Brjótum straum, því missmíði er á

Þröstur Ólafsson hagfræðingur skrifar um misvægi atkvæða.

Auglýsing

Nýleg ummæli þeirra Loga Einarssonar, formanns Samfylkingarinnar og Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar um jöfnun atkvæða milli landshluta má endursegja þannig, að þeir telji jafnræði ekki forgangsmál. Ummæli Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar (SDG) komu mér ekki á óvart, önnur hefðu valdið vonbrigðum. Það sem Logi sagði gerði mig hins vegar agndofa. Jöfnun  mannréttinda hefur verið megin kennisetning jafnaðarmanna frá upphafi og Alþýðuflokkurinn, fyrirrennari Samfylkingarinnar, barðist skeleggur fyrir jöfnun atkvæðavægis milli byggðarlaga, jafnvel þótt það kostaði hann áhrif og völd. Í þessu máli er hvert tækifæri til leiðréttingar,  forgangsmál. SDG lofar mismunun á flestum sviðum samfélagsgerðarinnar. Hann er því skoðun sinni trúr. Með Loga gegnir öðru máli. Hann má ekki undir neinum kringumstæðum melda sig í sama skiprúm og SDG.

Hvað mikið misvægi?

Hvenær skyldi, að Loga mati, atkvæðamisvægi mega verða það mikið að leiðrétting verði forgangsmál, þreföld, fjórföld eða kannski fimmföld? Jöfnun atkvæðavægis er mergurinn málsins. Það er ekki og má aldrei  verða skiptimynt, því þarna liggur lykillinn að samfélagslegum grundvelli lýðræðislegra stjórnarhátta. Það er þó huggun harmi nær að Viðreisn heldur kúrs. Af hverju skiptir jafnt atkvæðavægi máli? Af hverju skipta jöfn hlutföll karla og kvenna á flestum sviðum svo miklu máli? Af hverju sömu laun fyrir sömu vinnu? Af hverju banna mannréttindasáttmálar mismunun eftir kyni, búsetu og kynþætti? Af því að við eigum öll að vera jöfn gagnvart lögunum og það erum við aðeins, séum við öll jafn mikils metin þegar við kjósum til æðstu valda. 

Auglýsing
Af hverju er jafnræði mælikvarði sem jafnaðarmenn líta á sem eins konar trúarjátningu? Vegna þess að við erum öll fædd jöfn og teljum að við eigum að hafa jöfn tækifæri til að þroskast og takast á við lífið. Mismunun atkvæðavægis er tilflutningur á pólitísku valdi, frá þeim sem búa við léttvægari atkvæði til hinna sem búa á  þungaviktarsvæðum. Það skekkir leikreglur og litar lagasetninguna. Og einmitt  til þess eru refirnir skornir. Dreifbýlisflokkar fá fleiri þingmenn kjörna í krafti atkvæðavægis – ekki í krafti málefnayfirburða eða sannfæringarkrafts. Þetta kalla golfarar forgjöf. 

Fýkur í flest skjól

Já, jafn atkvæðisréttur er vissulega mannréttindamál. En það er ekki síður afdrifaríkt við val á valdhöfum því ákvarðanir þeirra skipta oft sköpum fyrir þjóðir. Donald Trump, og margir aðrir skoðanabræður SDG, náði völdum í krafti misvægis atkvæða milli kjördæma innan BNA. Hann var kosinn af minnihluta sem breyttist í meirihluta vegna þess að sum atkvæði voru hærra metin en önnur. Hér heima hafa flokkar einnig  stjórnað í krafti atkvæðamisvægis, því við búum einnig við kosningakerfi sem mismunar. Það erfðum við frá þeim tíma, þegar bændasamfélagið hafði hér bæði tögl og haldir. Þau stjórnmálaöfl sem öðluðust úrslitaáhrif á alþingi í krafti misvægis atkvæða, hafa varið þetta kerfi með kjafti og klóm og aldrei hnikað til nema í fulla hnefana. Rökin fyrir mismunun hafa verið svolítið á hjörum eftir tímum og aðstæðum. Nú er sagt að misvægi atkvæða eigi að vega upp óskilgreindan aðstöðumun sem sagður sé t.d. vera á milli Akurnesinga og Hafnfirðinga. 

Ætli það þætti ekki afkáralegt ef atkvæði Kjalnesinga við borgarstjórnarkosninga væru þyngri en atkvæði okkar sem búum í 101 sem búum jú nær stjórnarráðinu? Meti það hver sem vill. Hvar endum við ef mannréttindi verða skiptimynt í mati á aðstæðum milli héraða. Hvað er þá réttlát mismunun? Við eigum okkar Trumpa og Borisa sem mæra mismunun, ekki bara í mannréttindum, heldur sem víðast. Eigum við að ganga þeim á hönd og láta þá ráða? Ef Samfylkingin hefur þetta sem aukamál og leggst við stjóra, þá er í flest skjól fokið. 

Höfundur er hagfræðingur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Gnarr
Af þrælmennum
Kjarninn 9. maí 2021
Borgarstjórar skyldaðir til handabanda
Umræður um handabönd hafa, og það ekki í fyrsta sinn, ratað inn í danska þingið. Þingmenn vilja skylda borgarstjóra landsins til að taka í höndina á nýjum ríkisborgurum, en handabandið er skilyrði ríkisborgararéttar.
Kjarninn 9. maí 2021
Ari
„Vægi loftslagsmálanna minnkar ekki þessa dagana“
Þingmaður VG segir að ef Íslendingar standi við það sem þeir hafa samþykkt af áætlunum um loftslagsmál og geri aðeins betur hafi þeir að minnsta kosti staðið við sinn skerf í málaflokknum.
Kjarninn 8. maí 2021
Brynjar Níelsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Býður sig fram í 2. sæti – stefnir á að verða í framvarðasveit flokksins í Reykjavík
Brynjar Níelsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Sjálfstæðisflokkinn fyrir næstu kosningar en hann hefur verið á þingi síðan 2013.
Kjarninn 8. maí 2021
Nichole Leigh Mosty
Ég vil tala um innflytjendur.
Leslistinn 8. maí 2021
Jón Sigurðsson
Ein uppsprettulind mennskunnar
Kjarninn 8. maí 2021
Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja, er einn þeirra sex sem eru með stöðu sakbornings í rannsókn héraðssaksóknara á viðskiptaháttum fyrirtækisins.
Fjallað um rannsókn á Samherja í skráningarlýsingu Síldarvinnslunnar
Hlutafjárútboð Síldarvinnslunnar hefst á mánudag. Á meðal þeirra sem ætla að selja hlut í útgerðinni í því er Samherji, sem verður þó áfram stærsti eigandi Síldarvinnslunnar. Fjallað er um rannsókn yfirvalda á Samherja í skráningarlýsingu.
Kjarninn 8. maí 2021
Nornahár og nornatár
Eigendur Icelandic Lava Show í Vík í Mýrdal skrifa reglulega hraunmola á Kjarnann. Þetta er sá fimmti. Markmiðið er að útskýra hin ýmsu fyrirbæri íslenskrar eldvirkni á einfaldan og áhugaverðan hátt.
Kjarninn 8. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar