Fáum við hagvöxt án ferðaþjónustu?

Aðalhagfræðingur Íslandsbanka skrifar hugleiðingar um hlutverk ferðaþjónustu í að koma á hagvexti að nýju á Íslandi.

Auglýsing

Kór­ónu­kreppan hefur greitt ferða­þjón­ust­unni þungt högg þetta árið. Greinin var þegar í aðlög­un­ar­ferli eftir fall WOW air snemma árs 2019 og 14% fækkun ferða­manna það ár frá metár­inu 2018. COVID-19 far­ald­ur­inn og sótt­varn­ar­að­gerðir vegna hans hér­lendis sem erlendis umturn­uðu rekstr­ar­grund­velli grein­ar­innar og ljóst er að tekjur hennar verða afar rýrar enn um sinn. Útlit er fyrir að sam­dráttur vergrar lands­fram­leiðslu í ár verði 8,6% í ár sam­kvæmt Þjóð­hags­spá Grein­ingar Íslands­banka frá sept­em­ber sl. og eru 2/3 þess sam­dráttar vegna minni útflutn­ings, sem svo aftur skýrist að stærstum hluta af kröppum sam­drætti í ferða­þjón­ustu.

Opin­berar spár eru meira og minna sam­hljóða um að árið 2021 verði hag­vaxt­arár og vísa þær gjarnan til end­ur­reisnar ferða­þjón­ust­unnar í því sam­bandi. Þar er þó ekki á vísan að róa þótt jákvæðar fréttir af þróun og dreif­ingu bólu­efna und­an­farnar vikur hafi aukið líkur á slökun landamæra­tak­mark­ana og vax­andi ferða­vilja á heims­vísu á kom­andi fjórð­ung­um. Þá hefur einnig verið á það bent að blendin blessun geti verið af því að ferða­þjón­ustan fái sinn fyrri sess sem stærsta útflutn­ings­grein Íslands með u.þ.b. 1/3 heildar útflutn­ings­tekna þjóð­ar­bús­ins árið 2019, svo dæmi sé tek­ið. Rétti­lega er bent á að það auki á hætt­una á sveiflum í hag­kerf­inu að vera með fábrotna sam­setn­ingu útflutn­ings og þarf auð­vitað ekki frek­ari vitn­anna við um þá áhættu eftir þróun þessa árs.

Þurfum við og viljum við?

Þá má velta upp tveimur spurn­ing­um: Hvað ger­ist í hag­kerf­inu íslenska ef ferða­þjón­ustan nær tak­mark­aðri við­spyrnu á kom­andi miss­erum? Og væri ef til vill far­sælla á end­anum að leggja ein­hvers konar stein í götu grein­ar­inn­ar, aftra því að hún nái fyrri umsvifum og beina fjár­munum og mannauði lands­ins ann­að?

Fyrri spurn­ing­unni er til­tölu­lega fljótsvarað að mati und­ir­rit­aðs. Aft­ur­bati hag­kerf­is­ins verður til muna hæg­ari án end­ur­reisnar ferða­þjón­ust­unnar á kom­andi árum. Sú upp­bygg­ing sem átt hefur sér stað í grein­inni er meira og minna öll ennþá til stað­ar. Gildir það jafnt um fast­eign­ir, far­ar­tæki og inn­viði. Jafn­vel enn mik­il­væg­ara er þó að mik­ill mannauður hefur mynd­ast í grein­inni. Sú þekk­ing, reynsla og við­skipta­sam­bönd sem byggt hefur verið upp á liðnum ára­tug er góðu heilli enn til­tækt og ólíkt fasta­fjár­munum er slíkum verð­mætum í raun kastað á glæ að miklu leyti ef greinin nær ekki máli að nýju.

Auglýsing
Í nóv­em­ber síð­ast­liðnum voru ríf­lega 7.200 manns atvinnu­lausir sem áður höfðu starfað í helstu ferða­þjón­ustu­grein­um, eða sem sam­svarar ríf­lega þriðj­ungi allra atvinnu­lausra í mán­uð­in­um. Eru þá ekki taldir þeir sem áður störf­uðu í öðrum greinum sem þríf­ast að stórum hluta á við­skiptum við ferða­fólk. Sam­kvæmt Hag­stof­unni störf­uðu að jafn­aði u.þ.b. 27 þús­und manns í ein­kenn­andi greinum ferða­þjón­ustu árið 2019. Góðu heilli má segja að stór hluti þess­ara starfa liggi í dvala fremur en að þau hafi horfið end­an­lega, að því gefnu að greinin vakni aftur til lífs­ins á kom­andi ári. Fyrir bróð­ur­part­inn af þessum hóp þarf því von­andi ekki að „skapa störf“ heldur eru góðar líkur á að við­kom­andi hverfi aftur til fyrra starfs eða að aðrir úr hópi atvinnu­lausra komi í þeirra stað. Hjöðnun atvinnu­leysis gæti því orðið tals­vert hröð þegar lengra líður á kom­andi ár að því gefnu að næsta ferða­sumar gæti verið þokka­legt. Hér eru einnig fleiri hliðar á mál­inu en sú sem snýr að tekj­um, því vel þekkt er að lang­vinnt atvinnu­leysi hefur marg­háttuð and­leg og félags­leg vanda­mál í för með sér.

Í sem stystu máli mun það óhjá­kvæmi­lega velta að stórum hluta á því hvernig næsta ferða­mannaár spil­ast hvort bati hag­kerf­is­ins eftir Kór­ónu­krepp­una verður hægur eða hrað­ur. Það hefur svo áhrif á fram­vind­una í kjöl­far­ið. Til að mynda verður rekstur hins opin­bera fljótt þyngri ef vöxtur skatt­tekna lætur á sér standa á sama tíma og kreppu­tengd útgjöld reyn­ast lang­vinn­ari.

Þroskuð útflutn­ings­grein bæt­ist í hóp­inn

Varð­andi seinni spurn­ing­una er svarið öllu flókn­ara. Víst er að stærð ferða­þjón­ust­unnar í íslensku hag­kerfi gerir það útsett fyrir áföllum á borð við það sem við glímum við þessa dag­ana. Þá má leiða að því líkur að ört vax­andi umsvif grein­ar­innar á síð­asta ára­tug hafi í ein­hverjum mæli haldið aftur af nýsköpun og upp­gangi ann­arra útflutn­ings­greina þar sem raun­gengi og raun­vaxta­stig i hag­kerf­inu var hærra fyrir vikið en ella. Allt er þetta þó vatn runnið til sjáv­ar. Far­sælla er lík­lega að horfa til grein­ar­innar með svip­uðum hætti og sjáv­ar­út­vegs þegar mestu áhrif Kór­ónu­krepp­unnar eru um garð geng­in. Með öðrum orðum virð­ist skyn­sam­legt að áherslan verði á hámörkun virð­is­auka á hvern ferða­mann sem hingað kemur fremur en að kepp­ast við að laða sem flesta hingað til lands með lágu verði. Ísland verður seint vel til þess fallið að keppa við lönd Suð­ur­-­Evr­ópu og Suð­aust­ur-Asíu um massa­ferðamennsku. Til þess er launa­kostn­aður hér­lendis ein­fald­lega of hár, sem end­ur­speglar að lífs­kjör hér­lendis eru með besta móti á alþjóða­vís­u.  Ímynd lands­ins sem áfanga­staðar er hins vegar sterk. Ágætar líkur eru á að margir mun enn frekar en áður velja áfanga­staði þar sem rúmt er um hvern og einn og hægt er að njóta nátt­úru og hrein­leika í stað þess að umbera fjöl­menni og ys borg­ar­lífs eða sól­ar­stranda. Vel gæti því farið á því að greinin sækti aftur í sig veðrið að svip­uðum umsvifum og ein­kenndu hana um miðjan síð­asta ára­tug en síðan tæki við hægur vöxtur þroskaðrar útflutn­ings­grein­ar.

Nýsköpun og frek­ari upp­bygg­ing þekk­ing­ar­iðn­aðar og sér­hæfðra þjón­ustu­greina er hins vegar efa lítið leiðin fram á við þegar lengra líð­ur. Von­andi tekur slík starf­semi á end­anum sæti sem fjórða meg­in­stoðin undir útflutn­ings­tekjur þjóð­ar­bús­ins við hlið ferða­þjón­ustu, sjáv­ar­út­vegs og iðn­að­ar­fram­leiðslu. Til skemmra tíma litið liggur hins vegar lang greið­asti veg­ur­inn til fjölg­unar starfa og auk­innar hag­sældar á nýjan leik að mínu mati um lendur ferða­þjón­ust­unn­ar.

Höf­undur er aðal­hag­fræð­ingur Íslands­banka.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ásgeir Haraldsson
Landspítali háskólasjúkrahús?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Noregur er einn stærsti raforkuframleiðandi í heimi.
Noregur gæti neyðst til að takmarka útflutning á rafmagni
Stjórnvöld í Noregi segja til greina koma að draga úr áformuðum útflutningi á rafmagni til meginlands Evrópu. Orkuskortur blasir við vegna þess að uppistöðulón hafa ekki fyllst. Óvenjulegum þurrkum er um að kenna.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Donald Trump fyrrverandi Bandaríkjaforseti.
Fordæmalaus húsleit í Mar-a-Lago
Bandarískir alríkislögreglumenn framkvæmdu í gær húsleit á heimili Donalds Trump í Flórída og höfðu þaðan með sér einhver gögn. Aldrei fyrr hefur verið farið í löggæsluaðgerð af þessu tagi gegn fyrrverandi forseta Bandaríkjanna.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Hygge
Hvað þýðir danska hugtakið hygge? Er það stig sem nær hærra en bara að hafa það kósí? Nær eitthvað íslenskt orð yfir það? Eða er um að ræða sérstaka danska heimspeki?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Hygge
Kjarninn 9. ágúst 2022
Rúmlega þriðjungur heimila á ekkert eftir í veskinu í lok mánaðar
Næstum átta af hverjum tíu í lægsta tekjuhópnum ná ekki að leggja neitt fyrir, ganga á sparnað eða safna skuldum í yfirstandandi dýrtíð. Hjá efsta tekjuhópnum geta næstum níu af hverjum tíu enn lagt fyrir, sumir umtalsvert.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar