Viðreisn og stjórnarskráin

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir vill að stjórnarskrá sé einföld og skýr. Mikilvægast sé að ná efnislegum árangri í samræmi við kröfur nýrra tíma.

Auglýsing
Umræðurnar um stjórnarskrármálið snúast bæði um form og efni. Vissulega skiptir aðferðafræðin máli. En sjálf hef ég alltaf litið svo á að mikilvægast væri að ná efnislegum árangri í samræmi við kröfur nýrra tíma. Við getum síðan haft skiptar skoðanir á aðferðarfræðinni en að mínu mati er skynsamt að stjórnarskrá sé einföld og skýr og eyði frekar réttaróvissu en auki.
Í málefnasamþykktum Viðreisnar segir um þetta: „Ná þarf samkomulagi um skýrt tímasett ferli varðandi endurskoðun stjórnarskrárinnar. Þar verði tekið mið af tillögum stjórnlagaráðs og annarri vinnu að breytingum á síðari stigum.“

Endurbætur eða nýbygging?

Stundum finnst mér að líkja megi viðfangsefninu við gamalt timburhús, sem þarfnast gagngerðra endurbóta, en það er fjarri því að vera ónýtt. Heildarendurbætur eru því betri en nýbygging. Og sum herbergi eru verr farin en önnur og því ráð að skella sér í að laga þau fyrst. En það þarf hvorki að rífa húsið né byggja nýtt. Húsið er gott á sínum grunni en þarfnast vissulega aðhlynningar. Með öðrum orðum þá erum við hlynnt því að uppfæra stjórnarskrána á grunni þeirrar sem fyrir er en hvorki kollvarpa þessum grundvallarlögum okkar né ríghalda í kyrrstöðuna.
Auglýsing
Í þessu ljósi gátum við í þingflokki Viðreisnar mjög vel fallist á þá tillögu Katrínar Jakobsdóttur í upphafi kjörtímabils að skipta heildarendurskoðun stjórnarskrá á tvö kjörtímabil.
Við lögðum ekki síður mikið traust á það loforð, sem reyndar var líka skrifað inn í stjórnarsáttmálann, að þjóðin fengi aðkomu að verkinu. Að áfram yrði reynt að draga fram þjóðarviljann í tengslum við tiltekin atriði. Það var einlæg von okkar að það væri ekki bara upp á punt.

Samstaða um nokkra efnisflokka

Um suma þá efnisflokka, sem verið hafa til umfjöllunar í þessum fyrri áfanga, virðist vera ágæt samstaða.
Þar má nefna ákvæði um náttúruvernd og íslenska tungu. Viðamestur er þó kaflinn um forseta og framkvæmdavald. Þó að enn megi finna álitamál um orðalag tel ég að við í Viðreisn getum stutt þessar tillögur.
Ástæða er til að nefna að í breytingatillögum um forseta og framkvæmdavald er í ýmsum atriðum tekið tillit til viðhorfa, sem fram komu í rökræðukönnuninni, en það er almenningssamráð sem efnt var til árið 2019 vegna þessarar endurskoðunarvinnu á stjórnarskrá. Þar er því fyrirheitið um aðkomu þjóðarinnar ekki bara orðin tóm.

Tvö mikilvægustu málin í uppnámi

Vandinn sem uppi er snýr aftur á móti að tveimur mikilvægustu efnisflokkunum í þessum áfanga verksins. Annars vegar er það auðlindaákvæðið og hins vegar ákvæði um fjölþjóðasamvinnu.
Á þessum tveimur sviðum hafnar ríkisstjórnin að taka nokkurt tillit til þess sem hún sjálf í stjórnarsáttmálanum kallar aðkomu þjóðarinnar. Á þjóðarvilja er ekki snert. Þessir áfangar eru því í uppnámi af þeim sökum.
Bæði þessi mál eru ákall nýrra tíma.

Ríkir almannahagsmunir

Hugmyndin að stjórnarskrárákvæði um þjóðareign auðlinda með gjaldtöku fyrir nýtingarrétt í tiltekinn tíma kom fyrst fram í áliti auðlindanefndar árið 2000. Sú nefnd var skipuð fulltrúum þvert á flokka og með helstu hagsmunaaðilum, en Jóhannes Nordal var formaður nefndarinnar. Þetta prinsipp um tímabindingu nýtingar á sameiginlegum auðlindum þjóðarinnar endurspeglast svo í tillögum stjórnlagaráðs, sem tveir þriðju hlutar þjóðarinnar vildu leggja til grundvallar nýrri stjórnarskrá.
Þegar unnið var að endurskoðun á gjaldtöku fyrir aflahlutdeild á minni vakt í sjávarútvegsráðuneytinu árið 2017 voru allir flokkar fylgjandi tímabundnum heimildum nema Sjálfstæðisflokkurinn. Trúi ég því ekki að óreyndu að bæði Framsókn og Vinstri græn ætli að hlaupa frá þessari afstöðu sinni í stað þess að vera í forystu þeirra flokka sem vilja tryggja löngu tímabæra tímabindingu í stjórnarskrá.
Ég lít á skýra kröfu um tímabindingu afnotaréttar á auðlindum sem varðstöðu um almannahagsmuni.  Hún er mikilvægari nú en áður því stjórnarflokkarnir hafa tvívegis á þessu kjörtímabili fellt tillögur okkar á þingi um að setja þessa grundvallarhugmynd inn í almenn lög.

Lýðræðisprinsipp á 21.öld

Eins er með ákvæðin um fjölþjóðasamvinnu og alþjóðasamstarf.
Það er eins og að synda gegn þyngsta straumi lýðræðishugmynda 21. aldar að hafna því að sett verði ákvæði í stjórnarskrá sem fái þjóðinni sjálfri úrslitavald um það hvort fallist verður á fjölþjóðasamvinnu, sem kallar á frekara valdframsal. Hér þarf réttur þjóðar að vera skýr til að ráða stöðu Íslands í alþjóðasamfélagi.
Þótt hvert það skref sem við höfum tekið í alþjóðastarfi, eins og aðild að NATÓ, EFTA og EES samningnum, hafi styrkt fullveldi landsins hafa verið um það skiptar skoðanir. Það er ekki óeðlilegt.  Það gildir um aðild að ESB líka. Það er hins vegar bæði óskiljanlegt og ólíðandi að þjóðin hafi ekki heimildir í stjórnarskrá til að taka þau skref sem hún sjálf metur farsæl fyrir framtíð landsins. Það er eðlilegt að við Íslendingar, líkt og vinir okkar á Norðurlöndum, höfum slíka heimild í stjórnarskrá. Við það á enginn að vera hræddur.
Þetta er því ekki deila um það hvort stíga eigi slíkt skref í fjölþjóðasamvinnu heldur hvort þjóðin sjálf eigi að hafa þetta val og þetta vald samkvæmt stjórnarskrá. Nú vilja menn girða fyrir það um fyrirsjáanlega framtíð. Við það getur Viðreisn ekki unað.

Höfundur er formaður Viðreisnar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Árvakur hf. gefur út Morgunblaðið, mbl.is og útvarpsstöðina K100.
Útgáfufélag Morgunblaðsins tapaði 75 milljónum þrátt fyrir 100 milljóna ríkisstyrk
Tap Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins, minnkaði um 135 milljónir á milli ára. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins þakkar veigamiklum hagræðingaraðgerðum fyrir það að reksturinn hafi batnað þrátt fyrir veirufaraldurinn.
Kjarninn 26. júlí 2021
Joe Biden Bandaríkjaforseti.
Bandaríkin ætla að halda ferðabanni gagnvart Evrópu til streitu enn um sinn
Íslendingar og aðrir Evrópubúar munu ekki geta sótt Bandaríkin heim alveg á næstunni án þess að hafa sérstakar undanþágur. Í ljósi útbreiðslu delta-afbrigðis kórónuveirunnar hefur Bandaríkjastjórn ákveðið að halda núverandi ferðatakmörkunum í gildi.
Kjarninn 26. júlí 2021
Eyþór Eðvarðsson
Fjórar spurningar um loftslagsmál sem kjósendur þurfa að fá svar við
Kjarninn 26. júlí 2021
Þrettán starfsmenn Landspítalans í einangrun
Um helgina komu upp smit hjá starfsmönnum í nokkrum starfseiningum Landspítala. Rakning er langt komin og þrettán starfsmenn eru komnir í einangrun og nokkur fjöldi starfsmanna og sjúklinga í sóttkví.
Kjarninn 26. júlí 2021
Benedikt Jóhannesson, einn stofnenda Viðreisnar, mun starfa áfram með flokknum.
Sættir hafa náðst hjá Viðreisn og Benedikt starfar áfram innan flokksins
Benedikt Jóhannesson fyrrverandi formaður Viðreisnar greinir frá því í dag að samkomulag hafi náðst um að hann starfi áfram með flokknum.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meirihluti þjóðarinnar er bólusettur og meirihluti þeirra sem eru að greinast með veiruna er bólusettur.
116 óbólusettir greinst á einni viku
Um 64 prósent þeirra sem eru með COVID-19 á landinu eru á aldrinum 18-39 ára. Flestir sem greinst hafa síðustu daga eru bólusettir en 116 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á einni viku.
Kjarninn 26. júlí 2021
Þórður Snær Júlíusson
Endalok tálmyndar um endurkomu hins eðlilega lífs
Kjarninn 26. júlí 2021
Himinn og haf skilja fátækari ríki heims og þau ríkari að þegar kemur að bólusetningum.
Þórólfur: Hægt að hafa margar skoðanir á siðferði bólusetninga
Að baki þeirri ákvörðun að gefa fólki bólusettu með Janssen örvunarskammt býr að sögn sóttvarnalæknis sú stefna að reyna að bólusetja sem flesta hér á landi með áhrifaríkum hætti. 1,32 prósent íbúa fátækustu ríkja heims hafa verið bólusett.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar