Leið Eflingar út úr kreppunni

Stefán Ólafsson, prófessor við HÍ og sérfræðingur í hlutastarfi hjá Eflingu-stéttarfélagi, segir að Ísland glími við þann vanda að alltof stór hluti vinnandi fólks og lífeyrisþega býr við launakjör sem eru undir framfærslukostnaði.

Auglýsing

Sam­tök atvinnu­lífs­ins hafa sent frá sér til­lögur um efna­hags-, skatta- og vinnu­mark­aðs­mál sem við­brögð við krepp­unni, undir heit­inu Höldum áfram. Efl­ing hafnar í meg­in­at­riðum þessum hug­myndum Sam­taka atvinnu­lífs­ins (SA) og keim­líkum hug­myndum Við­skipta­ráðs, í nýrri skýrslu stétt­ar­fé­lags­ins (Leið Efl­ingar út úr krepp­unni).

Í stað þess að fara löngu úreltar leiðir í anda nýfrjáls­hyggju leggur Efl­ing áherslu á að í við­brögðum við krepp­unni verði byggt á þaul­reyndum úrræðum sem fela í sér launa­drif­inn hag­vöxt ásamt virkum og öfl­ugum örv­un­ar­að­gerðum stjórn­valda. Hags­munir launa­fólks verði leið­ar­ljós­ið.

Með því að við­halda umsömdu launa­stigi og hækk­unum núgild­andi kjara­samn­inga er stuðlað að því að inn­lend eft­ir­spurn verði þrótt­mik­il, sem verndar störf. Öfl­ugar örv­un­ar­að­gerðir stjórn­valda við­halda einnig eft­ir­spurn­ar­stigi og störfum og aftra því að kreppan verði of djúp.

Með slíkum opin­berum aðgerðum munu skuldir rík­is­ins aukast tíma­bund­ið. Það er þó ekki alvar­legt vanda­mál, vegna þess að skulda­staðan fyrir er óvenju lág og verður það raunar einnig eftir að krepp­unni lýk­ur, eins og sjá má á mynd­inni hér að neðan (Heim­ild: IMF, októ­ber 2020).Ríkisskuldir sem hlutfall af VLF. 

Hag­vöxtur upp­sveifl­unnar mun svo í fram­tíð­inni létta byrði þess­ara auknu skulda. Því er engin sér­stök nauð­syn á að skera niður útgjöld hins opin­bera eða hækka skatta á næst­unni. Slíkt myndi raunar dýpka krepp­una á ný eða hægja á upp­sveifl­unn­i. 

Tals­menn hags­muna atvinnu­rek­enda líta hins vegar á krepp­una sem sér­stakt tæki­færi til að ná fram ýmsum gömlum bar­áttu­málum sín­um, úr smiðju nýfrjáls­hyggj­unn­ar. Rökin eru almennt þau, að vegna vax­andi skulda­stöðu hins opin­bera og auk­ins atvinnu­leysis sé nauð­syn­legt að stokka nú upp opin­bera geirann, með minni umsvifum og einka­væð­ingu grunn­inn­viða sam­fé­lags­ins (orku­fyr­ir­tækja, fast­eigna ríkis og sveit­ar­fé­laga, banka, vega­kerfis o.fl.). 

SA og Við­skipta­ráð líta á þetta sem mikið sókn­ar­færi fyrir einka­rekstur og aukin gróða­færi fyrir spá­kaup­menn, eins og þá sem fengu að leika lausum hala á ára­tugnum fram að hrun­inu 2008 – með vel þekktum afleið­ing­um. 

Einnig vilja þau þrengja að frjálsri æsku og upp­eldi með því að stytta skóla­göngu og flýta því að ungt fólk verði að strit­andi vinnu­afli. Þá eru reif­aðar hefð­bundnar nýfrjáls­hyggju-hug­myndir um afnám eða rýrnun regl­unar og eft­ir­lits á vegum hins opin­bera, til að auka frelsi fyr­ir­tækja­rekst­urs og draga úr hlut­verki hins opin­bera almennt. 

Ofan­greint er oft rök­stutt með tali um að opin­beri geir­inn á Íslandi hafi vaxið of mikið á liðnum ára­tugum og að launa­fólk hafi það of gott, sé of dýrt fyrir atvinnu­lífið (sem þess vegna sé ekki sam­keppn­is­hæft).

Stað­reyndin er hins vegar sú að opin­beri geir­inn hefur ein­ungis vaxið í takti við þjóð­ar­búið í heild frá um 1990. Á kreppu­tímum vex hann aðeins umfram þjóð­ar­bú­ið, vegna tíma­bund­ins sam­dráttar þjóð­ar­fram­leiðslu, og skuldir aukast þá vegna minni tekna, en svo jafn­ast það út aftur á upp­sveifl­unni. Í gögnum Hag­stof­unnar má sjá að tekjur hins opin­bera hafa sveifl­ast í kringum 40% af lands­fram­leiðsl­unni frá 1990 til 2019 – en ekki farið vax­andi eins og SA gefur til kynna. 

Auglýsing
Þá er því haldið fram í skýrslu SA að laun hafi hækkað óeðli­lega mikið á Íslandi í sam­an­burði við grann­rík­in, en horft er fram­hjá því að hér á landi lækk­uðu laun óvenju mikið í kjöl­far hruns­ins og að fram­færslu­kostn­aður á Íslandi er einn sá alhæsti í heim­in­um. 

Í fram­haldi af því eru svo reif­aðar hug­myndir um að koma meiri böndum á gerð kjara­samn­inga á vinnu­mark­aði, til að rýra vald verka­lýðs­fé­laga og þrengja að kjara­bar­áttu. Í stað­inn vill SA að komi mið­stýrt skömmt­un­ar­vald launa­svig­rúms, sem rýri samn­ings­rétt launa­fólks svo um munar (í stað­inn komi fámennt sér­fræð­inga­veldi í anda SALEK fyr­ir­komu­lags­ins).

Hvað launa­kjör snertir glímir Ísland enn við þann vanda að alltof stór hluti vinn­andi fólks og líf­eyr­is­þega býr við launa­kjör sem eru undir fram­færslu­kostn­aði. Á því verður ekki tekið ef launa­bil verða fryst í núver­andi stöðu með því að afvopna hreyf­ingu launa­fólks og setja kjara­á­kvarð­anir í hendur sér­fræð­inga­ráðs á vegum stjórn­valda – hvaða nafni sem það kann að nefn­ast. 

Efl­ing og hreyf­ing launa­fólks almennt stendur fyrir and­stæða stefnu, sem setur hags­muni almenn­ings í for­gang (sjá einnig stefnu ASÍ í plagg­inu Rétta leiðin). Kjara­samn­ingar eiga í senn að snú­ast um að skipta vexti þjóð­ar­fram­leiðsl­unnar yfir tíma og móta tekju­skipt­ingu og fram­færslu­að­stæður í land­inu, með hag fjöld­ans að leið­ar­ljósi. Opin­bera vel­ferð­ar­kerfið á að vera öfl­ugt og jafna tæki­færi og lífs­skil­yrði milli stétta.

Í skýrslu Efl­ingar eru til­greind helstu stefnu­at­riði Sam­taka atvinnu­lífs­ins (SA) og við­brögð stétt­ar­fé­lags­ins við ein­stökum þáttum þeirra. Þeir sem vilja gæta hags­muna launa­fólks í gegnum krepp­una ættu að kynna sér skýrslu Efl­ing­ar.

Höf­undur er pró­fessor við HÍ og sér­fræð­ingur í hluta­starfi hjá Efl­ing­u-­stétt­ar­fé­lagi.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jón Ásgeir Jóhannesson.
Segir peningamarkaðssjóði ekki svikamyllu heldur form af skammtímafjármögnun
Fyrrverandi aðaleigandi Glitnis neitar því að peningamarkaðssjóðir bankanna hafi verið notaðir til að „redda“ eigendum þeirra fyrir hrun. Ríkisbankar þurftu að setja 130 milljarða króna inn í sjóðina en samt tapaði venjulegt fólk stórum fjárhæðum.
Kjarninn 21. janúar 2021
Jón Ásgeir segir Guðlaug Þór hafa tekið á sig sök í styrkjamálinu
Stjórnendur FL Group tóku ákvörðun um að veita háan styrk til Sjálfstæðisflokksins í lok árs 2006 og kvittun fyrir greiðslunni var gefin út eftir á. Þetta segir Jón Ásgeir Jóhannesson. Hann telur Geir H. Haarde hafa staðið á bakvið málið.
Kjarninn 21. janúar 2021
Norðurlöndin og Eystrasaltslöndin biðja AGS um að meta áhættu á peningaþvætti
Ríkisstjórn Íslands, ásamt ríkisstjórnum hinna Norður- og Eystrasaltslandanna, hefur beðið Alþjóðagjaldeyrissjóðinn um að greina ógnir og veikleika í tengslum við peningaþvætti í löndunum.
Kjarninn 21. janúar 2021
Stórt hlutfall lána í frystingu er líkleg útskýring lágs hlutfalls fólks á vanskilaskrá
Vanskil aldrei verið minni en í fyrra
Samkvæmt Creditinfo voru vanskil með minnsta móti í fyrra. Líklegt er að það sé vegna fjölda greiðslufresta á lánum í kjölfar faraldursins.
Kjarninn 21. janúar 2021
Björn Leví Gunnarsson, þingmaður Pírata.
Telur greinargerð ráðherra og kynningar á bankasölu ekki standast stjórnsýslulög
Stjórnarþingmenn í fjárlaganefnd taka undir með félögum sínum í efnahags- og viðskiptanefnd og vilja selja allt að 35 prósent í Íslandsbanka. Formaður Flokks fólksins segir að verið sé að einkavæða gróðann eftir að tapið var þjóðnýtt.
Kjarninn 21. janúar 2021
Um 60 prósent Garðbæinga geta ekki nefnt að minnsta kosti þrjá bæjarfulltrúa á nafn
Um 20 prósent íbúa Garðabæjar telja að ákvarðanir við stjórn sveitarfélagsins séu teknar ólýðræðislega. Sjálfstæðisflokkurinn mælist með 60 prósent fylgi í sveitarfélaginu en ánægja með meirihluta hans og bæjarstjóra er minni.
Kjarninn 21. janúar 2021
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 31. þáttur: Keisari undirheimanna
Kjarninn 21. janúar 2021
Óli Björn Kárason er formaður efnahags- og viðskiptanefndar.
Vilja selja allt að 35 prósent hlut í Íslandsbanka
Meirihluti efnahags- og viðskiptanefndar vill selja rúmlega þriðjung í Íslandsbanka í hlutafjárútboði í sumar. Hann vill setja þak á þann hlut sem hver fjárfestir getur keypt. Stjórnarandstaðan er sundruð í afstöðu sinni.
Kjarninn 21. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar