Aukin misskipting í kjölfar Covid-19 byggir á úreltri hugmyndafræði

Rósa Björk Brynjólfsdóttir þingmaður segir að þrír hópar íslensks samfélags séu meira útsettir fyrir ójöfnuði en aðrir hópar vinnumarkaðarins og í meiri hættu en aðrir að verða fátækt að bráð. Þetta er fólk af erlendum uppruna, konur og ungt fólk.

Auglýsing

Það er ljóst að efna­hags­þreng­ing­arnar vegna Covid-19 munu bitna mis­mikið á þjóð­fé­lags­hóp­um. Um það vitna bæði inn­lendar rann­sóknir og tölur sem og rann­sóknir og varn­að­ar­orð frá alþjóða­stofn­un­um. Nú síð­ast alvar­leg við­vörun frá David Malpass, banka­stjóra Alþjóða­bank­ans, en bank­inn spáir að um að 110 – 150 millj­ónir manna muni lenda í sára­fá­tækt árið 2021. Það er óhugn­an­leg spá sem þjóðir heims verða að taka alvar­lega og bregð­ast við af öllu afli. 

Inn­lendar kann­anir og rann­sóknir sýna að Ísland er ekki und­an­skilið stór­kost­legri hættu á að kreppan vegna Covid-19 geti aukið ójöfnuð og ýtt veru­lega undir félags­lega ein­angrun ákveð­inna sam­fé­lags­hópa. 

Þrír tekju­lægri hópar í hættu

Þrír hópar íslensks sam­fé­lags eru nú meira útsettir fyrir ójöfn­uði en aðrir hópar vinnu­mark­að­ar­ins og í meiri hættu en aðrir að verða fátækt að bráð. Þetta er fólk af erlendum upp­runa, konur og ungt fólk. 

Tölur sanna þetta, enda hefur orðið hrun í þeim atvinnu­greinum sem þessir sam­fé­lags­hópar eru fjöl­menn­ast­ir. Fólk af erlendum upp­runa hefur verið afar fjöl­mennur hluti þeirra sem hafa mannað störf í ferða­þjón­ust­unni und­an­farin ár en staða fólks í þeirri atvinnu­grein hefur snar­versnað und­an­farna mán­uð­i. 

Atvinnu­þátt­taka kvenna hefur líka dreg­ist veru­lega saman vegna Covid-19 eins og tölur Hag­stof­unnar sýna. Konur hafa í meira mæli en karlar starfað við þjón­ustu­störf en kreppan nú kemur afar illa við þjón­ustu­grein­ar. Að auki sýna inn­lendar rann­sóknir að heima­vinna hefur haft slæm áhrif á konur á vinnu­mark­aði; þær eru lík­legri en karlar sem vinna nú heima til að axla meiri ábyrgð á heim­il­is­störfum sem kemur niður á fram­leiðni þeirra. 

Auglýsing
Ungt fólk er líka í enn við­kvæm­ari stöðu nú en áður. Þar skiptir máli hátt hlut­fall ungs fólks í þjón­ustu­störf­um. Atvinnu­leysis­tölur sýna líka mik­inn mun á atvinnu­leysi ungs fólks miðað við þau eldri. Þessi þróun er enn einn vitn­is­burður um þró­un­ina sem hefur verið í gangi löngu fyrir heims­far­ald­ur­inn, sem er sú að bæði tekju­bil og eigna­bil á milli ungs fólks og þeirra eldri hefur breikkað mik­ið.  Ójöfn­uður kyn­slóð­anna heldur því áfram að aukast en Covid-19 verður enn meira vatn á myllu þess­arar þró­un­ar. 

Allt þetta er ólíkt því sem gerð­ist í kjöl­far Hruns­ins 2008, þegar fólkið sem varð verst úti úr þeirri kreppu voru karl­ar, eigna­fólk og tekju­hærra fólkið sem vann hjá fjár­mála­fyr­ir­tækjum og stofn­un­um. En líka fólkið sem tap­aði sparn­aði og hlutafé og varð fyrir eigna­missi.  Núna er það tekju­lægra fólkið sem verður meira fyrir barð­inu á afleið­ingum heims­far­ald­urs­ins, sem eykur veru­lega lík­urnar á að ójöfn­uður auk­ist enn frekar en hann hefur nú þegar gert. 

Hvernig er hægt að mæta þess­ari stöð­u? 

Er það með því að veita hátekju­fólki sér­stakan stuðn­ing eins og núver­andi fjár­lög gera með lækkun á fjár­magnstekju­skatti? Eigum við að styðja sér­stak­lega við eigna­fólkið með lækkun á erfða­fjár­skatti eins og núver­andi rík­is­stjórn leggur til ? Eiga for­gangs­verkin nú að vera þau að inn­leiða skatta­af­slátt vegna hluta­bréfa­kaupa ? Aðgerðir sem styrkja við vel stæða og fámenna sam­fé­lags­hópa sem þurfa samt ekki nauð­syn­lega á styrk að halda.  

Margar kenn­ingar í hag­fræði sem snú­ast um við­brögð við kreppum snú­ast um að lækka skatta á lág­tekju­fólk og milli­tekju­fólk. Bæði til að auka kaup­mátt þeirra, en ekki síst að verja fólkið í við­kvæm­ustu stöð­unni gegn því að falla í fátækt­ar­gildrur sem spretta upp í núver­andi ástandi og þar með sporna við vax­andi ójöfn­uði sem hefur átt sér stað und­an­farna ára­tugi en eykst svo veru­lega í kreppum ef ekk­ert er að gert og ef áhersla yfir­valda er á að bæta hag þeirra efna­meiri. 

Er ekki einmitt líka ráð að í stað skatta­lækk­unar á hátekju­fólk sem er boðað í fjár­lög­um, að minnka skatt­byrði á allra lægstu launin ? Svo er það skatt­lagn­ing á atvinnu­leys­is­bætur sem er for­kast­an­leg. Hvaða rétt­læti felst í því að láta fólk sem fær greitt 289. 500 krónur á mán­uði í atvinnu­leys­is­bætur greiða 54.400 krónur af þeim bótum í skatt ? Ekk­ert myndu margir halda. 

Efna­hags­stefna undir sterkum áhrifum af úreltri hug­mynda­fræði

Að stór­auka fríð­indi stór­eigna – og hátekju­fólks sem við­brögð við kreppu sem bitnar mest á lág­launa­fólki, eru alls ekki til þess fallin að verja þau sem eru í við­kvæm­ustu þjóð­fé­lags­hóp­un­um, heldur standa vörð um stór­eigna­fólk og fámennan hóp hátekju­fólks. 

Hinir ríku eiga ekki að græða á kreppum með stuðn­ingi yfir­valda. Það er úrelt hug­mynda­fræði. Efna­hags­við­brögð stjórn­valda í kreppum verða að vera fyrir alla hópa sam­fé­lags­ins, en þó sér­stak­lega til að verja jað­ar­hópana og byggja upp heil­brigða fram­tíð­ar­sýn fyrir sem flesta í atvinnu­mál­um. Ann­ars verða kreppu­við­brögðin mark­visst tæki til að auka inn­byggðan mis­mun kerf­is­ins. Sem er nákvæm­lega það sem við erum að sjá hér á landi. Og það er þvert á það sem helsti hag­fræð­ingur heims, Thomas Piketty, sem hefur greint ástæður ójöfn­uð­ar, hefur lagt til og fleiri máls­met­andi hag­fræð­ingar hafa talað fyrir nú. 

Það er gríð­ar­lega mikið í húfi að rétta leiðin sé valin í þeirri flóknu stöðu sem þjóðin er stödd í. Það sem skiptir mestu máli nú er að verj­ast auk­inni fátækt fólks. Að búa til störf, bæði beint og með skyn­sam­legum stuðn­ings­að­gerð­um. Ekki bara ein­hver störf, heldur góð og græn, umhverf­is­væn störf og koma í veg fyrir að Covid-19 auki ójöfnuð kynj­anna, kyn­slóð­anna og fólks af erlendum upp­runa um leið og við nýtum tæki­færið og vinnum gegn lofts­lags­breyt­ingum í leið­inni. Um það eigum við að sam­ein­ast. 

Höf­undur er þing­maður utan flokka.

Ert þú í Kjarnasamfélaginu?

Kjarninn er opinn vefur en líflínan okkar eru frjáls framlög frá lesendum, Kjarnasamfélagið. Sú stoð undir reksturinn er okkur afar mikilvæg.

Með því að skrá þig í Kjarnasamfélagið gerir þú okkur kleift að halda áfram að vinna í þágu almennings og birta vandaðar fréttaskýringar, djúpar greiningar á efnahagsmálum og annað fréttatengt gæðaefni. 

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur undanfarin sjö ár og við ætlum okkur að standa vaktina áfram. 

Fyrir þá sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka mánaðarlega framlagið með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Guðni Th. Jóhannesson, forseti Íslands.
Guðni Th.: Armbeygjur eru ekki verri á grasi en plastdýnu
Í síðustu viku braut Guðni Th. Jóhannesson forseti þá reglu sína um að læka ekki efni á samfélagsmiðlum. Það var líksamræktarstöðin Hress í Hafnarfirði sem fékk lækið.
Kjarninn 26. október 2020
Daði Már Kristófersson
Enn til varnar málamiðlun í gjaldeyrismálum
Kjarninn 26. október 2020
Bankastjórar þriggja stærstu banka landsins.
Ný lán til fyrirtækja í ár minna en tíu prósent af því sem var lánað 2018
Aðgengi íslenskra fyrirtækja að lánsfjármagni hjá bönkum virðist vera torveldara en áður. Ástæðan er aukin áhætta sem endurspeglast í hækkandi vaxtaálagi fyrirtækjaútlána bankanna.
Kjarninn 26. október 2020
Órangútanar eru greindir og hafa hafst við í frumskógunum sem  nú er verið að eyða í þúsundir ára.
Kraftaverkaolía með ýmislegt á samviskunni
Við eldum úr henni, böðum okkur í henni og burstum jafnvel tennurnar með henni. Sérfræðingar telja pálmaolíu vera í um helmingi allra mat- og snyrtivara sem finna má í verslunum á Vesturlöndum.
Kjarninn 25. október 2020
Klezmer-partývél úr látúni
Hljómsveitin Látún safnar fyrir framleiðslu á fyrstu plötu sinni. Það er gert með hópfjármögnun á Karolina Fund.
Kjarninn 25. október 2020
Páll Matthíasson, forstjóri Landspítalans á blaðamannafundi í dag.
Stór hópsýking tengd Landakoti – 77 greinst með COVID-19
Það sem óttast var mest, að veiran kæmist inn í viðkvæma hópa, er orðið að veruleika. Umfangsmikil hópsýking er rakin til Landakots og 49 sjúklingar hafa sýkst af COVID-19.
Kjarninn 25. október 2020
Matthías Aron Ólafsson
Saltnámur, gagnsiðbót og orkudrykkir
Kjarninn 25. október 2020
Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi.
Segir málið hafa skaðað samskipti sjómanna og útgerðarmanna
Heiðrún Lind Marteinsdóttir, framkvæmdastjóri Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, segir í yfirlýsingu að Hraðfrysthúsið-Gunnvör hafi ekki farið að leiðbeiningum um mögulegt smit á sjó. Heiðrún er sögð skráður höfundur skjals sem HG sendi fjölmiðlum í dag.
Kjarninn 25. október 2020
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar