Samgöngumátasamanburður

Guðmundur Haukur Sigurðarson framkvæmdastjóri Vistorku gerir samanburð á mismunandi samgöngumátum með tilliti til kostnaðar, þjónustugæða, umhverfisáhrifa og áhrifa á heilsufar. Algengasti samgöngumáti Íslendinga fær lægstu einkunnina.

Auglýsing

Það er snúið að bera saman ólíka samgöngumáta en ein leið er að bera þá saman sem þjónustu. Hver er hin raunverulega þjónustueining í samgöngum? Hún er í raun sáraeinföld; það er færsla á fólki og hlutum á milli staða um ákveðna vegalengd.

Það eru ýmsar leiðir til uppfylla þessa þjónustuþörf þó langflestir telji ennþá að einkabíllinn sé eina lausnin, hvort sem um að ræða uppbyggingu innviða eða val á samgöngumáta.

Í þessum pistli er ætlunin að taka saman eftirfarandi atriði:

  • Fjárfestinga- og rekstrarkostnað
  • Þjónustugæði
  • Umhverfisáhrif 
  • Áhrif á heilsufar

Þessi atriði eru svo borin saman fyrir eftirfarandi samgöngumáta:

  • Bensín- og dísilbíla
  • Rafmagns- og metanbíla
  • Almenningssamgöngur
  • Reiðhjól og göngu. 

Auglýsing

Skalinn er frá 1-5 þar sem 1 er verst og 5 best.

Bensín- og dísilbílar

Bílar geta veitt góða samgönguþjónustu. Bílar taka yfirleitt 5 eða fleiri farþega, bera talsvert af farangri og skila neytendum langar vegalengdir með lítilli fyrirhöfn. Einkabíllinn fær því hæstu einkunn fyrir þjónustugæði.

Kaup og rekstur bíls vegur hins vegar gríðarlega þungt í heimilisbókhaldinu. Óumflýjanlegur rekstrarkostnaður er eldsneyti, dekk, viðhald á vél, tryggingar, skoðun og bifreiðagjöld, auk þess sem bíllinn lækkar í verði eftir því sem tímanum líður. Í greiningu sem Íslandsbanki gerði er áætlað að rekstrarkostnaður vegna þessara þátta sé að meðaltali um 1,2 milljónir á ári. Bensín- og dísilbílar fá því eðlilega hörmulega einkunn þegar kemur að kostnaði.

Á Íslandi notar hver bíll um 1.000 lítra af eldsneyti á ári að meðaltali, sem losa um 2.600 kg af CO2. Framleiðsla á bílnum sjálfum, auk dekkja og varahluta, kallar líka á mikla losun gróðurhúsalofttegunda. Umhverfiseinkunn bensín- og dísilbíla er því býsna botnlæg. 

Bílar skora heldur ekki hátt þegar kemur að heilsufarsáhrifum. Einkabíllinn dregur verulega úr nauðsynlegri líkamlegri hreyfingu og hefur hæstu slysatíðni allra samgöngumáta. Einnig má bæta við að bensín- og dísilbílar spúa frá sér heilsuspillandi mengun þannig að falleinkunn blasir við í þeim flokki líka.

Metan- og rafbílar

Þjónustugæði metan- og rafbíla eru þau sömu og fyrir aðra einkabíla. Rafbílar hafa þó mikla yfirburði í rekstri á ýmsum sviðum; þeir eru með bestu orkunýtnina og þurfa minna viðhald, þeim fylgir engin mengun og lítill hávaði, og þeir bjóða upp á miklu meiri hröðun en bensín- og dísilbílar. 

Rekstrarkostnaður rafbíls er brot af kostnaðinum við rekstur bensínbíls. Einnig fá rafbílar örlítið hærri heilsufarseinkunn enda án púströrs. Varðandi umhverfismálin þá skora metanbílar líka hátt þar enda draga þeir ekki aðeins úr innflutningi á olíu heldur draga þeir jafnframt á sama tíma úr losun á metani.

Almenningssamgöngur

Árskort í strætó á höfuðborgarsvæðinu kostar um 75.000 kr. en á Akureyri er frítt í strætó. Almenningssamgöngur fá því góða einkunn á útgjaldahliðinni. Á Akureyri ganga vagnar á metani og orkuskipti í almenningsvögnum á höfuðborgarsvæðinu eru líka í fullum gangi. Vissulega eru talsverðar þjónustutakmarkanir í samanburði við einkabílinn en með góðu skipulagi og útsjónarsemi er hægt að nýta strætó bæði innanbæjar og milli landshluta. Hafa ber í huga að leigubílar eru hluti af almenningssamgöngum og fjárhagslegur ávinningur neytenda af nýtingu strætisvagna skapar mikið rými til að nýta sér leigubíla að einhverju leyti og lyfta þannig upp þjónustueinkunninni.

Hjólreiðar og ganga

Það skyldi engan undra að hjólreiðar og ganga fá fullt hús stiga Þegar kemur að kostnaði, umhverfismálum og heilsufari. Þjónustugæðin eru í raun eini veikleikinn en rafhjól geta þó aukið þau talsvert enda afar þægileg í notkun. Rafhjólin fletja út kúrfuna eða brekkuna. Snilldin við rafhjól er að þau gera allt landslag flatt enda engin átök að hjóla upp bröttustu brekkur. Mjög gott rafhjól er álíka þung fjárfesting og bílpróf og ferðatími fyrir styttri ferðir í þéttum byggðum er oft á pari við einkabílinn.

Niðurstöður

Samanburður á mismunandi samgöngumátum.

Þegar heildarhagsmunir neytenda eru teknir saman er alveg ljóst að algengasti samgöngumátinn, bensín- og dísilbílar, fær lægstu heildareinkunnina. Þrátt fyrir það er einkabíllinn langalgengasti samgöngumátinn, meira segja þegar um styttri ferðir er að ræða. Ljóst er að flestir neytendur kjósa að einblína á þjónustugæðin og hunsa fjárfestinga- og rekstrarkostnað, umhverfisáhrif og heilsuþáttinn. Hvort og þá hvernig við breytum því viðhorfi er spurning sem verðugt er að svara.


Höfundur er framkvæmdastjóri Vistorku.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Einstök lönd geta ekki „bólusett sig út úr“ faraldrinum
Þrjú ríki heims hafa bólusett yfir 70 prósent íbúa. Ísland er eitt þeirra. Hlutfallið er undir 1,5 prósenti í Afríku. Ef ekki næst að koma því í 10 prósent bráðlega verður það „ör á samvisku okkar allra“ enda nóg til af bóluefnum, segir sérfræðingur WHO.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Fékk „bakteríuna“ eftir Söngvakeppni sjónvarpsins
„Lögin hafa orðið til á yfir 20 ára tímabili og er því nokkur breidd í þessu hjá mér; allt frá stígandi ballöðum til eins konar rokkóperu,“ segir Pétur Arnar Kristinsson sem blásið hefur til söfnunar fyrir útgáfu fyrstu breiðskífu sinnar.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Smári McCarthy er að hætta á þingi og ætlar í kjölfarið að láta reyna á sitt eigið hugvit í tengslum við loftslagsbreytingar.
„Flokkarnir voru að þvælast fyrir hvorum öðrum“ og niðurstaðan varð núll
Smára McCarthy fráfarandi þingmanni Pírata finnst sem undanfarin fjögur ár hafi litast af því að lítið ráðrúm hafi verið til þess að ræða pólitík, þar sem stjórnarflokkarnir eru ósammála um mörg grundvallarmálefni.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Það er fremur fátítt að sólarhringsúrkoma í Reykjavík mælist meira en 20 mm eða meiri að sumarlagi.
Rignir af meiri ákefð nú en áður?
Fátt bendir til þess að Ísland sleppi alfarið við aftakaúrkomu sem nágrannaríki okkar hafa upplifað á síðustu árum, skrifar Einar Sveinbjörnsson veðurfræðingur og veltir fyrir sér getu fráveitukerfa til að taka við meiriháttar vatnsflaumi.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Norska kvennaliðið í strandhandbolta að loknu Evrópumeistaramótinu í Búlgaríu á dögunum.
Bikiní- og stuttbuxnadeilan
Nýafstaðið Evrópumeistaramót í strandhandbolta vakti mikla athygli víða um heim. Það var þó ekki keppnin sjálf sem dró að sér athyglina heldur deilur um klæðnað. Nánar tiltekið klæðnað norska kvennalandsliðsins.
Kjarninn 1. ágúst 2021
Joe Biden forseti Bandaríkjanna tilkynnti í apríl að viðskiptaþvingunum yrði beitt á Rússland vegna njósnanna.
Brotist inn í tölvupósta bandarískra saksóknara
Óttast er að viðkvæmum gögnum hafi verið stolið er brotist var inn í tölvur tæplega þrjátíu embætta saksóknara í Bandaríkjunum á síðasta ári. Bandarísk yfirvöld telja Rússa standa að baki árásinni.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eftir helgi verða breytingar á ferðatakmörkunum til Bretlands.
Fagna ákvörðun Breta um að bólusettir sleppi við sóttkví
„Hvenær ætla Bandaríkin að svara í sömu mynt?“ spyrja Alþjóða samtök flugfélaga sem fang ákvörðun Breta um að aflétta sóttkvíarkröfum á bólusetta farþega frá Bandaríkjunum og ESB-ríkjum.
Kjarninn 31. júlí 2021
Eggert Gunnarsson
Hamfarakynslóðin
Kjarninn 31. júlí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar