Að vakna með lokuð augu

Svavar Guðmundsson segir óperusöng um hækkun atvinnuleysisbóta glymja allan daginn í fjölmiðlum á meðan enginn minnist á að bæta kjör öryrkja. Hann segir öryrkja geta dregið lærdóm af baráttu samkynhneigðra.

Auglýsing

Á vor­dögum skrif­uðu sam­tök launa­fólks og Öryrkja­banda­lagið með við­höfn undir bar­áttu­samn­ing til handa öryrkjum sem bar yfir­skrift­ina „Sam­staða um bætt lífs­kjör“.

Hvað hefur gerst síð­an, svona af því sem við höfum heyrt í fjöl­miðlum frá verka­lýðs­for­yst­unni, jú hækkum atvinnu­leys­is­bætur en eng­inn minnst orði á að bæta kjör öryrkja. 



Þessi óperu­söngur um hækkun atvinnu­leys­is­bóta glymur allan dag­inn í fjöl­miðlum og hefur gert svo und­an­farna mán­uði. Einnig hefur lit­ríka stjórna­and­staðan hafið kosn­inga­bar­áttu sína fyrir alþing­is­kosn­ingar á næsta ári með aug­lýs­inga­her­ferð­inni „hækkum atvinnu­leys­is­bæt­ur“. 

Auglýsing

Það er lífs­ins ómögu­legt að ætla stjórn og stjórna­and­stöðu að geta komið sér saman um hvernig veðrið sé úti þá stund­ina stand­andi öll undir sömu regn­hlíf­inni, því minni­hlut­inn lofar betra veðri ef keyptar verða stærri regn­hlífar handa útvöld­um. Það er með hreinum ólík­indum hvað mörg þeirra eru illa áttuð á þeirri stað­reynd að það var ekki til nein upp­skrift né eitt­hvað hund­gam­alt minn­is­blað um hvernig ætti að takast á við efna­hags­legar afleið­ingar heims­far­ald­urs. Mér sýn­ist rík­is­stjórnin vera leysa málin nokkuð vel dag frá degi því vanda­málið er á fleygi­ferð ólíkt stjórn­ar­and­stöð­unni sem getur varla tal­ast við innan flokka um hvað eigi að vera með síð­deg­is­kaff­inu svo­lítið er við að vera hjá þeim, nema að vera á móti öllu sem gert er. Til ein­föld­unar má segja að skútan liggi við akk­eri, í vari, stjórn­ar­and­staðan er í landi meðan rík­is­stjórnin er um borð að ausa á fullu og af bestu yfirsýn. Skútan fagra gæti heitið Stubbur RE 2020.



Nú er því svo farið að atvinnu­leys­is­bætur eru hæstu mán­að­ar­legu fram­færslu­bætur sem greiddar eru hér­lend­is. Fullar atvinnu­leys­is­bætur að fyrstu þrem tekju­tengdu mán­uðum liðnum eru um 290.000 krónur á mán­uði. Fullar örorku­bætur eru um 245.000 krónur og elli­líf­eyrir eitt­hvað örfáum krónum lægri á mán­uði.

Þannig að atvinnu­leys­is­bætur eru tæp 20% hærri en aðrar til­teknar bæt­ur.

Einn stór­kost­legan kost hafa atvinnu­leys­is­bætur umfram örorku­bæt­ur, hann er sá að ef sá hinn atvinnu­lausi fær atvinnu þá þarf hann ekki að end­ur­greiða hluta þeirra bóta sem hann hefur fengið ólíkt öryrkj­anum sem þarf að end­ur­greiða stóran hluta þeirra bóta sem hann hefur fengið innan árs­ins, ef hann fær atvinnu. Já köld eru öryrkj­ans kjör. Sann­girni gagn­vart hinum minnstu borg­urum sem eru sam­ferða­menn þínir á okkar stutta ævi­skeiði er lítil og í senn fjand­sam­leg.



Það að tala ein­ungis um hækkun atvinnu­leys­is­bóta sem er eins og áður sagði hæstar allra mán­að­ar­legra bóta­greiðslna er afar ósann­gjarnt með til­liti til ann­arra bóta­þega í land­inu.

Atvinnu­leys­is­bætur eiga ekki að vera fram­færslu­bætur til langs tíma. Tví­tug mann­eskja er með hærri upp­hæð í vas­ann en 45 ára öryrki sem þarf að standa straum af húsa­leigu, lyfja og hjálp­ar­tækja­kostn­aði meðan hinn tví­tugi býr enn í föð­ur­túnum með báðar skóreimar laus­ar.





Öryrkjar geta lært margt af bar­áttu hinsegin fólks



Af hverju skyldi staða öryrkja lítið hafa breyst sl. ára­tug og lengur er varðar upp­hæð mán­að­ar­legra bóta­greiðslna og hafa nú allir flokkar verið í rík­i­s­tjórn hægri vinstri á þessu tíma­bili. Ég tel að for­ysta öryrkja í land­inu þurfi að vera mun sýni­legri og láta meira til sín taka til efl­ing­ar, mennt­unnar og stuðn­ings til sjálf­stæðis fyrir sitt fólk.

Nú væri t.a.m. lag fyrir ÖBÍ sem fær stóran hluta af Lottópen­ing­unum okkar að láta í sér heyra sem aldrei fyrr til mót­vægis við allt tæki­fær­is­gjam­mið í sam­fé­lag­inu um hækkun atvinnu­leys­is­bóta. Her­ferðin gæti hljóma eitt­hvað í þessum dúr:



1. Ég nota hjóla­stól til allra minna ferða, hækkum örorku­bætur til jafns við atvinnu­leys­is­bæt­ur.

2. Ég nota blindra­staf til allra minna ferða, hækkum örorku­bætur til jafns við atvinnu­leys­is­bæt­ur.

3. Ég nota göngu­grind til allra minna ferða, hækkum örorku­bætur til jafns við atvinnu­leys­is­bæt­ur.

4. Við erum ekki laumu­far­þegar í okkar sam­fé­lagi, hækkum örorku­bætur til jafns við atvinnu­leys­is­bætur



Sýni­legur ósýni­leiki

Mörg aðild­ar­fé­lög ÖBÍ hafa verið alger­lega ósýni­leg nema þegar kemur að sölu happa­drætt­is­miða þeirra. Í raun þyrfti að skylda öll sér­hags­muna­sam­tök ólíkra öryrkja­hópa til þess að birta árs­reikn­ing sinn opin­ber­lega svo almenn­ingur sjái í hvað pen­ingar þeirra fara. Ég þekki t.a.m til eins félags þar sem launa­kostn­aður fram­kvæmda­stjóra og for­manns í hluta­starfi er rétt tæpar 20 millj­ónir á ári sem er ekk­ert nema galið í ljósi þess að félagið reiðir sig á happa­drætt­is­sölu og vel­vilja almenn­ings. 

Ég lít svo á að fram­an­greindir pen­ingar séu verð­mæt­ari en aðrir í ljósi þess hvernig þeirra er aflað, þ.e.a.s. með vel­vilja almenn­ings og því eigi að nýta þá betur fötl­uðum til betra lífs.

 Það er eins og æði margir séu í „þægi­legu“ starfi við að gera sem allra minnst í því að setja sig í spor sinna minnstu bræðra. Vissu­lega hefur ýmis­legt verið gert í aðgeng­is­málum bæði í tækni og umferl­is­málum en öryrkjar lifa ekki á því né borða út á það. Og ef öryrkja líður stöðugt illa yfir fátækt sinni þá skiptir aðgengið litlu sem engu og öryrk­inn ein­angr­ast, fátækt­ar­mein er ein­semd­ar­mein.





Til að auka bar­áttu­and­ann og berja sér hug­rekki í brjóst ættu öryrkjar að eiga eins og eina götu eyrna­merkta mál­staðnum niðri í miðbæ til að auka sýni­leika sinn, og koma þar reglu­lega sam­an. Ef rétt­inda­bar­átta öryrkja og aldr­aðra væri á pari við stöðu sam­kyn­hneigðra hér­lendis væri kaup og kjör þeirra mun betri. Auk þess fengju öryrkjar og aldr­aðir að mála myndir af hjálp­ar­tækj­unum sínum á helstu göngu­götur borg­ar­inn­ar. Síðan er nauð­syn­legt að fá helstu fyr­ir­tæki í land­inu í lið með sér líkt og hinsegin fólk ger­ir.



Gaman væri ef t.d. fólk breytti prófíl­mynd sinni á sam­fé­lags­miðlum líkt og þeir gera reglu­lega fyrir sam­kyn­hneigða og hengdu mynd af helstu hjálp­ar­tækjum um háls­inn á sér. Og Kaup­höllin myndi lýsa upp helstu hjálp­ar­tæki öryrkja á bygg­ing­unni líkt og þeir gera með regn­bog­ann fyrir sam­kyn­hneigða. Þeir gætu jafn­vel látið slag­orðið fylgja með mynd af hjálp­ar­tækj­unum „átt þú svona dót“.

Það þarf alveg nýja hugsun í rétt­inda­bar­áttu öryrkja og það þarf ekki að upp­hefja aðra bóta­hópa umfram aðra í sam­fé­lag­inu, með því er um leið verið að van­virða og níð­ast á hinum sbr. öryrkja og eldri borg­ara.



Sam­tök launa­fólks vilja tæma alla spari­bauka rík­is­sjóðs og skuld­setja hann enn meira strax, sem hefur aldrei verið skyn­sam­legt og allra síst í þeirri stöðu sem uppi er nú. Það má ekki nota Covid sem hækju fyrir allt sem miður fer í stað þess að finna skap­andi lausn­ir. 

Rík­is­sjóður er ekki fljót­andi gullæð og það mun mest bitna á far­sæld minni­hluta­hópa á kom­andi tímum ef fjár­laga­holan verði það djúp að manns­höndin nær ekki ofan í hana sökum bráð­lætis sér­hags­muna­hópa. Á þetta hefur verið ítrekað bent í öllum sögu­bókum og eru þær til á bóka­safni sann­leik­ans og ASÍ.

Stjórn­mála­menn margir hverjir eru með meist­ara­próf úr Eft­ir­hermu­skól­anum því þeir staggl­ast ítrekað á fra­s­anum „for­dóma­lausar aðstæð­ur“ með hendur í vösum og stíg­andi á skóreimar sínar líkt og ung­ling­ur­inn í föð­ur­tún­um. Á sama tíma eru flestir öryrkjar með meist­ara­próf í umburð­ar­lynd­is­stjórnun og því er þeirra frasi, „for­dóm­arnir eru all­stað­ar“ og skiln­ing­ur­inn eftir því.





Það er ömur­leg stað­reynd engu að síður að margur öryrk­inn og eldri borg­ar­inn upp­lifa sig einskis virði í sam­fé­lag­inu sem er nap­ur­legt fyrir okkar lægstu bræður og syst­ur. Mátum skó hinna þjáðu áður en við byrjum að níða hann af þeim. Jöfnum bóta­kerfið í stað þess að breikka bil óham­ingj­unar innan þess. Og nú þegar hægt hefur á efna­hags­líf­inu þá er allt hægt í jákvæðri merk­ingu þess síð­asta orðs. Virkjum okkar dýr­mætasta afl, ímynd­un­ar­aflið til góðra verka, sköp­unar og ekki síst sam­kenndar og sam­líð­un­ar.



Til að tryggja að lífið verði aldrei verð­laust né óþarfa rugl­ings­legt er lífs­nauð­syn að skapa sér góða yfir­sýn. Í því sam­bandi er nauð­syn­legt að þeir sem taka til máls í umræð­unni um fram­an­ritað fækki blind­götu­ferð­unum og staldri við með bæði augun opin á stóru umferð­ar­eyj­unum lýðnum til heilla í stað þess að ala á mis­skipt­ingu. Og að lokum er gott að hafa í huga að þegar gleðin býr í hjartslætt­inum er lífs­gangan létt og spenn­andi með eða án hjálp­ar­tækja.



Höf­undur er sjáv­ar­út­vegs­fræð­ingur sem stefnir á dokt­ors­nám í umburð­ar­lynd­is­stjórn­un.



Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hópuppsögn hjá Icelandair Group
Icelandair Group, sem sótti sér 23 milljarða króna í nýtt hlutafé fyrr í mánuðinum, hefur sagt upp 88 manns.
Kjarninn 29. september 2020
Búast má við mikilli innspýtingu í opinberum fjárfestingum, samkvæmt Íslandsbanka
Mikill samdráttur í ár en hraður viðsnúningur
Ný þjóðhagsspá Íslandsbanka gerir ráð fyrir töluvert meiri samdrætti en Seðlabankinn gerir ráð fyrir í ár. Hins vegar er búist við „skarpri viðspyrnu“ á næsta og þarnæsta ári.
Kjarninn 29. september 2020
PAR á nú innan við tvö prósent í Icelandair
Bandarískur fjárfestingasjóður sem keypti stóran hlut í Icelandair í vor og varð að stærsta einkafjárfesti félagsins er ekki lengur með stærstu eigendum þess.
Kjarninn 29. september 2020
Bjarni Már Magnússon
Basic að birta
Kjarninn 29. september 2020
Halldór Benjamín Þorbergsson er framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins.
Samtök atvinnulífsins segja ekki upp kjarasamningum
Eftir að stjórnvöld kynntu 25 milljarða króna aðgerðarpakka í morgun ákvað framkvæmdastjórn Samtaka atvinnulífsins að atkvæðagreiðsla um Lífskjarasamninginn myndi ekki fara fram. Kjarasamningar gilda því áfram.
Kjarninn 29. september 2020
Vísindamennirnir telja að enn eigi töluverður fjöldi eftir að greinast með COVID-19 í þessari bylgju faraldursins.
Um 300 til 1.100 gætu smitast á næstu þremur vikum
Í þriðju bylgju faraldurs COVID-19, sem hófst 11. september, hafa 506 greinst með sjúkdóminn. Vísindamenn við Háskóla Íslands spá því að næstu daga haldi áfram að greinast 20-40 ný smit á dag.
Kjarninn 29. september 2020
Rúmlega þrjátíu Íslendingar hafa greinst með veiruna í landamæraskimun
Af þeim 119 sem greindust með COVID-19 í landamæraskimun frá 15. júní til 18. september voru 32 með íslenskt ríkisfang, 23 frá Póllandi og 13 frá Rúmeníu og færri frá 23 ríkjum til viðbótar.
Kjarninn 29. september 2020
Drífa Snædal er forseti ASÍ.
ASÍ mótmælir lækkun á tryggingagjaldi – Efling segir opinberu fé ausið til efnafólks
ASÍ mótmælir fyrirhugaðri lækkun á tryggingagjaldi og segir að það sé „nánast eini skatturinn sem fyrirtæki greiða“. Sambandið vill að ríkisstjórnin gefi vilyrði um hækkun atvinnuleysisbóta samhliða því að nýjum aðgerðarpakka verði hrint í framkvæmd.
Kjarninn 29. september 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar