Menntamálaráðherra gleymdi meðalhófsreglunni

Guðmundur Hörður Guðmundsson segir að sömu örlög hljóti að bíða mennta- og menningarmálaráðherra og annarra ráðherra sem sagt hafa af sér.

Auglýsing

Mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra hefur höfðað dóms­mál gegn ein­stak­lingi sem vann mál gegn ráð­herr­anum fyrir kæru­nefnd jafn­rétt­is­mála. For­sögu máls­ins þekkja flest­ir, en ráð­herra réð flokks­bróður sinn í starf ráðu­neyt­is­stjóra mennta­mála­ráðu­neyt­is­ins. Ráð­herra seg­ist hafa aflað lög­fræði­á­lita sem bendi til ann­marka í úrskurði nefnd­ar­innar sem valdi laga­legri óvissu. Þess vegna telur ráð­herra „brýnt að laga­ó­vissu verði eytt fyrir dóm­stól­u­m“. Því miður hefur ráðu­neytið neitað að afhenda Kjarn­anum umrætt lög­fræði­á­lit en það væri fróð­legt að vita hvort í því sé til­lit tekið til með­al­hófs­regl­unn­ar, reglu sem Umboðs­maður Alþingis hefur sagt að stjórn­völd þurfi ekki ein­ungis að fylgja þegar ákvarð­anir eru teknar sem stjórn­sýslu­lög ná til heldur sé grund­vall­ar­regla sem stjórn­völd þurfa almennt að fylgja í störfum sínum (nr. 2654/1999). 

Í 12. grein stjórn­sýslu­laga segir að ráð­herra geti ein­ungis tekið íþyngj­andi ákvörðun þegar settu mark­miði verði ekki náð með öðru og væg­ara móti. Í grein­ar­gerð með frum­varpi að stjórn­sýslu­lögum segir um þessa grein: „Stjórn­völd verða að gæta hófs í með­ferð valds síns. Er stjórn­valdi því ekki aðeins skylt að líta til þess mark­miðs sem starf þess stefnir að, heldur ber því einnig að taka til­lit til hags­muna og rétt­inda þeirra ein­stak­linga og lög­að­ila sem athafnir stjórn­valds­ins og vald­beit­ing bein­ist að“. Svo segir að ákvæðið feli í sér „að ef fleiri úrræða er völ er þjónað geta því mark­miði, sem að er stefnt, skal velja það úrræði sem væg­ast er. Íþyngj­andi ákvörðun skal þannig aðeins taka að ekki sé völ væg­ara úrræðis sem þjónað geti mark­mið­in­u“.

Við þurfum ekki að deila um það að kæra ráðu­neytis gegn ein­stak­lingi er íþyngj­andi fyrir við­kom­andi. Það þarf heldur eng­inn að velkj­ast í vafa um að ráð­herra og rík­is­stjórn hafa önnur og mild­ari úrræði til að bæta úr laga­legum ann­mörkum eða óvissu í þessu máli, t.d. með því að leggja fram frum­varp til breyt­inga á jafn­rétt­islög­um. Mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra valdi hins vegar harka­leg­asta úrræð­ið, því þó að í 5. grein jafn­rétt­islaga sé gert ráð fyrir að hægt sé að höfða mál til ógild­ingar úrskurða kæru­nefndar jafn­rétt­is­mála fyrir dóm­stól­um, þá er sá val­kostur eðli­legur far­vegur fyrir ein­stak­linga, fyr­ir­tæki og félaga­sam­tök, ekki ráðu­neyti sem bundið er af með­al­hófs­regl­unni. Ráð­herra hlýtur einnig að þurfa að taka mið af siða­reglum ráð­herra, en í 1. grein þeirra segir að ráð­herra beri að beita ráð­herra­valdi af hóf­semi og sann­girni.

Auglýsing

Í umræddu máli hefur mennta­mála­ráð­herra reynt að skýla sér á bak við ráð­gef­andi hæfn­is­nefnd sem henni bar að skipa sam­kvæmt lögum um Stjórn­ar­ráð­ið. Slíkar nefndir eiga að stuðla að því að val á ráðu­neyt­is­stjórum ráð­ist af hæfni umsækj­enda og að ferlið hafi jafn­ræði og gagn­sæi að leið­ar­ljósi. 

Mennta­mála­ráð­herra gróf hins vegar undan þessu fag­lega ferli strax í upp­hafi með því að skipa póli­tískan full­trúa sinn til að stýra starfi hæfn­is­nefnd­ar­inn­ar. Í úrskurði kæru­nefndar jafn­rétt­is­mála, sem skipuð er þremur full­trúum til­nefndum af Hæsta­rétti, kemur skýrt fram að hæfn­is­nefndin hafi ekki vandað nægi­lega til verka, t.d. við mat á því hvernig umsækj­endur upp­fylltu hæfn­is­kröf­ur. Við mat á hug­lægum þáttum eins og leið­toga­hæfi­leikum hafi síðan ekki verið rætt við umsagn­ar­að­ila og ósam­ræmis hafi gætt við matið sem ráðu­neytið hafi ekki getað útskýrt. Þannig hafi hæfn­is­nefndin og ráðu­neytið van­metið kær­and­ann varð­andi mennt­un, reynslu af opin­berri stjórn­sýslu, leið­toga­hæfi­leika og tján­ingu í ræðu og riti. Síðan hafi veru­lega skort á efn­is­legan rök­stuðn­ing ráðu­neyt­is­ins í mála­til­bún­aði þess hjá kæru­nefnd­inni. Því hafi ráðu­neyt­inu ekki tek­ist að sýna fram á að aðrar ástæður en kyn hafi legið til grund­vallar ákvörð­unar um ráðn­ing­una.

Senni­lega mun þetta mál þró­ast á svip­aðan veg og mál þeirra ráð­herra sem hafa brotið grund­vall­ar­reglur stjórn­kerf­is­ins í störfum sínum á und­an­förnum árum, þ.á.m. þeirra tveggja dóms­mála­ráð­herra sem sögðu af sér 2014 og 2019. Sömu örlög hljóta að bíða ráð­herra sem brýtur með þessum hætti meg­in­reglu í sam­skiptum stjórn­valds og almenn­ings og sem grefur um leið svo gróf­lega undan gildum og mark­miðum jafn­rétt­islaga.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Atli Viðar Thorstensen
Hamfarasprengingar í Beirút
Kjarninn 8. ágúst 2020
Nýir íbúðareigendur velja nú frekar að taka lán hjá bönkum en lífeyrissjóðum.
Eðlisbreyting á húsnæðislánamarkaði – Lántakendur flýja lífeyrissjóðina
Í fyrsta sinn síðan að Seðlabanki Íslands hóf að halda utan um útlán lífeyrissjóða greiddu sjóðsfélagar upp meira af lánum en þeir tóku. Á sama tíma hafa útlán viðskiptabanka til húsnæðiskaupa stóraukist. Ástæðan: þeir bjóða nú upp á mun lægri vexti.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Alma Möller, landlæknir á upplýsingafundi dagsins.
Alma: Ungt og hraust fólk getur orðið alvarlega veikt
„Það er ekki að ástæðulausu sem við erum í þessum aðgerðum,“ segir Alma D. Möller landlæknir. „Þessi veira er skæð og getur valdið veikindum hjá mjög mörgum ef ekkert er að gert.“ Maður á fertugsaldri liggur á gjörgæslu með COVID-19.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, ferðamálaráðherra.
Ferðamálaráðherra: Áhættan er í mínum huga ásættanleg
„Áhættan af því að skima og hleypa fólki inn [í landið] er svo lítil,“ segir ferðamálaráðherra. „Ég bara get ekki fallist á þau rök að hún sé svo mikil að það eigi bara að loka landi og ekki hleypa fólki inn.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Kanaguri Shizo árið 1912 og við enda hlaupsins 1967.
Ólympíuleikunum frestað – og hvað svo?
Þann 24. júlí hefði opnunarathöfn Ólympíuleikanna 2020 átt að fara fram, en heimsfaraldur hefur leitt til þess að leikunum í Tókýó verður frestað um eitt ár hið minnsta. Það er ekki einsdæmi að Ólympíuleikum sé frestað eða aflýst.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þrjú ný innanlandssmit – 112 í einangrun
Þrjú ný innanlandssmit af kórónuveirunni greindust hér á landi í gær og tvö í landamæraskimun. 112 manns eru nú með COVID-19 og í einangrun.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Unnur Sverrisdóttir, forstjóri Vinnumálastofnunar, á upplýsingafundi almannavarna fyrr á árinu.
Hafa fengið 210 milljónir til baka frá fyrirtækjum sem nýttu hlutabótaleiðina
Alls hafa 44 fyrirtæki endurgreitt andvirði bóta sem starfsmenn þeirra fengu greiddar úr opinberum sjóðum fyrr á árinu vegna minnkaðs starfshlutfalls. Forstjóri Vinnumálastofnunar segist „nokkuð viss“ um að öll fyrirtækin hafi greitt af sjálfsdáðum.
Kjarninn 8. ágúst 2020
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir.
Þórdís hafnar gagnrýni Gylfa – „Þekki ekki marga sem ætla að fara hringinn í október“
Ráðherra ferðamála segir gagnrýni hagfræðinga á opnun landamæra slá sig „svolítið eins og að fagna góðu stuði í gleðskap á miðnætti án þess að hugsa út í hausverkinn að morgni.“
Kjarninn 8. ágúst 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar