Ríki óttans?

Fyrrverandi utanríkisráðherra skrifar um það sem hann kallar valdníðslu fjármála- og efnahagsráðherra á Þorvaldi Gylfasyni.

Auglýsing

„Ís­lend­ingar einskis meta alla sem þeir geta“ (Da­víð Stef­áns­son frá Fagraskóg­i).

Þegar ég sann­spurði, að fjár­mála­ráð­herra hefði rift ráðn­ingu Þor­valds Gylfa­son­ar, pró­fess­ors, í starf rit­stjóra tíma­rits, sem fjár­mála­ráðu­neyti Norð­ur­landa standa sam­eig­in­lega að, rifj­að­ist upp fyrir mér eft­ir­far­andi saga:

Ég var einu sinni fjár­mála­ráð­herra í fjórtán mán­uði á árunum 1987-88. Ég var þokka­lega undir það búinn, því að ég hafði sér­stak­lega lagt mig eftir rík­is­fjár­málum (skattapóli­tík og hlut hennar í hag­stjórn) í námi mínu við Edin­borg­ar­há­skóla. Á fyrsta vinnu­degi í ráðu­neyt­inu tók á móti mér ráðu­neyt­is­stjóri, sem var for­maður fjár­öfl­un­ar­nefndar Sjálf­stæð­is­flokks­ins. Ég komst ekki að því fyrr en seinna, að hann hafði verið lát­inn hætta í Seðla­bank­anum vegna leti. Þótt Seðla­banka­mönnum hafi gegnum tíð­ina verið um margt mis­lagðar hend­ur, ratað­ist þeim þarna satt á munn. 

Ég var til­bú­inn með vinnu­prógram. Það átti að end­ur­skipu­leggja frá grunni allt tekju­stofna- og skatta­kerfi rík­is­ins, og gera það strax. Ég boð­aði vinnufund með tekju­deild ráðu­neyt­is­ins þegar í stað. Ég lagði fram verk­lýs­ingu og bauð upp á umræður um útfærslu. Smám saman rann það upp fyrir mér, að þarna voru aðal­lega sam­an­komnir nýút­skrif­aðir ung­lingar úr lög­fræði­deild háskól­ans. Umræð­urnar leiddu í ljós, að þeir höfðu aldrei heyrt orðið virð­is­auka­skattur nefnt. Nið­ur­staða fund­ar­ins var, að ráðu­neytið réði ekki við verk­efn­ið.

Næstu daga þurfti ég að ráða átta manns, að mig minn­ir, með þekk­ingu og reynslu víðs vegar að úr þjóð­fé­lag­inu og atvinnu­líf­inu, utan stjórn­kerf­is­ins. Reyndar kom á dag­inn, að í ráðu­neyt­inu leynd­ust nokkrir menn, sem kunnu til verka og voru þar vegna eigin verð­leika en ekki út á flokks­skír­tein­ið. Þar fór fremstur í flokki Ind­riði H. Þor­láks­son, þýs­klærður sér­fræð­ingur í rík­is­fjár­málum og margra manna maki til verka. Hann hafði bara ekki verið boð­aður á fund­inn. Ind­riði tók að sér verk­stjórn­ina. 

Við unnum dag og nótt allt haust­ið, milli hátíða og fram á næsta ár. Þegar ráð­herr­ann loks­ins flutti fram­sögu­ræðu sína fyrir skatt­kerf­is­bylt­ing­unni – því að það var hún – á Alþingi, voru lokakafl­arnir enn í vél­ritun og sendir með hrað­boða frá Arn­ar­hvoli niður á Alþingi. Seinna, þegar ég lýsti þess­ari alls­herjar upp­stokkun á tekju­stofna­kerfi rík­is­ins, fyrir starfs­bræðrum mín­um, fjár­mála­ráð­herrum Norð­ur­landa, sagði sá sænski (Kjell- Olof Feld­t), að í Sví­þjóð hefði svona iðn­bylt­ing skatt­kerf­is­ins tekið að lág­marki níu ár. Við höfðum ekki þann tíma til ráð­stöf­un­ar. Rík­is­stjórnin sprakk í loft upp eftir 14 mán­uði. Skatt­kerf­is­breyt­ingin er því sem næst það eina, sem eftir hana ligg­ur.

Auglýsing
Hvað kemur þetta við vald­níðslu fjár­mála­ráð­herr­ans gagn­vart Þor­valdi Gylfa­syni? Jú, sjáið þið til: Fjár­mála­ráð­herr­ann segir okk­ur, að hann geti ekki staðið að ráðn­ingu Þor­valds, þrátt fyrir að hann var tal­inn hæf­astur umsækj­enda, af því að hann er ekki í Flokkn­um. Hann hafi m.a.s. lýst opin­ber­lega skoð­un­um, sem séu ekki þókn­an­legar for­manni Sjálf­stæð­is­flokks­ins, nefni­lega fjár­mála­ráð­herr­an­um. Það er mál­ið. Eng­inn rengdi yfir­burða­hæfni Þor­valds, né óvenju­lega alþjóð­lega reynslu, enda var hann met­inn af dóm­bærum aðilum hæf­astur umsækj­enda til starfs­ins. Það kemur bara ekki mál­inu við sam­kvæmt íslenskri stjórn­sýslu­hefð. Flokk­ur­inn verður að geta treyst sínum mönn­um. 

Gunnar Helgi Krist­ins­son, pró­fessor í félags­fræði við háskól­ann, stað­festir þetta í nið­ur­stöðu rann­sóknar á opin­berum emb­ætta­veit­ingum fyrir nokkrum árum. Ef ég man þetta rétt, komst hann að þeirri nið­ur­stöðu, að um það bil helm­ingur umsækj­enda í aug­lýst störf á vegum hins opin­bera, hafi sann­an­lega verið ráðnir út á flokks­skír­tein­in. Og trú­lega tals­vert fleiri en það, þótt sönn­unum verði varla við kom­ið. 

En þið megið ekki mis­skilja þetta. Það er ekki bannað að hafa skoð­an­ir. Það verða bara að vera réttar skoð­an­ir, að mati Flokks­ins. Var það ekki þessi sami fjár­mála­ráð­herra, sem réði Hannes Hólm­stein Giss­ur­ar­son, pró­fessor í stjórn­mála­fræði, til þess að rann­saka orsakir Hruns­ins (og borg­aði honum tíu millj­ónir fyrir ómak­ið)? Það þurfti nefni­lega að hreinsa mann­orð fyrr­ver­andi for­manns flokks­ins, sem var bæði for­sæt­is­ráð­herra og Seðla­banka­stjóri í aðdrag­anda Hruns­ins. Þetta var vanda­verk og ekki á færi ann­arra en þess manns, sem er við­ur­kenndur helsti hug­mynda­fræð­ingur Flokks­ins. Og það þótti vel við hæfi, að skatt­greið­endur yrðu látnir borga fyrir þessa póli­tísku and­lits­lyft­ingu.

Já, en hvað kemur þetta mál­inu við? Jú, sjáðu til: Það eru póli­tískar manna­ráðn­ingar af þessu tagi, til að standa vörð um meinta hags­muni flokks­ins fremur en þjóð­ar­inn­ar, sem valda því, hvernig er komið málum þjóð­ar­innar í dag. Dæmin eru leg­io. Íslensk stjórn­sýsla er að verða fræg að endemum fyrir sjúsk og fúsk. Ég læt les­and­anum eftir að tíunda dæm­in. Það er auð­vitað grafal­var­legt mál, ef menn geta ekki treyst því, að menntun og starfs­reynsla sé metin að verð­leik­um. Geð­þótta­stjórn af þessu tagi rís ekki undir sæmd­ar­heit­inu rétt­ar­ríki. Og afleið­ing­arnar blasa við. Hversu margt hæfi­leika­fólk– í okkar þjóð­fé­lagi, þorir ekki fyrir sitt litla líf að tjá skoð­anir sínar opin­ber­lega eða að fylgja fram sann­fær­ingu sinni í þágu góðs mál­stað­ar, af ótta við að baka sér van­þóknun vald­hafanna? Ríki ótt­ans er and­stæðan við tján­ing­ar­frelsið og rétt­ar­rík­ið. Svo ein­falt er það.

Höf­undur er fyrr­ver­andi utan­rík­is­ráð­herra.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Dagur B. Eggertsson, borgarstjóri í Reykjavík.
Samfylkingin, Píratar og Viðreisn ætla að fylgjast að við meirihlutamyndun í Reykjavík
Þrír flokkar úr fráfarandi meirihluta ætla að fylgjast að í komandi meirihlutaviðræðum í Reykjavík. Þeir eiga tvo möguleika á meirihlutamyndun en haldi samfylgd flokkanna þá eru engir aðrir mögulegir meirihlutar án þeirra í stöðunni.
Kjarninn 16. maí 2022
Guðmundur Árni óskar eftir viðræðum um myndun nýs meirihluta með Framsókn
Samfylkingin bætti við sig um níu prósentustigum af fylgi í Hafnarfirði og er nú með jafn marga bæjarfulltrúa og Sjálfstæðisflokkur, sem tapaði einum. Framsókn er samt með öll tromp á hendi og getur valið með hvorum flokknum myndaður verður meirihluti.
Kjarninn 16. maí 2022
Nýtt valdajafnvægi á Norður-Írlandi – Sögulegur kosningasigur en snúin staða
Í fyrsta skipti í hundrað ára sögu Norður-Írlands er lýðveldisflokkur með flestu sætin á þinginu í Stormont. Óljóst er hins vegar hvort kosning um sameiningu Írlands sé í sjónmáli.
Kjarninn 15. maí 2022
Líf Magneudóttir, oddviti Vinstri grænna í Reykjavík.
Vinstri græn vilja ekki taka þátt í meirihlutaviðræðum
Oddviti Vinstri grænna í Reykjavík segir niðurstöðu kosninganna vonbrigði. Flokkurinn ætlar ekki að sækjast eftir því að sitja áfram í meirihluta. Oddviti Viðreisnar vonast hins vegar til að starfa áfram í meirihluta.
Kjarninn 15. maí 2022
„Börn eiga fyrst og fremst að leika sér og hlæja – ekki þjást og gráta“
Myndlistarmaðurinn Jón Magnússon safnar fyrir prentun á myndlistarbókinni „Á meðan ...“ sem er til styrktar starfi Unicef í Úkraínu.
Kjarninn 15. maí 2022
Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, og Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknarflokksins.
Skýrt ákall um breytingar en erfitt að draga heildstæða ályktun
Formenn ríkisstjórnarflokkanna segja niðurstöður sveitarstjórnarkosningar skýrar en túlka hana með mismunandi hætti. Formaður Framsóknarflokksins segir flokkinn í borginni, sem vann mikinn kosningasigur, fara í meirihlutaviðræður af yfirvegun.
Kjarninn 15. maí 2022
Einar Þorsteinsson, ddviti Framsóknarflokksins í Reykjavík, sem vann stóran sigur, segir borgarstjórastólinn ekki vera markmið í sjálfu sér.
Borgarstjórastóllinn ekki markmið í sjálfu sér
Oddvitar stærstu flokkanna í Reykjavík eru varkárir í yfirlýsingum um nýtt meirihlutasamstarf en telja rétt að fráfarandi meirihlutaflokkar stilli saman strengi. Oddviti Framsóknarflokksins segir borgarstjórastólinn ekki vera markmið í sjálfu sér.
Kjarninn 15. maí 2022
Ótvíræður sigurvegari kosninganna, ekki bara í Reykjavík heldur á landsvísu, er Framsóknarflokkurinn.
Sigrar og töp sveitarstjórnarkosninganna
Framsóknarflokkurinn vann sveitarstjórnarkosningarnar, ekki bara í Reykjavík heldur á landsvísu. Sjálfstæðisflokkur mátti þola nokkur erfið töp en vann sigra inn á milli. Vinstri grænum gengur ekkert ná fótfestu í stærstu sveitarfélögum landsins.
Kjarninn 15. maí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar