Atvinnulausir: Helstu fórnarlömb Kóvid-kreppunnar

Prófessor við Háskóla Íslands segir að það þurfi að létta byrðar þess litla minnihluta sem ber stærstu klyfjarnar af Kóvid-kreppunni í okkar samfélagi, með því að hækka atvinnuleysisbætur.

Auglýsing

Þeir sem missa vinn­una og lenda á atvinnu­leys­is­bótum eru helstu fórn­ar­lömb krepp­unnar vegna Kóvid veirunn­ar, auk þeirra sem veikj­ast illa. Allir sem halda fullri vinnu og launum finna lítið fyrir krepp­unni og geta haldið lífi sínu í fyrra fari, utan aðlög­unar að sótt­vörn­um.

Tíundi hluti þjóð­ar­innar ber helstu byrðar krepp­unnar

Nú eru um 9% vinnu­aflsins atvinnu­lausir og spáð er svip­uðu atvinnu­leysi í sept­em­ber. Síðan gæti það auk­ist eitt­hvað á ný með vetr­in­um. Þetta er sá hluti þjóð­ar­innar sem ber mestar byrðar vegna krepp­unn­ar. 

Þeir sem fara á atvinnu­leys­is­bætur fá 70% af fyrri heild­ar­launum í atvinnu­leys­is­bætur fyrstu 3 mán­uð­ina, upp að þaki sem nemur 456.404 kr. á mán­uði. Fyrir þá sem voru á með­al­launum eða minna er þetta um 30% kjara­skerð­ing.

Eftir 3 mán­uði fer fólk á flatar atvinnu­leys­is­bætur sem í dag eru 289.510 kr. á mán­uði. Þeir sem voru á með­al­launum búa þar með við um 55% kjara­skerð­ingu. Það er gríð­ar­lega mikið fall, langt umfram kjara­skerð­ing­una sem var að með­al­tali í hrun­inu, að með­taldri auk­inni skulda­byrði.

Auglýsing
Það er því ein­ungis um tíundi hluti þjóð­ar­innar sem nú ber helstu byrðar krepp­unn­ar. Aðrir standa ágæt­lega, eða svipað og fyrir krepp­una og geta haldið lífi sínu í þeim far­vegi sem þá var.

Stjórn­völd þurfa að hafa þetta vendi­lega í huga þegar þau ákveða úrræði gegn afleið­ingum krepp­unn­ar.  Nauð­syn­legt er að létta byrðar þessa tíunda hluta vinnu­aflsins sem eru helstu fórn­ar­lömb krepp­unn­ar. Við hin 90% þjóð­ar­innar getum vel staðið undir því – og þá sér­stak­lega við sem eru með tekjur yfir með­al­tali.

Höfum Dani til fyr­ir­myndar

Það segir sig sjálft að 30% til 55% kjara­skerð­ing er gríð­ar­legt áfall fyrir fjöl­skyld­ur. Ef atvinnu­leysið dregst á lang­inn rofna for­sendur venju­legs lífs og ekki verður hægt að standa við skuld­bind­ingar fjöl­skyld­unn­ar.

Þess vegna er nauð­syn­legt að hækka atvinnu­leys­is­bæt­urnar sem fyrst.

Við búum í dýrasta landi Evr­ópu – og þó víðar væri leit­að. Við erum einnig í hópi rík­ustu sam­fé­laga heims. Þess vegna eiga atvinnu­leys­is­trygg­ingar á Íslandi að bjóða bætur sem eru með því besta sem þekkist, ef vel á að vera. Ekki í sam­ræmi við með­al­lag OECD-­ríkja, sem mörg hver eru á mun lægra hag­þró­un­ar­stigi en við.

Danir eru við­eig­andi fyr­ir­mynd okkar Íslend­inga, en þeir stæra sig af því sem kallað er „flex­icurity” skipu­lag á vinnu­mark­aði, með góðri blöndu af sveigj­an­leika, stuðn­ings­úr­ræðum og bótum meðan á atvinnu­leysi stend­ur. Á íslenskum vinnu­mark­aði er sam­bæri­legur sveigj­an­leiki en fram­færslu­trygg­ing atvinnu­leys­is­bót­anna er mun lak­ari hér en í Dan­mörku.

Danir fá almennt 90% af fyrri launum í atvinnu­leys­is­bætur (upp að þaki) í allt að 2 ár. Við erum með 70% af fyrri launum (upp að lágu þaki) í 3 mán­uði. Það er eðli­legt mark­mið fyrir okkur Íslend­inga að nálg­ast trygg­ing­ar­vernd­ina sem Dönum bjóð­ast.

Við eigum ekki að bera okkur saman við þjóðir sem hafa fallið fyrir rang­hug­myndum nýfrjáls­hyggj­unnar og lækkað atvinnu­leys­is­bæt­ur, eins og t.d. Svíar gerðu í tíð hægri stjórna Rein­feldts. Leið­ar­ljós frjáls­hyggju­manna er alltaf að bætur eigi að vera sem allra lægstar, ann­ars muni fólk ekki vilja snúa aftur til vinnu, rétt eins og atvinnu­leysi sé æðsta ósk ein­hverja! Hið rétta er auð­vitað að það er áfall að lenda í atvinnu­leysi og út úr því vill fólk kom­ast sem fyrst.

Ríkið skatt­leggur neyð­ar­að­stoð­ina

Atvinnu­leys­is­bætur eru neyð­ar­að­stoð sam­fé­lags­ins, í formi lífs­kjara­trygg­inga. Þær bæta tekju­missi vegna atvinnu­leysis í tak­mark­aðan tíma, meðan kreppa eða sam­dráttur gengur yfir. Því er mik­il­vægt að trygg­ing­ar­verndin sé góð og bæti stóran hluta af tíma­bundna tekju­miss­in­um, eins og er í Dan­mörku.

Hér er trygg­ing­ar­verndin veik. Bóta­hlut­fall fyrri launa lágt, tíma­bil við­miðs við fyrri laun stutt og flötu bæt­urnar sem taka við eftir aðeins 3 mán­uði eru afar lágar og langt undir fram­færslu­við­miði stjórn­valda.

Því til við­bótar lækka stjórn­völd flötu bæt­urnar úr 289.510 krónum á mán­uði með beinni skatt­lagn­ingu sem nemur kr. 42.759. Í vas­ann kemur því 246.751, en af því fara svo um 11.580 kr. í líf­eyr­is­sjóð. Ráð­stöf­un­ar­tekjur atvinnu­lausra eru þá um 235.000 krónur á mán­uð­i. 

Það sér hver maður að ekki er hægt að lifa af því við venju­legar aðstæður á Íslandi.

Það er raunar fárán­legt að skatt­leggja neyð­ar­að­stoð sem í reynd dugir ekki til fram­færslu.

Ríkið ætti því að hækka atvinnu­leys­is­bætur í átt að því sem tíðkast í Dan­mörku. Ef tafir verða á því þá er nær­tækt að fella strax niður tekju­skatt af hinum alltof lágu atvinnu­leys­is­bótum sem hér tíðkast.

Lág­marks­laun á vinnu­mark­aði eru nú 335 þús. kr. á mán­uði. Lág­mark væri að flötu atvinnu­leys­is­bæt­urnar væru jafnar því, en ekki 289.510.

Við þurfum að létta byrðar þessa litla minni­hluta sem ber stærstu klyfjarnar af Kóvid-krepp­unni í okkar sam­fé­lag­i. 

Nýj­ustu frétt­ir: Nú er komið í ljós að umtals­verður hluti af því fé sem stjórn­völd ætl­uðu fyr­ir­tækjum í brú­ar­lán og styrki vegna lok­unar hefur ekki gengið út. Ekki virð­ist þörf á því. Það fé má því taka strax til að bæta hag atvinnu­lausra.

Vilji er allt sem þarf.

Höf­undur er pró­­­fessor við HÍ og sér­­­fræð­ingur í hluta­­­starfi hjá Efl­ing­u-­­­stétt­­­ar­­­fé­lagi.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Inga Sæland er hæstánægð með nýja vinnuaðstöðu Flokks fólksins og ljóst er á henni að það skemmir ekki fyrir að Miðflokkurinn neyðist til að kveðja vinnuaðstöðuna vegna mjög dvínandi þingstyrks.
Inga Sæland tekur yfir skrifstofur Miðflokksins og kallar það „karma“
„Hvað er karma, ef það er ekki þetta?“ segir Inga Sæland um flutninga þingflokks Flokks fólksins yfir í skrifstofuhúsnæði Alþingis þar sem níu manna þingflokkur Miðflokksins, sem í dag er einungis tveggja manna, var áður til húsa.
Kjarninn 3. desember 2021
Pawel Bartoszek
Samráðið er raunverulegt
Kjarninn 3. desember 2021
Ásmundur Einar Daðason mun taka við málinu gegn Hafdísi Helgu Ólafsdóttur af Lilju Alfreðsdóttur. Hér eru þau saman á kosningavöku Framsóknarflokksins í september.
Ásmundur Einar tekur við málarekstri Lilju gegn Hafdísi
Nýr mennta- og barnamálaráðherra Framsóknarflokksins hefur fengið í fangið mál sem varðar brot forvera hans í embætti og samflokkskonu gegn jafnréttislögum. Það bíður hans að taka ákvörðun um hvort málarekstri fyrir Landsrétti skuli haldið til streitu.
Kjarninn 3. desember 2021
Ísland kaupir 72 skammta af lyfi til að draga úr alvarlegum COVID-19 veikindum
Landspítalinn mun sjá um kaup á lyfinu Sotrovimab sem á að gagnast best þeim sem eru óbólusettir eða þeim sem mynda illa mótefni vegna lyfja eða sjúkdóma.
Kjarninn 3. desember 2021
Ásdís Halla Bragadóttir.
Ásdís Halla ráðin til að koma að mótun nýs ráðuneytis Áslaugar Örnu
Ásdís Halla Bragadóttir fyrrverandi bæjarstjóri í Garðabæ hefur verið ráðin sem verkefnastjóri við undirbúning nýs ráðuneytis vísinda, iðnaðar og nýsköpunar.
Kjarninn 3. desember 2021
„Þær þurfa að lifa við afleið­ingar þessa ofbeld­is“
Lögmaður tvegga sómalskra kvenna sem senda á úr landi segir að þær muni við end­ur­komu til Grikk­lands aftur lenda á göt­unni án við­un­andi hús­næðis og ber­skjald­aðar.
Kjarninn 3. desember 2021
Stúdentagarðar Háskóla Íslands á Sæmundargötu.
Fermetraverðið hæst á stúdentagörðunum
Ef tekið er tillit til stærðar íbúða eru dýrustu tegundir leiguíbúða hérlendis á stúdentagörðum, en fermetraverðið þar er 17 prósentum hærra en á almennum leigumarkaði.
Kjarninn 3. desember 2021
Inga Sæland er formaður Flokks fólksins, sem hefur dælt út þingmálum svo eftir er tekið á fyrstu dögum nýs þings.
Flokkur fólksins lætur sér ekki duga að dotta
Þrátt fyrir að það hafi vakið athygli á fyrsta þingfundi vetrarins að einn nýrra þingmanna Flokks fólksins dottaði í þingsal hafa þingmenn flokksins hreint ekki setið auðum höndum í upphafi nýs þings, heldur lagt fram mörg þingmál, alls 50 talsins.
Kjarninn 3. desember 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar