Menntamálaráðherra gleymdi meðalhófsreglunni

Guðmundur Hörður Guðmundsson segir að sömu örlög hljóti að bíða mennta- og menningarmálaráðherra og annarra ráðherra sem sagt hafa af sér.

Auglýsing

Mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra hefur höfðað dóms­mál gegn ein­stak­lingi sem vann mál gegn ráð­herr­anum fyrir kæru­nefnd jafn­rétt­is­mála. For­sögu máls­ins þekkja flest­ir, en ráð­herra réð flokks­bróður sinn í starf ráðu­neyt­is­stjóra mennta­mála­ráðu­neyt­is­ins. Ráð­herra seg­ist hafa aflað lög­fræði­á­lita sem bendi til ann­marka í úrskurði nefnd­ar­innar sem valdi laga­legri óvissu. Þess vegna telur ráð­herra „brýnt að laga­ó­vissu verði eytt fyrir dóm­stól­u­m“. Því miður hefur ráðu­neytið neitað að afhenda Kjarn­anum umrætt lög­fræði­á­lit en það væri fróð­legt að vita hvort í því sé til­lit tekið til með­al­hófs­regl­unn­ar, reglu sem Umboðs­maður Alþingis hefur sagt að stjórn­völd þurfi ekki ein­ungis að fylgja þegar ákvarð­anir eru teknar sem stjórn­sýslu­lög ná til heldur sé grund­vall­ar­regla sem stjórn­völd þurfa almennt að fylgja í störfum sínum (nr. 2654/1999). 

Í 12. grein stjórn­sýslu­laga segir að ráð­herra geti ein­ungis tekið íþyngj­andi ákvörðun þegar settu mark­miði verði ekki náð með öðru og væg­ara móti. Í grein­ar­gerð með frum­varpi að stjórn­sýslu­lögum segir um þessa grein: „Stjórn­völd verða að gæta hófs í með­ferð valds síns. Er stjórn­valdi því ekki aðeins skylt að líta til þess mark­miðs sem starf þess stefnir að, heldur ber því einnig að taka til­lit til hags­muna og rétt­inda þeirra ein­stak­linga og lög­að­ila sem athafnir stjórn­valds­ins og vald­beit­ing bein­ist að“. Svo segir að ákvæðið feli í sér „að ef fleiri úrræða er völ er þjónað geta því mark­miði, sem að er stefnt, skal velja það úrræði sem væg­ast er. Íþyngj­andi ákvörðun skal þannig aðeins taka að ekki sé völ væg­ara úrræðis sem þjónað geti mark­mið­in­u“.

Við þurfum ekki að deila um það að kæra ráðu­neytis gegn ein­stak­lingi er íþyngj­andi fyrir við­kom­andi. Það þarf heldur eng­inn að velkj­ast í vafa um að ráð­herra og rík­is­stjórn hafa önnur og mild­ari úrræði til að bæta úr laga­legum ann­mörkum eða óvissu í þessu máli, t.d. með því að leggja fram frum­varp til breyt­inga á jafn­rétt­islög­um. Mennta- og menn­ing­ar­mála­ráð­herra valdi hins vegar harka­leg­asta úrræð­ið, því þó að í 5. grein jafn­rétt­islaga sé gert ráð fyrir að hægt sé að höfða mál til ógild­ingar úrskurða kæru­nefndar jafn­rétt­is­mála fyrir dóm­stól­um, þá er sá val­kostur eðli­legur far­vegur fyrir ein­stak­linga, fyr­ir­tæki og félaga­sam­tök, ekki ráðu­neyti sem bundið er af með­al­hófs­regl­unni. Ráð­herra hlýtur einnig að þurfa að taka mið af siða­reglum ráð­herra, en í 1. grein þeirra segir að ráð­herra beri að beita ráð­herra­valdi af hóf­semi og sann­girni.

Auglýsing

Í umræddu máli hefur mennta­mála­ráð­herra reynt að skýla sér á bak við ráð­gef­andi hæfn­is­nefnd sem henni bar að skipa sam­kvæmt lögum um Stjórn­ar­ráð­ið. Slíkar nefndir eiga að stuðla að því að val á ráðu­neyt­is­stjórum ráð­ist af hæfni umsækj­enda og að ferlið hafi jafn­ræði og gagn­sæi að leið­ar­ljósi. 

Mennta­mála­ráð­herra gróf hins vegar undan þessu fag­lega ferli strax í upp­hafi með því að skipa póli­tískan full­trúa sinn til að stýra starfi hæfn­is­nefnd­ar­inn­ar. Í úrskurði kæru­nefndar jafn­rétt­is­mála, sem skipuð er þremur full­trúum til­nefndum af Hæsta­rétti, kemur skýrt fram að hæfn­is­nefndin hafi ekki vandað nægi­lega til verka, t.d. við mat á því hvernig umsækj­endur upp­fylltu hæfn­is­kröf­ur. Við mat á hug­lægum þáttum eins og leið­toga­hæfi­leikum hafi síðan ekki verið rætt við umsagn­ar­að­ila og ósam­ræmis hafi gætt við matið sem ráðu­neytið hafi ekki getað útskýrt. Þannig hafi hæfn­is­nefndin og ráðu­neytið van­metið kær­and­ann varð­andi mennt­un, reynslu af opin­berri stjórn­sýslu, leið­toga­hæfi­leika og tján­ingu í ræðu og riti. Síðan hafi veru­lega skort á efn­is­legan rök­stuðn­ing ráðu­neyt­is­ins í mála­til­bún­aði þess hjá kæru­nefnd­inni. Því hafi ráðu­neyt­inu ekki tek­ist að sýna fram á að aðrar ástæður en kyn hafi legið til grund­vallar ákvörð­unar um ráðn­ing­una.

Senni­lega mun þetta mál þró­ast á svip­aðan veg og mál þeirra ráð­herra sem hafa brotið grund­vall­ar­reglur stjórn­kerf­is­ins í störfum sínum á und­an­förnum árum, þ.á.m. þeirra tveggja dóms­mála­ráð­herra sem sögðu af sér 2014 og 2019. Sömu örlög hljóta að bíða ráð­herra sem brýtur með þessum hætti meg­in­reglu í sam­skiptum stjórn­valds og almenn­ings og sem grefur um leið svo gróf­lega undan gildum og mark­miðum jafn­rétt­islaga.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Guðmundur Árni óskar eftir viðræðum um myndun nýs meirihluta með Framsókn
Samfylkingin bætti við sig um níu prósentustigum af fylgi í Hafnarfirði og er nú með jafn marga bæjarfulltrúa og Sjálfstæðisflokkur, sem tapaði einum. Framsókn er samt með öll tromp á hendi og getur valið með hvorum flokknum myndaður verður meirihluti.
Kjarninn 16. maí 2022
Nýtt valdajafnvægi á Norður-Írlandi – Sögulegur kosningasigur en snúin staða
Í fyrsta skipti í hundrað ára sögu Norður-Írlands er lýðveldisflokkur með flestu sætin á þinginu í Stormont. Óljóst er hins vegar hvort kosning um sameiningu Írlands sé í sjónmáli.
Kjarninn 15. maí 2022
Líf Magneudóttir, oddviti Vinstri grænna í Reykjavík.
Vinstri græn vilja ekki taka þátt í meirihlutaviðræðum
Oddviti Vinstri grænna í Reykjavík segir niðurstöðu kosninganna vonbrigði. Flokkurinn ætlar ekki að sækjast eftir því að sitja áfram í meirihluta. Oddviti Viðreisnar vonast hins vegar til að starfa áfram í meirihluta.
Kjarninn 15. maí 2022
„Börn eiga fyrst og fremst að leika sér og hlæja – ekki þjást og gráta“
Myndlistarmaðurinn Jón Magnússon safnar fyrir prentun á myndlistarbókinni „Á meðan ...“ sem er til styrktar starfi Unicef í Úkraínu.
Kjarninn 15. maí 2022
Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna, og Sigurður Ingi Jóhannsson, formaður Framsóknarflokksins.
Skýrt ákall um breytingar en erfitt að draga heildstæða ályktun
Formenn ríkisstjórnarflokkanna segja niðurstöður sveitarstjórnarkosningar skýrar en túlka hana með mismunandi hætti. Formaður Framsóknarflokksins segir flokkinn í borginni, sem vann mikinn kosningasigur, fara í meirihlutaviðræður af yfirvegun.
Kjarninn 15. maí 2022
Einar Þorsteinsson, ddviti Framsóknarflokksins í Reykjavík, sem vann stóran sigur, segir borgarstjórastólinn ekki vera markmið í sjálfu sér.
Borgarstjórastóllinn ekki markmið í sjálfu sér
Oddvitar stærstu flokkanna í Reykjavík eru varkárir í yfirlýsingum um nýtt meirihlutasamstarf en telja rétt að fráfarandi meirihlutaflokkar stilli saman strengi. Oddviti Framsóknarflokksins segir borgarstjórastólinn ekki vera markmið í sjálfu sér.
Kjarninn 15. maí 2022
Ótvíræður sigurvegari kosninganna, ekki bara í Reykjavík heldur á landsvísu, er Framsóknarflokkurinn.
Sigrar og töp sveitarstjórnarkosninganna
Framsóknarflokkurinn vann sveitarstjórnarkosningarnar, ekki bara í Reykjavík heldur á landsvísu. Sjálfstæðisflokkur mátti þola nokkur erfið töp en vann sigra inn á milli. Vinstri grænum gengur ekkert ná fótfestu í stærstu sveitarfélögum landsins.
Kjarninn 15. maí 2022
Danska kvennasveitin Reddi komst ekki áfram á úrslitakvöld Eurovision á laugardag. Danmörku var eina Norðulandaþjóðin sem komst ekki áfram í úrslit og Danir velta fyrir sér hvað fór úrskeiðis.
Gangtruflanir í dönsku Eurovision vélinni
Í annað skipti í röð mistókst Dönum að komast í úrslit Eurovision söngvakeppninnar. Danskir Eurovision sérfræðingar segja ekki nóg að flytjendur standi sig vel, lagið þurfi að höfða til áhorfenda og dómara.
Kjarninn 15. maí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar