Endurskoðun almannavarna

Ari Trausti Guðmundsson skrifar um endurskoðun almannavarna byggt á umræðum um málið við forsætisráðherra.

Auglýsing

Sum okkar muna, á árum Kalda stríðs­ins, Almanna­varnir rík­is­ins sem nefnd og svo stofnun er gekkst fyrir við­vör­un­arflautu­próf­unum tvisvar til þrisvar á ári og safn­aði til dæmis teppum og varn­ar­grím­um. Meg­in­fram­farir í skipu­lagi almanna­varna, sem tóku brátt að snú­ast fyrst og fremst um nátt­úru­vá, fólust í nýrri Sam­hæf­ing­ar­stöð í Reykja­vík 2003 og sér­lögum um almanna­varnir 2008. Umræður um skipu­rit og stjórnun leiddu til þess að stjórn­unará­byrgð lög­reglu við aðgerðir í hér­aði krist­all­að­ist í emb­ætti rík­is­lög­reglu­stjóra, í umboði dóms­mála­ráð­herra. Nú er unnt að meta reynsl­una af fram­kvæmd og gæðum lag­anna að rúmum ára­tug liðn­um. Umfang verk­efna hefur breyst og aukist, stefnu­mótun þarfn­ast end­ur­skoð­unar (sem hafin er nú þeg­ar) og nýjar áskor­anir aug­ljós­ar. Við end­ur­skoð­un­ina verður að hafa þétta sam­ráð við þá sem koma að almanna­vörnum á ölum stig­um.

Ég tel að sam­hæf­ing björg­un­ar- og hjálp­ar­starfa og stjórn­ar­hlut­verks lög­reglu í hér­aði hafi þró­ast langt í rétta átt, líkt og sam­starfið við sér­fræð­inga á mörgum svið­um. Engu að síður blasir við að mörgum verk­efnum er ábóta­vant, t.d. við­bragðs­á­ætl­un­um, áhættu­mati í hér­aði og sér­lega lands­á­hættu­mat­inu. Nefni efl­ingu við­bragðs­að­ila, þjálfun og menntun þeirra, hliðrun á hluta af ofkeyrðum björg­un­ar­sveitum úr sjálf­boða­mennsku yfir í launuð störf. Sums staðar hefur vantað almanna­varn­ar­nefndir sveit­ar­fé­laga og rann­sókn­ar­nefnd almanna­varna hefur loks­ins hafið störf fyrir atbeina rík­is­stjórn­ar­inn­ar. 

Verk­efni almanna­varna er, til upp­rifj­un­ar, að fylgja stefnu stjórn­valda í almanna­varna- og örygg­is­mál­um. Þar rúm­ast eft­ir­lit með skipu­lagi almanna­varna á lands­vísu og að áhættu­mat sé unnið í öllum sveit­ar­fé­lög­um.  Dregið skal saman heild­ar­á­hættu­mat fyrir landið í heild og gert aðgengi­legt fyrir erlenda sam­starfs­að­ila. Vinna þarf að áhættu­varn­ar­að­gerðum en við­bragðs­á­ætl­unum þar sem áhætta er óásætt­an­leg. Við­brögð og aðgerðir eru sam­ræmdar við ham­far­ir.  Gott sam­starf þarf að vera á milli stofn­ana rík­is­ins undir sam­hæf­ing­ar­hatti almanna­varna. Almanna­varnir kalla fyr­ir­tæki í eigu rík­is, sveit­ar­fé­laga og í einka­eigu til sam­ráðs við gerð áhættu­mats og vinnu að við­bragðs­á­ætl­un­um. Til þess að tryggja fag­mennsku við gerð áhættu­mats og mót­væg­is­að­gerða er víð­ast hvar talið mik­il­vægt að stofnun eða skrif­stofa almanna­varna sé sjálf­stæð og óháð öðrum stofn­un­um.

Nátt­úrvá eykst aug­ljós­lega vegna veð­ur­fars­breyt­inga. Aðlögun að afleið­ingum þeirra jafnt og snör við­brögð þegar á bjátar snúa að hluta að almanna­varn­ar­kerf­inu. Stór­viðri, snjó­flóð, skriðu­föll, hrun í bröttum jöklum og sjáv­ar­flóð á land verða vænt­an­lega bæði öfl­ugri og algeng­ari en und­an­farna ára­tugi. Aukin hætta er á gróð­ur­eldum og Covid-19 veiran kennir okkur eitt og ann­að. Nefna má hætt­una af öfl­ugum eld­gos­um, eld­gosum nærri byggð og stórum jarð­skjálft­um, í öllum til­vikum miðað við end­ur­komu­tíma, sem vís­indin leggja okkur til. Aðeins dæmin Öræfa­jök­ull, Katla, Bárð­ar­bunga, Reykja­nesskagi og Tjör­nes­brota­beltið á Norð­aust­ur­landi eru til marks um það. Inn í stóra rammann tengj­ast svo meiri rann­sóknir á nátt­úru­vá, efld vökt­un, sem er nú að mörgu leyti til fyr­ir­mynd­ar, og minna verður á end­ur­skoðun og stofnun sjóða, bæði Ham­fara­sjóðs til fjár­mögn­unar verk­efna og Þjóð­ar­sjóðs til að eiga við stór­á­föll. 

Auglýsing
Ég styð fast að unnið verði að end­ur­skoðun á almanna­vörnum lands­ins. Mark­miðið er að auka öryggi okkar með því að vinna að enn betri sam­hæf­ingu og meira fé til þátta sem efla skil­virkni, þekk­ingu, for­varnir og áætl­an­ir. Mik­il­vægt er að Almanna­varnir verði sjálf­stæð stofn­un, líkt og víð­ast hvar í N-Evr­ópu, undir fag­legri stjórn og með fram­kvæmda­stjóra og næga starfs­menn en við­bragðs­að­il­ar, allt frá lög­reglu, undir stjórn rík­is­lög­reglu­stjóra, og Land­helg­is­gæslu til heil­brigð­is­kerf­is­ins og björg­un­ar­sveita, virki sem sam­hæfð ein­ing. Létta þarf álagi á björg­un­ar­að­ila sem sinna ýmsum verk­efnum öðrum en með­al­stórum eða stórum aðgerð­um. Í þeim eru sjálf­boða­liðar áfram lyk­il­fólk (yfir 4.000 virkir með­lim­ir) og helstu ger­end­ur. Laun­aðir við­bragðs­að­ilar auð­ljós­lega geta sinnt ýmsum verk­efnum á vett­vangi, svo sem lok­unum vega, grunn­að­stoð í  ill­viðrum og aðkomu að sumum slysum en einnig ýmsum rekstrar­störfum sem björg­un­ar­sveit­ar­fólk sinnir nú í sjálf­boða­vinnu. Einnig er brýnt að haldið verði áfram að þróa og styrkja starfs­hætti og skipu­lag Sam­hæf­ing­ar­stöðv­ar­innar og starfs­stöðva og almanna­varn­ar­nefnda sveit­ar­fé­lag­anna. Loks verður að kanna vel, og meta gagn­semi þess, að færa almanna­varnir lands­ins undir for­sæt­is­ráðu­neytið til að tryggja virka sam­hæf­ingu við gerð áhættu­mats, stefnu­mótun og í við­bragðs­að­gerð­um, enda margar stofn­anir og ráðu­neyti undir hverju sinni og tengslin við Þjóðar­ör­ygg­is­ráðið styrk­ari en ella. Þetta er umdeild skoðun meðal stjórn­mála­manna en ég tel hana hæfa.

Ég fagna sér­stak­lega nýjum og viða­miklum áætl­unum rík­is­stjórn­ar­innar er varða við­bragðs­getu  og styrk orku­fyr­ir­tækja, síma- og net­fyr­ir­tækja og stofn­ana/­fyr­ir­tækja sem varða sam­göngur í land­inu og raunar margt fleira - og auð­vitað þeirri efl­ingu almanna­varna­kerf­is­ins sem þar er að finna. Við erum öll á sama báti frammi fyrir verk­efnum og sam­fé­lags­þjón­ustu Almanna­varna og verðum að tryggja sem besta getu okkar í þeim efn­um. Nú er lag.

Höf­undur er þing­maður Vinstri grænna.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hugleikur Dagsson.
Lífið á tímum kórónuveirunnar: Blóðug María daglega og rétti tíminn til að þykjast vera álfur
Listamaðurinn fjölhæfi, Hugleikur Dagsson, ráðleggur fólki að gera eitthvað skapandi og hlusta á kvikmyndatónlist á meðan. Þá verði allt epískara. Hugleikur gefur lesendum Kjarnans nokkur góð ráð til að njóta tilverunnar þessa dagana.
Kjarninn 28. mars 2020
Sema Erla Serdar
Erum við nokkuð að gleyma einhverjum?
Kjarninn 28. mars 2020
Víðir Reynisson yfirlögregluþjónn
Vonbrigði með brot á samkomubanni síðasta sólarhring
Staðfest smit eru nú orðin 963 hér á landi en 79 nýir einstaklingar greindust með smit í gær. Enn er ekki um veldisvöxt að ræða sem er mjög jákvætt. Aftur á móti varð yfirlögregluþjónn fyrir vonbrigðum með brot á samkomubanni en það er talið bera árangur.
Kjarninn 28. mars 2020
Logi Einarsson
Styðjum fleiri en þá stóru
Kjarninn 28. mars 2020
Sólveig Anna Jónsdóttir, formaður Eflingar.
Sólveig Anna: Nú gefst tækifæri til að leiðrétta „mistökin“
Formaður Eflingar leggur til að allir þeir milljarðar sem greiddir hafa verið í arð til eigenda fyrirtækja á síðustu árum verði gerðir upptækir af ríkinu og notaðir til að fjármagna íslenskt samfélag.
Kjarninn 28. mars 2020
Telja hagsmuni eldri borgara landsins hunsaða
Stjórn Landssambands eldri borgara skorar á sveitarfélög og ríki að gera betur við eldri borgara landsins í COVID-19 faraldri.
Kjarninn 28. mars 2020
Eiríkur Ragnarsson
Það er karlmannlegt að haga sér eins og kona
Kjarninn 28. mars 2020
Þórður Snær Júlíusson
Skammist ykkar
Kjarninn 28. mars 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar