ins ættu þessar inn­eignir á ónot­uðu fé, sem í árs­lok 2015 var 20 millj­arðar króna að hafa í árs­lok 2019 numið 23-24 millj­örðum króna. 

Auglýsing
Ráðherrann hafði sem sé ekk­ert kynnt sér mál­ið. Bara hélt að þetta væri ein­hvern veg­inn si svona. Þegar hann kynnir sér mál­ið, ef hann þá gerir það, þá ætti hann að skoða, að í árlegu upp­gjöri sjóðs­ins kemur fram, að hann hafi umtals­verðar vaxta­tekj­ur. Það getur hann ekki haft nema að umtals­vert af ónot­uðum tekjum hans hafi verið safnað í sjóð – vænt­an­lega til vörslu í Seðla­bank­an­um. Vill nú ekki ráð­herr­ann – nú eða hönn­un­ar­sér­fræð­ing­arnir tveir í ráð­herra­stól­unum – gá að þessu og skýra þjóð­inni frá. Sé svo, þá er hefur umtals­vert fé af ónýttu aflafé Ofan­flóða­sjóðs verið lagt á reikn­ing og er því strax til­búið til taf­ar­lausrar notk­un­ar. Hversu mikið er þetta fé og hversu miklu af fé sjóðs­ins, sem skylt er að verja til ofan­flóða­varna, hefur verið notað til ann­ara þarfa að til­hlutan fjár­mála­ráð­herra, umhverf­is­ráð­herra og Alþing­is?

Þetta redd­að­ist – ekki

Ann­að, sem fram kom í þessum þætti, veldur mér þó meiri áhyggj­um. Eins og fram kemur í bók Svein Har­ald Øygard, Í víg­línu íslenskra fjár­mála, vakti það sér­staka athygli hans, að ekki nokkur einn ein­asti Íslend­ingur fékkst til þess að axla minnstu ábyrgð á því, sem olli fjár­mála­hrun­inu á Íslandi, því mesta, sem þekkst hefur í heims­sög­unni að sögn Svein Har­ald. Alkunn er sú afstaða Íslend­inga í öllum mál­um, að „það redd­ist“. Erf­ið­leikar eiga að leys­ast helst svona af sjálfu sér Þegar eitt­hvað sem á að redd­ast ekki redd­ast telur eng­inn sig bera ábyrgð­ina. Það, að ekki nema þriðj­ungur þess fjár, sem lagt var á lands­lýð og tryggja átti líf, limi og eignir fólks í byggð­ar­lögum þar sem hættu­á­stand ríkir hafi verið not­aður í sam­ræmi við til­gang – en tveir þriðju hlutar ekki – er dæmi­gert um „það reddast“ hugs­un­ar­hátt­inn. Og nú, þegar það redd­að­ist ekki, hvað sagði þá Lilja Raf­ney á Sprengisandi? Hún sagði, að ábyrgðin væri sam­fé­lags­ins. SAM­FÉ­LAGS­INS! Og hvert er það sam­fé­lag. Sam­fé­lag kjós­enda henn­ar? Sam­fé­lag fólks­ins sem býr á Siglu­firði, á Norð­firði, í Fjalla­byggð, í Fjarða­byggð – sem sé ábyrgðin lendi á öllum öðrum en ráð­herrum og alþing­is­mönnum sjálf­um? Þeim, sem valdið hafa og vald­inu beittu. Sam­fé­lagið skal það vera, sem ábyrgð­ina ber. Ekki þeir, sem breyttu út frá réttu og lög­legu af því „þetta reddast“. Nei, sam­fé­lagið – fólkið í land­inu- skal axla ábyrgð­ina. Sú var skoðun Lilju Raf­n­eyjar á Sprengisandi s.l. sunnu­dag. Slík er alþekkt skoðun meðal for­víg­is­manna á Íslandi. Þeirra er aldrei sök­in. Sam­fé­lags­ins skal hún vera. Ef ekki bara útlend­inga!  

Höf­undur er fyrr­ver­andi þing­­maður Vest­­firð­inga og fyrr­ver­andi ráð­herra. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fylgi Vinstri grænna hefur aldrei mælst minna í könnun Gallup – 7,2 prósent styðja flokkinn
Píratar hafa næstum því tvöfaldað fylgi sitt frá síðustu kosningum og Samfylkingin hefur aukið sitt fylgi um tæplega 40 prósent. Sjálfstæðisflokkur mælist undir kjörfylgi en Framsókn siglir lygnan sjó.
Kjarninn 2. júlí 2022
Það sem er sérstakt við spjöld þessi er að í stað þess að á þeim séu myndir og upplýsingar um landsliðsmenn í knattspyrnu eru þar að finna sögur verkafólks sem látist hafa við undirbúning mótsins.
Gefa út „fótboltaspil“ með verkafólki sem látist hefur við undirbúninginn í Katar
Þúsunda farandsverkamanna er minnst í átaki sænsku rannsóknarblaðamannasamtakanna Blankspot til að vekja athygli á mannlega kostnaðnum við Heimsmeistaramótið sem hefst í nóvember.
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls fóru 0,0002% af fjármagni í COVID-viðbragðsáætlunum í að uppræta kynbundið ofbeldi
Ríki sem eiga sterka femíníska hreyfingu hafa verið talsvert líklegri til að taka tillit til kynjasjónamiða í COVID-19 áætlunum sínum en þau ríki þar sem engin eða veik femínísk hreyfing er við lýði, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Heimili eru talin ábyrg fyrir tonnum á tonn ofan af matvælum sem fara í ruslið.
Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu
Það vill enginn koma heim í ýldulykt eftir gott frí. Þá vilja eflaust flestir ekki umturnast í umhverfissóða á ferðalaginu. Hér eru nokkur ráð til njóta sumarleyfisins langþráða án þess að koma heim í fýlu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Partíið er búið
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls 16 prósent ungra kjósenda fylgdist ekkert með pólitískum fréttum í kosningabaráttunni
Það færist í aukana að fólk fái fréttir af íslenskum stjórnmálum í gegnum netið og sérstaklega samfélagsmiðla. Fleiri 18 til 25 ára kjósendur notuðu samfélagsmiðla til að nálgast upplýsingar um síðustu kosningar en sjónvarpsfréttir.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þorbjörg Sigríður spurði Bjarna Benediktsson um grænar fjárfestingar ríkisins.
Um 2 prósent af fjárfestingum ríkisins teljast „grænar“
Miðað við þrönga skilgreiningu námu grænar fjárfestingar um 2 prósentum af heildarfjárfestingum ríkisins í fyrra. Ef notast er við víðari skilgreiningu og t.d. framlög til nýs Landspítala tekin með, er hlutfallið 20 prósent.
Kjarninn 1. júlí 2022
Bjarni Beneditsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Gjör rétt – ávallt“
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að laun dómara eins og annarra æðstu embættismanna séu ekki lækka. Um sé að ræða leiðréttingu. Hann segir að það sé ekkert minna en siðferðisbrestur að skila því ekki sem ofgreitt var úr opinberum sjóðum.
Kjarninn 1. júlí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar