Samgöngumátasamanburður

Guðmundur Haukur Sigurðarson framkvæmdastjóri Vistorku gerir samanburð á mismunandi samgöngumátum með tilliti til kostnaðar, þjónustugæða, umhverfisáhrifa og áhrifa á heilsufar. Algengasti samgöngumáti Íslendinga fær lægstu einkunnina.

Auglýsing

Það er snúið að bera saman ólíka sam­göngu­máta en ein leið er að bera þá saman sem þjón­ustu. Hver er hin raun­veru­lega þjón­ustu­ein­ing í sam­göng­um? Hún er í raun sára­ein­föld; það er færsla á fólki og hlutum á milli staða um ákveðna vega­lengd.

Það eru ýmsar leiðir til upp­fylla þessa þjón­ustu­þörf þó lang­flestir telji ennþá að einka­bíll­inn sé eina lausn­in, hvort sem um að ræða upp­bygg­ingu inn­viða eða val á sam­göngu­máta.

Í þessum pistli er ætl­unin að taka saman eft­ir­far­andi atriði:

  • Fjár­fest­inga- og rekstr­ar­kostnað
  • Þjón­ustugæði
  • Umhverf­is­á­hrif 
  • Áhrif á heilsu­far

Þessi atriði eru svo borin saman fyrir eft­ir­far­andi sam­göngu­máta:

  • Bens­ín- og dísil­bíla
  • Raf­magns- og met­an­bíla
  • Almenn­ings­sam­göngur
  • Reið­hjól og göng­u. 

Auglýsing

Skal­inn er frá 1-5 þar sem 1 er verst og 5 best.

Bens­ín- og dísil­bílar

Bílar geta veitt góða sam­göngu­þjón­ustu. Bílar taka yfir­leitt 5 eða fleiri far­þega, bera tals­vert af far­angri og skila neyt­endum langar vega­lengdir með lít­illi fyr­ir­höfn. Einka­bíll­inn fær því hæstu ein­kunn fyrir þjón­ustugæði.

Kaup og rekstur bíls vegur hins vegar gríð­ar­lega þungt í heim­il­is­bók­hald­inu. Óum­flýj­an­legur rekstr­ar­kostn­aður er elds­neyti, dekk, við­hald á vél, trygg­ing­ar, skoðun og bif­reiða­gjöld, auk þess sem bíll­inn lækkar í verði eftir því sem tím­anum líð­ur. Í grein­ingu sem Íslands­banki gerði er áætlað að rekstr­ar­kostn­aður vegna þess­ara þátta sé að með­al­tali um 1,2 millj­ónir á ári. Bens­ín- og dísil­bílar fá því eðli­lega hörmu­lega ein­kunn þegar kemur að kostn­aði.

Á Íslandi notar hver bíll um 1.000 lítra af elds­neyti á ári að með­al­tali, sem losa um 2.600 kg af CO2. Fram­leiðsla á bílnum sjálf­um, auk dekkja og vara­hluta, kallar líka á mikla losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Umhverf­is­ein­kunn bens­ín- og dísil­bíla er því býsna botn­læg. 

Bílar skora heldur ekki hátt þegar kemur að heilsu­fars­á­hrif­um. Einka­bíll­inn dregur veru­lega úr nauð­syn­legri lík­am­legri hreyf­ingu og hefur hæstu slysa­tíðni allra sam­göngu­máta. Einnig má bæta við að bens­ín- og dísil­bílar spúa frá sér heilsu­spill­andi mengun þannig að fall­ein­kunn blasir við í þeim flokki líka.

Met­an- og raf­bílar

Þjón­ustugæði met­an- og raf­bíla eru þau sömu og fyrir aðra einka­bíla. Raf­bílar hafa þó mikla yfir­burði í rekstri á ýmsum svið­um; þeir eru með bestu orku­nýtn­ina og þurfa minna við­hald, þeim fylgir engin mengun og lít­ill hávaði, og þeir bjóða upp á miklu meiri hröðun en bens­ín- og dísil­bíl­ar. 

Rekstr­ar­kostn­aður raf­bíls er brot af kostn­að­inum við rekstur bens­ín­bíls. Einnig fá raf­bílar örlítið hærri heilsu­fars­ein­kunn enda án púströrs. Varð­andi umhverf­is­málin þá skora met­an­bílar líka hátt þar enda draga þeir ekki aðeins úr inn­flutn­ingi á olíu heldur draga þeir jafn­framt á sama tíma úr losun á met­ani.

Almenn­ings­sam­göngur

Árskort í strætó á höf­uð­borg­ar­svæð­inu kostar um 75.000 kr. en á Akur­eyri er frítt í strætó. Almenn­ings­sam­göngur fá því góða ein­kunn á útgjalda­hlið­inni. Á Akur­eyri ganga vagnar á met­ani og orku­skipti í almenn­ings­vögnum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu eru líka í fullum gangi. Vissu­lega eru tals­verð­ar­ ­þjón­ustu­tak­mark­anir í sam­an­burði við einka­bíl­inn en með góðu skipu­lagi og útsjón­ar­semi er hægt að nýta strætó bæði inn­an­bæjar og milli lands­hluta. Hafa ber í huga að leigu­bílar eru hluti af almenn­ings­sam­göngum og fjár­hags­legur ávinn­ingur neyt­enda af nýt­ingu stræt­is­vagna skapar mikið rými til að nýta sér leigu­bíla að ein­hverju leyti og lyfta þannig upp þjón­ustu­ein­kunn­inni.

Hjól­reiðar og ganga

Það skyldi engan undra að hjól­reiðar og ganga fá fullt hús stiga Þegar kemur að kostn­aði, umhverf­is­málum og heilsu­fari. Þjón­ustugæðin eru í raun eini veik­leik­inn en raf­hjól geta þó aukið þau tals­vert enda afar þægi­leg í notk­un. Raf­hjólin fletja út kúr­f­una eða brekk­una. Snilldin við raf­hjól er að þau gera allt lands­lag flatt enda engin átök að hjóla upp brött­ustu brekk­ur. Mjög gott raf­hjól er álíka þung fjár­fest­ing og bíl­próf og ferða­tími fyrir styttri ferðir í þéttum byggðum er oft á pari við einka­bíl­inn.

Nið­ur­stöður

Samanburður á mismunandi samgöngumátum.

Þegar heild­ar­hags­munir neyt­enda eru teknir saman er alveg ljóst að algeng­asti sam­göngu­mát­inn, bens­ín- og dísil­bíl­ar, fær lægstu heild­ar­ein­kunn­ina. Þrátt fyrir það er einka­bíll­inn langal­geng­asti sam­göngu­mát­inn, meira segja þegar um styttri ferðir er að ræða. Ljóst er að flestir neyt­endur kjósa að ein­blína á þjón­ustugæðin og hunsa fjár­fest­inga- og rekstr­ar­kostn­að, umhverf­is­á­hrif og heilsu­þátt­inn. Hvort og þá hvernig við breytum því við­horfi er spurn­ing sem verð­ugt er að svara.



Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Vistorku.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Armin Laschet og Annalena Baerbock. Telja má nánast öruggt að annað þeirra verði næsti kanslari Þýskalands.
Armin eða Annalena?
Sextugur karl og fertug kona eru talin þau einu sem möguleika eiga á að taka við af Angelu Merkel og verða næsti kanslari Þýskalands. Græningjar með Önnulenu Baerbock í fararbroddi eru á flugi í skoðanakönnunum.
Kjarninn 20. apríl 2021
Heimild verði til að skikka alla frá áhættulöndum í sóttvarnahús
Ríkisstjórnin leggur til lagabreytingu sem felur í sér að heimilt verði að skikka alla frá áhættusvæðum í sóttvarnarhús við komuna til landsins og einnig að hægt verði að banna ferðalög frá löndum þar sem faraldurinn geisar hvað mest.
Kjarninn 20. apríl 2021
Jóhann Sigmarsson
Ef það er ekki vanhæfi þá heiti ég Júdas
Kjarninn 20. apríl 2021
Myndir af nokkrum fórnarlömbum þjóðarmorðsins í Rúanda.
„Franska ríkisstjórnin var hvorki blind né meðvitundarlaus“
Frönsk stjórnvöld „gerðu ekkert“ til að stöðva blóðbaðið í Rúanda á tíunda áratug síðustu aldar. Eftir voðaverkin reyndu þau svo að hylma yfir þátt sinn sem m.a. fólst í því að veita gerendum vernd.
Kjarninn 20. apríl 2021
Á þriðja tug barna yngri en sex ára eru í einangrun á Íslandi.
24 börn yngri en sex ára með COVID-19
Tíu börn á aldrinum 0-5 ára greindust með kórónuveiruna í gær. Samtals eru því 24 börn í þessum aldurshópi í einangrun með COVID-19. Einn einstaklingur á áttræðisaldri greindist einnig í gær.
Kjarninn 20. apríl 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Valkostir lagabreytinga vegna reglna á landamærum ræddar í ríkisstjórn
Lagabreytingar tengdar sóttvarnareglum á landamærum voru ræddar á ríkisstjórnarfundi í morgun. Heilbrigðisráðherra hyggst boða til blaðamannafundar í dag.
Kjarninn 20. apríl 2021
Björn Leví Gunnarsson
Hvernig stjórnvöld klúðruðu sóttvarnahótelinu
Kjarninn 20. apríl 2021
Meirihluti kjósenda sjö af átta flokkum á Alþingi vilja að lögum verði greitt til að heimila að hægt verði að skikka komufarþegar til vistar á sóttvarnahóteli.
Andstaða við að skikka fólk á sóttvarnahótel mest hjá kjósendum Sjálfstæðisflokks
Á meðal kjósenda Framsóknarflokksins og Vinstri grænna er 70 til 73 prósent stuðningur við það að breyta sóttvarnarlögum til að skikka komufarþega í sóttkví á hóteli. Innan Sjálfstæðisflokksins er meiri stuðningur við mildari aðgerðir.
Kjarninn 20. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar