Samgöngumátasamanburður

Guðmundur Haukur Sigurðarson framkvæmdastjóri Vistorku gerir samanburð á mismunandi samgöngumátum með tilliti til kostnaðar, þjónustugæða, umhverfisáhrifa og áhrifa á heilsufar. Algengasti samgöngumáti Íslendinga fær lægstu einkunnina.

Auglýsing

Það er snúið að bera saman ólíka sam­göngu­máta en ein leið er að bera þá saman sem þjón­ustu. Hver er hin raun­veru­lega þjón­ustu­ein­ing í sam­göng­um? Hún er í raun sára­ein­föld; það er færsla á fólki og hlutum á milli staða um ákveðna vega­lengd.

Það eru ýmsar leiðir til upp­fylla þessa þjón­ustu­þörf þó lang­flestir telji ennþá að einka­bíll­inn sé eina lausn­in, hvort sem um að ræða upp­bygg­ingu inn­viða eða val á sam­göngu­máta.

Í þessum pistli er ætl­unin að taka saman eft­ir­far­andi atriði:

  • Fjár­fest­inga- og rekstr­ar­kostnað
  • Þjón­ustugæði
  • Umhverf­is­á­hrif 
  • Áhrif á heilsu­far

Þessi atriði eru svo borin saman fyrir eft­ir­far­andi sam­göngu­máta:

  • Bens­ín- og dísil­bíla
  • Raf­magns- og met­an­bíla
  • Almenn­ings­sam­göngur
  • Reið­hjól og göng­u. 

Auglýsing

Skal­inn er frá 1-5 þar sem 1 er verst og 5 best.

Bens­ín- og dísil­bílar

Bílar geta veitt góða sam­göngu­þjón­ustu. Bílar taka yfir­leitt 5 eða fleiri far­þega, bera tals­vert af far­angri og skila neyt­endum langar vega­lengdir með lít­illi fyr­ir­höfn. Einka­bíll­inn fær því hæstu ein­kunn fyrir þjón­ustugæði.

Kaup og rekstur bíls vegur hins vegar gríð­ar­lega þungt í heim­il­is­bók­hald­inu. Óum­flýj­an­legur rekstr­ar­kostn­aður er elds­neyti, dekk, við­hald á vél, trygg­ing­ar, skoðun og bif­reiða­gjöld, auk þess sem bíll­inn lækkar í verði eftir því sem tím­anum líð­ur. Í grein­ingu sem Íslands­banki gerði er áætlað að rekstr­ar­kostn­aður vegna þess­ara þátta sé að með­al­tali um 1,2 millj­ónir á ári. Bens­ín- og dísil­bílar fá því eðli­lega hörmu­lega ein­kunn þegar kemur að kostn­aði.

Á Íslandi notar hver bíll um 1.000 lítra af elds­neyti á ári að með­al­tali, sem losa um 2.600 kg af CO2. Fram­leiðsla á bílnum sjálf­um, auk dekkja og vara­hluta, kallar líka á mikla losun gróð­ur­húsa­loft­teg­unda. Umhverf­is­ein­kunn bens­ín- og dísil­bíla er því býsna botn­læg. 

Bílar skora heldur ekki hátt þegar kemur að heilsu­fars­á­hrif­um. Einka­bíll­inn dregur veru­lega úr nauð­syn­legri lík­am­legri hreyf­ingu og hefur hæstu slysa­tíðni allra sam­göngu­máta. Einnig má bæta við að bens­ín- og dísil­bílar spúa frá sér heilsu­spill­andi mengun þannig að fall­ein­kunn blasir við í þeim flokki líka.

Met­an- og raf­bílar

Þjón­ustugæði met­an- og raf­bíla eru þau sömu og fyrir aðra einka­bíla. Raf­bílar hafa þó mikla yfir­burði í rekstri á ýmsum svið­um; þeir eru með bestu orku­nýtn­ina og þurfa minna við­hald, þeim fylgir engin mengun og lít­ill hávaði, og þeir bjóða upp á miklu meiri hröðun en bens­ín- og dísil­bíl­ar. 

Rekstr­ar­kostn­aður raf­bíls er brot af kostn­að­inum við rekstur bens­ín­bíls. Einnig fá raf­bílar örlítið hærri heilsu­fars­ein­kunn enda án púströrs. Varð­andi umhverf­is­málin þá skora met­an­bílar líka hátt þar enda draga þeir ekki aðeins úr inn­flutn­ingi á olíu heldur draga þeir jafn­framt á sama tíma úr losun á met­ani.

Almenn­ings­sam­göngur

Árskort í strætó á höf­uð­borg­ar­svæð­inu kostar um 75.000 kr. en á Akur­eyri er frítt í strætó. Almenn­ings­sam­göngur fá því góða ein­kunn á útgjalda­hlið­inni. Á Akur­eyri ganga vagnar á met­ani og orku­skipti í almenn­ings­vögnum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu eru líka í fullum gangi. Vissu­lega eru tals­verð­ar­ ­þjón­ustu­tak­mark­anir í sam­an­burði við einka­bíl­inn en með góðu skipu­lagi og útsjón­ar­semi er hægt að nýta strætó bæði inn­an­bæjar og milli lands­hluta. Hafa ber í huga að leigu­bílar eru hluti af almenn­ings­sam­göngum og fjár­hags­legur ávinn­ingur neyt­enda af nýt­ingu stræt­is­vagna skapar mikið rými til að nýta sér leigu­bíla að ein­hverju leyti og lyfta þannig upp þjón­ustu­ein­kunn­inni.

Hjól­reiðar og ganga

Það skyldi engan undra að hjól­reiðar og ganga fá fullt hús stiga Þegar kemur að kostn­aði, umhverf­is­málum og heilsu­fari. Þjón­ustugæðin eru í raun eini veik­leik­inn en raf­hjól geta þó aukið þau tals­vert enda afar þægi­leg í notk­un. Raf­hjólin fletja út kúr­f­una eða brekk­una. Snilldin við raf­hjól er að þau gera allt lands­lag flatt enda engin átök að hjóla upp brött­ustu brekk­ur. Mjög gott raf­hjól er álíka þung fjár­fest­ing og bíl­próf og ferða­tími fyrir styttri ferðir í þéttum byggðum er oft á pari við einka­bíl­inn.

Nið­ur­stöður

Samanburður á mismunandi samgöngumátum.

Þegar heild­ar­hags­munir neyt­enda eru teknir saman er alveg ljóst að algeng­asti sam­göngu­mát­inn, bens­ín- og dísil­bíl­ar, fær lægstu heild­ar­ein­kunn­ina. Þrátt fyrir það er einka­bíll­inn langal­geng­asti sam­göngu­mát­inn, meira segja þegar um styttri ferðir er að ræða. Ljóst er að flestir neyt­endur kjósa að ein­blína á þjón­ustugæðin og hunsa fjár­fest­inga- og rekstr­ar­kostn­að, umhverf­is­á­hrif og heilsu­þátt­inn. Hvort og þá hvernig við breytum því við­horfi er spurn­ing sem verð­ugt er að svara.



Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Vistorku.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Á Fossvogsbletti 2 stendur einbýlishús og geymsluhúsnæði.
Borgin steig inn í 140 milljóna fasteignakaup í Fossvogsdal
Borgarráð Reykjavíkurborgar samþykkti á dögunum að nýta forkaupsrétt sinn að fasteignum á Fossvogsbletti 2. Fjárfestingafélag ætlaði að kaupa eignina á 140 milljónir og gengur borgin inn í þau viðskipti.
Kjarninn 27. júní 2022
Sífellt fleiri notendur kjósa að nálgast sjónvarpsþjónustu í gegnum aðrar leiðir en með leigu á myndlykli.
Enn dregst leiga á myndlyklum saman en tekjur vegna sjónvarps halda áfram að aukast
Tekjur fjarskiptafyrirtækja vegna sjónvarpsþjónustu hafa rokið upp á síðustu árum. Þær voru 3,8 milljarðar króna á árinu 2017 en 14,9 milljarðar króna í fyrra. Þorri nýrra tekna í fyrra var vegna sjónvarpsþjónustu.
Kjarninn 27. júní 2022
Hagstofan býst við að hagvöxtur verði enn kröftugri en spáð var í lok vetrar
Hagstofan býst við því að hagvöxtur verði 5,1 prósent á árinu og 2,9 prósent á næsta ári, samkvæmt nýrri þjóðhagsspá. Búist er við því að um 1,6 milljónir ferðamanna sæki landið heim í ár, en fyrri spá gerði ráð fyrir 1,4 milljónum ferðamanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir er utanríkisráðherra.
Telja að upplýsingar um fjölda sérstakra vegabréfa geti skaðað tengsl við önnur ríki
Utanríkisráðuneytið vill ekki segja hversu mörg sérstök vegabréf það hefur gefið út til útlendinga á grundvelli nýlegrar reglugerðar. Það telur ekki hægt að útiloka neikvæð viðbrögð ótilgreindra erlendra stjórnvalda ef þau frétta af vegabréfaútgáfunni.
Kjarninn 27. júní 2022
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins.
Fjármálaráðuneytið segist ekki hafa yfirlit yfir fjársópseignirnar sem seldar voru leynilega
Fjármála- og efnahagsráðuneytið segist ekki hafa komið að ákvörðunum um ráðstöfun eigna sem féllu íslenska ríkinu í skaut vegna stöðugleikasamninga við kröfuhafa föllnu bankanna.
Kjarninn 27. júní 2022
Frá brautarpalli við aðallestarstöðina í þýsku borginni Speyer. Ef til vill hafa einhverjir þessara farþega nýtt sér níu evru miðann.
Aðgangur að almenningssamgöngum í heilan mánuð fyrir níu evrur
Níu evru miðinn gildir í allar svæðisbundnar samgöngur í Þýskalandi til loka ágústmánaðar. Þetta samgönguátak er hluti af aðgerðapakka stjórnvalda vegna vaxandi verðbólgu og hækkandi orkuverðs en er einnig ætlað að stuðla að umhverfisvænni ferðavenjum.
Kjarninn 26. júní 2022
Steingrímur J. Sigfússon hætti á þingi í fyrrahaust. Síðan þá hefur hann verið skipaður til að leiða tvo hópa á vegum ríkisstjórnarinnar.
Steingrímur J., Óli Björn og Eygló skipuð í stýrihóp til að endurskoða örorkukerfið
Fyrrverandi formaður Vinstri grænna, þingmaður Sjálfstæðisflokks, fyrrverandi félagsmálaráðherra og aðstoðarmaður ríkisstjórnarinnar mynda stýrihóp sem á að endurskoða örorkulífeyriskerfið. Hópurinn á að skila af sér eftir tvö ár. Ingu Sæland er óglatt.
Kjarninn 26. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Veðurfræðingar án framtíðar!
Kjarninn 26. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar