Fær VG um 10 prósent atkvæða í næstu þingkosningum?

Svanur Kristjánsson, prófessor emiritius í stjórnmálafræði, skrifar um stöðu Vinstri grænna í íslenskum stjórnmálum.

Auglýsing

Áhuga­fólk um stjórn­mál og frétta­skýrendur leita gjarnan til for­tíðar í leit að svörum um lík­lega fram­vindu. Ekki er þar á vísan að róa því gjarnan taka stjórn­mál nýja og óvænta stefnu ekki síst á okkar tímum breyt­inga og stöðugrar óvissu,

Stundum virð­ist samt sagan end­ur­taka sig og fram koma kunn­ug­leg mynstur úr for­tíð­inni. Nær­tækt dæmi er núver­andi staða Vinstri hreyf­ing­ar­innar – græns fram­boðs (VG). Í síð­ustu þing­kosn­ingum fékk flokk­ur­inn tæp 17% atkvæða og ell­efu þing­menn. Eftir kosn­ingar ákvað VG að efna til stjórn­ar­sam­starfs við Sjálf­stæð­is­flokk og Fram­sókn undir for­ystu for­manns­ins Katrínar Jak­obs­dótt­ur. Þessi ákvörðun VG var væg­ast sagt mjög umdeild í röðum vinstri manna innan flokks og utan. Fyrir kosn­ingar höfðu stöku for­ystu­menn VG nefni­lega gefið sterk­lega í skyn – svo ekki sé meira sagt – að VG myndi ekki leiða Sjálf­stæð­is­flokk­inn enn og aftur til æðstu valda í land­inu. Meg­in­þorri kjós­enda VG vildi sam­starf til vinstri en ekki við hægri öfl­in.

Drífa Snædal, fyrr­ver­andi vara­þing­maður og fyrrum fram­kvæmda­stjóri VG, sagði sig úr flokknum og útskýrði ákvörð­un­ina á FB-­síðu sinni m.a. :

„Við munum ekki breyta Sjálf­stæð­is­flokkn­um. Inn­viðir hans eru spilltir og fullir kven­fyr­ir­litn­ing­ar. Sjálf­stæð­is­menn munu fagna stjórn­ar­sátt­mála, fara inn í sín ráðu­neyti og haga sér eins og þessi valda­stofnun hefur alltaf hagað sér. Við og við vellur gröft­ur­inn upp í formi frænd­hygli, inn­herj­a­við­skipta, skatta­skjóla, auð­valds­dek­urs, útlend­inga­andúðar eða skjald­borgar um ofbeld­is­menn. Þá verður VG í þeirri stöðu að verja sam­starfs­flokk­inn og mörkin fær­ast til í sam­starf­inu líkt og í ofbeld­is­sam­bandi. Þetta verður eins og að éta skit í heilt kjör­tíma­bil, ef stjórnin end­ist svo leng­i.”

Auglýsing
Tveir þing­menn VG – Andrés Ingi Jóns­son og Rósa Björk Brynj­ólfs­dóttir – greiddu atkvæði gegn stjórn­ar­sam­starf­inu og nýlega sagði Andrés Ingi sig form­lega úr þing­flokknum vegna óánægju með störf VG. Skoð­ana­kann­anir mæla nú ítrekað VG með um 10% fylgi. Spyrja má hvort nið­ur­staða næstu þing­kosn­inga verða á svip­uðum slóð­um.

Þess eru tvö dæmi úr íslenskri stjórn­mála­sögu að flokkar hafi ekki tapað fylgi eftir stjórn­ar­sam­vinnu við Sjálf­stæð­is­flokk­inn. Skoðum þau stutt­lega.

  1. Eftir átta ára stjórn­ar­sam­starf við Sjálf­stæð­is­flokk­inn bætti Alþýðu­flokk­ur­inn við sig fylgi í þing­kosn­ingum 1967 – hlaut tæp 16% atkvæða í stað 14% áður. Skýr­ingin á fylg­is­aukn­ing­unni var að ráð­herrar Alþýðu­flokks­ins opin­ber­uðu djúp­stæðan ágrein­ing innan stjórn­ar­innar um land­bún­að­ar­mál. Þegar up var staðið gekk áfram­hald­andi stjórn­ar­sam­starf við Sjálf­stæð­is­flokk­inn nán­ast af Alþýðu­flokknum dauðum – fékk ein­ungis um 10% atkvæða í þing­kosn­ingum 1971.
  2. Í Alþing­is­kosn­ingum 2009 vann Sam­fylk­ingin sigur – hlaut 30.3% atkvæða í stað 27,0% í fyrri kosn­ing­um. Flokk­ur­inn bætti við fylgi eftir stjórn­ar­sam­vinnu við Sjálf­stæð­is­flokk­inn frá 2007, og þrátt fyrir Hrun­ið. Nær­tæk­asta skýr­ingin er sú að Sam­fylk­ingin valdi nýjan for­mann, Jóhönnu Sig­urð­ar­dótt­ur, í stað Ingi­bjargar Sól­rúnar Gísla­dóttur sem var af hálfu flokks­ins meg­in­arki­tekt­inn að stjórn­ar­sam­starf­inu við Sjálf­stæð­is­flokk­inn. Jóhanna hafði löngum kosið að starfa fremur til vinstri og áður klofið sig út úr Al­þýðu­flokknum og stofnað nýjan flokk, Þjóð­vaka, sem bauð fram í þing­kosn­ingum 1995. Fyrir kosn­ing­arnar birti Þjóð­vaki sam­þykkt um að flokk­ur­inn myndi ekki undir neinum kring­um­stæðum ganga til rík­is­stjórn­ar­sam­starfs við Sjálf­stæð­is­flokk­inn.

Í ljósi for­tíðar er senni­legt að skoð­ana­kann­anir nú gefi nokkuð glögga vís­bend­ingu um fylgi VG í næstu þing­kosn­ing­um. Skemmst er einnig að minn­ast afhroðs VG í sveita­stjórn­ar­kosn­ingum 2018; í Reykja­vík fékk flokk­ur­inn þá til dæmis 2700 atkvæði í stað um 14.500 atkvæða í þing­kosn­ingum árið áður. 

For­ysta VG getur þó gripið til aðgerða til að styrkja stöðu flokks­ins meðal kjós­enda. Í ljósi sög­unnar væri væn­legt fyrir VG að gera opin­beran ágrein­ing við Sjálf­stæð­is­flokk­inn í mik­il­vægum mál­um. Krefj­ast þess til dæmis að rík­is­stjórnin taki miklu fastar á spill­inga­málum – eins og Sam­herja­hneyksl­inu. Svo ekki sé talað um það þjóð­þrifa­verk að end­ur­nýja laskað traust á dóm­stólum lands­ins og rétt­ar­kerfi eftir lát­lausar árásir og vald­níðslu dóms­mála­ráð­herra Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Í upp­hafi var eitt af meg­in­mark­miðum rík­is­stjórn­ar­innar að end­ur­vekja traust á stjórn­málum og stofn­unum sam­fé­lags­ins. Árang­ur­inn er nákvæm­lega eng­inn. Spill­ing­ar­málin hrann­ast upp hvert af öðr­um.

Sömu­leiðis væri ráð­legt fyrir VG að breikka for­ystu flokks­ins og rétta þannig sátt­ar­hönd til and­stæð­inga stjórn­ar­sam­starfs­ins í röðum flokks­fólks.

Umbóta­öflin á Íslandi eru í sókn. Þau myndu styrkj­ast enn frekar með end­ur­nýjun VG og mál­efna­legri og virkri fjar­lægð flokks­ins frá núver­andi varð­stöðu um óbreytt valda­kerfi í land­inu. Ella á VG – að mínu mati – ekk­ert betra skilið en að bíða afhroð í næstu þing­kosn­ing­um.

Höf­undur er pró­fessor emer­ítus í stjórn­mála­fræði.



Kanntu vel við Kjarnann?

Við á Kjarnanum þökkum lesendum fyrir það traust sem þeir sýna með því að styrkja Kjarnann. 

Frjáls framlög frá lesendum hafa vaxið jafnt og þétt síðustu árin og eru mikilvæg tekjustoð undir reksturinn. Þau gera okkur kleift að halda áfram að taka þátt í umræðunni og greina kjarnann frá hisminu. 

Við tökum hlutverk okkar sem fjölmiðill í þjónustu almennings alvarlega. Kjarninn birti 409 fréttaskýringar og 2.367 fréttir á árinu 2019. Kjarninn er vettvangur umræðu og á nýliðnu ári voru 539 skoðanagreinar birtar, stærstur hluti þeirra aðsendar greinar. 

Okkar tryggð er aðeins við lesendur. Við erum skuldbundin ykkur og værum þakklát ef þið vilduð vera með í að gera Kjarnann enn sterkari.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sýn krefur Jón Ásgeir og Ingibjörgu, 365 miðla og Torg um meira en milljarð
Kaup Sýnar á 365 hafa dregið dilk á eftir sér. Deilur eru nú komin inn á borð dómstóla.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Sýn tapaði 1,7 milljörðum í fyrra
Rekstrarafkoma Sýnar versnaði mikið milli ára. Niðurfærsla á viðskiptavild litaði afkomu ársins í fyrra.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Samherji er grunaður um að hafa greitt mútur fyrir aðgang að ódýrari kvóta í Namibíu.
Skattrannsóknarstjóri fékk gögn um Samherja fyrir Kveiksþáttinn
Yfirvöld í Namibíu höfðu sent skattrannsóknarstjóra gögn um Samherja áður en viðskiptahættir fyrirtækisins í Namibíu voru opinberaðir í fjölmiðlum. Embættið fundaði með háttsettum aðilum í fjármála- og efnahagsráðuneytinu 18. nóvember 2019.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Bjarni Benediktsson er fjármála- og efnahagsráðherra.
Þurfa að afhenda minnisblöð skattayfirvalda um Samherja
Fjármála- og efnagagsráðuneytið mátti ekki synja fréttamanni um aðgang að gögnum sem það fékk frá skattayfirvöldum vegna rannsóknar á Samherjamálinu.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Þórður Snær Júlíusson
Það sem sjávarútvegurinn þarf að gera til að byggja upp traust
Kjarninn 26. febrúar 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Yfir helmingur landsmanna styður verkfallsaðgerðir Eflingar
Í nýrri könnun Maskínu kemur fram að 59 prósent Íslendinga segjast styðja Eflingu í yfirstandandi launadeilu við Reykjavíkurborg og 56 prósent eru hlynnt verkfallsaðgerðum.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Yfir fimm þúsund hryssur notaðar í blóðmerahald á síðasta ári
Hægt er að vinna hormón úr blóði hryssa á ákveðnu tímabili meðgöngu og vinna úr því frjósemislyf. Hestahald þar sem framkvæmd er blóðtaka úr hrossum til framleiðslu afurða var stundað á vegum 95 aðila árið 2019.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Samkeppniseftirlitið samþykkir kaup Nordic Visitor á Terra Nova
Samkeppniseftirlitið hefur samþykkt kaup Nordic Visitor á ferðaskrifstofunni Terra Nova Sól. Kaupverðið er trúnaðarmál.
Kjarninn 26. febrúar 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar