Atvinnulausir þurfa mest á aukinni vernd að halda

Stefán Ólafsson segir að íslenska atvinnuleysisbótakerfið í núverandi mynd sé ekki nógu öflugt til að veita fullnægjandi vernd í atvinnuleysiskreppu.

Auglýsing

Í skamm­tíma efna­hag­skreppu eins og nú gengur yfir vegna Covid-19 veirunnar verða þeir sem missa vinn­una fyrir mestum þreng­ing­um.

Þeir verða fyrir minnst 30% kjara­skerð­ingu með því að fara á atvinnu­leys­is­bætur sem eru ein­ungis 70% af fyrri heild­ar­launum við­kom­andi. Þær bætur eru ein­ungis veittar í 3 mán­uði og þá fara þeir sem áfram eru atvinnu­lausir á flatar bæt­ur, sem nú eru ein­ungis 289.510 kr. á mán­uði miðað við 100% bóta­rétt. 

Þá verður kjara­skerð­ingin miklu meiri.

Sá sem er t.d. með 580 þús­und krónur á mán­uði í heild­ar­laun missir helm­ing tekna sinna eftir fyrstu 3 mán­uði í atvinnu­leysi.

Það er gríð­ar­legt áfall sem setur fram­færslu fjöl­skyld­unnar í kreppu. Afborg­anir lána eða húsa­leigu verða mikið vanda­mál.

Þeir sem missa vinn­una, að fullu eða að hluta, eru því alla jafna í mestum vanda. Þá þyrfti að verja betur en núver­andi atvinnu­leys­is­trygg­inga­kerfi býður uppá, ef menn vilja að þeir beri ekki hlut­falls­lega mestar byrðar af krepp­unni, sem þeir eiga svo sann­ar­lega ekki sök á.

Og hverjir eru alla jafna í mestri hættu á að missa vinnu á sam­drátt­ar­tíma?

Jú, atvinnu­leysi eykst venju­lega mest hjá lág­launa­fólki.

Þeir sem halda fullum launum sínum í gegnum krepp­una þurfa hins vegar enga aðstoð við afborg­anir lána eða ann­ars í fram­færslu sinn­i. 

Nú þarf því ekki að huga sér­stak­lega að skulda­byrði hjá almenn­ingi, ólíkt því sem var í kjöl­far fjár­málakrepp­unnar 2008. Líkur á miklu verð­bólgu­skoti eru litl­ar. Vextir eru að auki óvenju lág­ir.

Hvað þarf að gera?

Það eru því fyrst og fremst þeir sem missa vinn­una sem eru í brot­hættri stöðu og þeir eiga að vera í for­gangi.

Það er best gert með því að tryggja þeim betri atvinnu­leys­is­bætur á meðan kreppan gengur yfir, sem færir þeim helst fullar tekjur áfram. Þá geta þeir og fjöl­skyldur þeirra haldið lífi sínu og skuld­bind­ingum í eðli­legu horfi. Siglt áfalla­laust í gegnum krepp­una – ef heilsan leyf­ir.

Auglýsing
Til að þetta mark­mið náist þarf að hækka launa­hlut­fall atvinnu­leys­is­bóta fyrstu 3 mán­uð­ina úr 70% af fyrri heild­ar­launum í 100%. Einnig þarf að halda því opnu að lengja bóta­tíma­bilið á tekju­tengdum bótum ef upp­sveiflan eftir að far­ald­ur­inn er geng­inn yfir tefst eitt­hvað, t.d. úr 3 mán­uðum í 5 eða 6. Loks mætti hækka þakið á tekju­tengdu bót­unum upp í jafn­virði með­al­launa.

Þá væri einnig æski­legt að þeir sem þegar eru orðnir atvinnu­lausir fái hækkun á flötu atvinnu­leys­is­bót­unum, til dæmis úr 289.510 kr. í 317.000 krón­ur, til jafns við lág­marks­launa­trygg­ing­una. Flötu bæt­urnar eru allt of lágar í dag.

Reynslan af áhrifum fjár­málakrepp­unnar 2008 á fjár­hags­þreng­ingar almenn­ings í 30 Evr­ópu­löndum sýnir skýr­lega að þar sem atvinnu­leys­is­bóta­kerfið var veik­ara fyrir þar juk­ust fjár­hags­þreng­ingar almenn­ings mest (sjá ítar­lega umfjöllun um það hér). Það er því til mik­ils að vinna með því að efla atvinnu­leys­is­bæt­urn­ar. 

Íslenska atvinnu­leys­is­bóta­kerfið í núver­andi mynd er ekki nógu öfl­ugt til að veita full­nægj­andi vernd í atvinnu­leysiskreppu. 

Þegar um er að ræða skamm­tímakreppu er til­tölu­lega ódýrt fyrir ríkið að efla varnir atvinnu­leys­is­bót­anna til skamms tíma. Þar með væri launa­fólk varið á við­un­andi hátt og sam­fé­lagið stæði sterkar eft­ir.

Slíkar vernd­ar­að­gerðir má vel tengja við heim­ild fyr­ir­tækja til að færa fólk tíma­bundið í hluta­starf og fá það sem vantar uppá full laun greitt úr atvinnu­leys­is­trygg­inga­sjóði, en slíkt úrræði ásamt leng­ingu bóta­tíma­bils­ins gafst vel í kjöl­far hruns­ins. 

Höf­undur er pró­fessor við HÍ og sér­fræð­ingur í hluta­starfi hjá Efl­ing­u-­stétt­ar­fé­lagi.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Donald Trump á blaðamannafundi í vikunni, þar sem hann undirritaði forsetatilskipun sem ætlað er að refsa einkafyrirtækjum fyrir að ritskoða efni á internetinu.
Trump steig á endanum yfir línuna sem Twitter hafði dregið í sandinn
Árið 2018 byrjaði Twitter að þróa lausn til að bregðast við því að stjórnmálamenn töluðu með misvísandi eða meiðandi hætti á miðlinum. Í þessari viku beitti miðilinn þessu meðali sínu gegn Donald Trump í fyrsta sinn. Og sá varð reiður.
Kjarninn 30. maí 2020
Brynjar Níelsson
Villuljós
Kjarninn 30. maí 2020
Sigrún Guðmundsdóttir
Okkar SORPA
Kjarninn 30. maí 2020
Laugavegurinn er ein allra vinsælasta gönguleið landsins en gengið er frá Landmannalaugum.
Landinn óður í útivist
Uppselt er í margar ferðir Ferðafélags Íslands og félagið hefur þurft að bæta við ferðum. Níu af hverjum tíu ætla að ferðast innanlands í sumar samkvæmt könnun Ferðamálastofu.
Kjarninn 30. maí 2020
Þórhildur Sunna Ævarsdóttir, þingmaður Pírata, er á meðal þeirra þingmanna sem skrifaðir eru á álitið.
Vilja viðurlög vegna brota sem varða verulega almannahagsmuni
Stjórnarandstöðuþingmenn vilja að aðstoðarmenn ráðherra þurfi að bíða í sex mánuði eftir að þeir ljúki störfum áður en þeir gerist hagsmunaverðir.
Kjarninn 30. maí 2020
Hoppuðu áfram eftir að heimsfaraldurinn skall á
Nýsköpunarfyrirtækið Kara Connect fékk óvæntan meðbyr þegar heimsfaraldurinn fór að geisa og ætlar að nýta sér aðstæðurnar til þess að vaxa hraðar en áætlað var. Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir framkvæmdastjóri Köru Connect ræddi við Kjarnann.
Kjarninn 30. maí 2020
Leiðtogar ríkisstjórnar Íslands.
34 milljarðar króna í að viðhalda störfum en 27 milljarðar króna í að eyða þeim
Hlutabótaleiðin mun líkast til kosta 45 sinnum meira en upphaflega var lagt upp með. Hún hefur, að mati ríkisendurskoðunar, verið misnotuð á margan hátt til að ná út fé úr ríkissjóði. Nú býðst sömu fyrirtækjum sem hana nýttu ríkisstyrkir til að reka fólk.
Kjarninn 30. maí 2020
Stækkuð og lituð mynd af frumu (bleikur litur) sem er verulega sýkt af SARS-CoV-2 veirunni (grænn litur).
„Eins og líkaminn væri vígvöllur“
Það er varla annað hægt en að bera óttablandna virðingu fyrir lífveru sem hefur eignast tugmilljónir afkomenda um allan heim á nokkrum mánuðum, segir mannerfðafræðingurinn Agnar Helgason sem sjálfur smitaðist og hefur teiknað upp ættartré veirunnar.
Kjarninn 29. maí 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar