Metnaðarfull loftslagsmarkmið eða minnsti samnefnari?

Tinna Hallgrímsdóttir skrifar um uppfærsluna á landsmarkmiði Íslands til Parísarsáttmálans.

Auglýsing

Ísland hefur tilkynnt fyrstu uppfærslu landsmarkmiðs (NDC) til Parísarsáttmálans, nú þegar 5 ár eru liðin frá samþykkt hans, en landsmarkmið eiga m.a. að innihalda töluleg markmið um samdrátt í losun sem ríki stefna á að ná, á tímabilinu 2021-2030. Ísland hefur verið hluti af sameiginlegu markmiði aðildarríkja ESB og Noregs um að ná 40% samdrætti í losun árið 2030, fyrir svæðið sem heild, m.v. upphafsárið 1990. Samkvæmt nýjustu tillögu Leiðtogaráðs ESB má gera ráð fyrir að markmiðið muni hækka úr 40% í 55%. Þrátt fyrir að markmiðið sé sameiginlegt, er hverju ríki úthlutað mismunandi skuldbindingum og fylgir skiptingin m.a. þremur undirflokkum markmiðsins (ESR, ETS og LULUCF). Ef gert er ráð fyrir óbreyttri uppsetningu og reiknireglum mun Íslandi vera úthlutað 40-45% samdrætti í losun á beinni ábyrgð Íslands (ESR) frá 2005-2030 (þ.e. losun frá vegasamgöngum og skipum, orkuframleiðslu, landbúnaði, úrgangi og F-gösum). Losun frá iðnaðarferlum í stóriðju og flugi innan Evrópu fellur undir viðskiptakerfi ESB um losunarheimildir (ETS) og hefur því ekki sérmarkmið fyrir hvert ríki. Hvað varðar losun frá landnotkun og skógrækt (LULUCF) má Ísland ekki auka nettólosun frá flokknum miðað við ákveðin viðmiðunartímabil.

Ísland hefur tilkynnt í uppfærðu landsmarkmiði að það hyggst taka þátt í sameiginlegu markmiði ESB og Noregs um a.m.k. 55% samdrátt, og setja eigið markmið um að binding og samdráttur frá landnotkun og skógrækt verði jöfn losun á beinni ábyrgð Íslands árið 2030.

Einungis 18% samdráttur í heildarlosun Íslands

Til að skoða raunveruleg áhrif slíks markmiðs er nauðsynlegt að líta á heildarlosun Íslands með landnotkun, þ.e. losun sem myndi flokkast sem losun á beinni ábyrgð Íslands, losun frá stóriðju og losun frá landnotkun og skógrækt.

Auglýsing

Sé gert ráð fyrir að:

  1. Losun Íslands vegna stóriðju haldist óbreytt fram að 2030,
  2. Ísland nái úthlutuðu landsmarkmiði um 45% samdrátt í losun á beinni ábyrgð Íslands frá 2005-2030 og
  3. Ísland nái eigin landsmarkmiði um að samdráttur og binding í landnotkun og skógrækt verði jöfn losun á beinni ábyrgð Íslands árið 2030

mun uppfært landsmarkmið Íslands einungis orsaka 15% samdrátt í heildarlosun með landnotkun frá 2005-2030. Sé miðað við nýjustu losunartölur, þ.e. upphafsárið 2018, verður samanburðurinn aðeins hagstæðari eða 18% samdráttur frá 2018-2030.

Ungt fólk krefst róttækari aðgerða

Slíkur samdráttur gengur ekki nógu langt, sér í lagi í ljósi yfirlýsinga stjórnvalda um kolefnishlutlaust Ísland árið 2040. Ekki er enn búið að lögfesta, né skilgreina, hvað felst í markmiði Íslands um kolefnishlutleysi, en ljóst er að línuleg þróun frá 2020 að raunverulegu kolefnishlutleysi árið 2040 gerir ráð fyrir helmingssamdrætti í heildarlosun með landnotkun fyrir 2030. Einnig ber að hafa í huga að ríki heims þurfa í sameiningu að helminga kolefnislosun fyrir 2030 til að eiga möguleika á að standast 1,5 gráðu markmið Parísarsáttmálans. Sá samdráttur Íslands sem ekki næst á fyrri hluta tímabilsins (fyrir 2030) þarf að bæta upp á þeim seinni (frá 2030-2040), og rúmlega það. Markmið stjórnvalda sem hljóða uppá lægri samdrátt en 50% fyrir 2030, varpa því meirihluta ábyrgðarinnar (og verstu afleiðingum loftslagsbreytinga) á komandi kynslóðir.

Þó að Ísland sé formlega aðili að sameiginlegu markmiði ESB, Íslands og Noregs er ekkert sem stendur í vegi fyrir því að Ísland taki fram í sínu landsmarkmiði eigin áform um samdrátt í losun. Hér hefði því verið kjörið tækifæri að senda inn landsmarkmið sem skuldbyndi Ísland til a.m.k. 47% samdráttar í heildarlosun með landnotkun árið 2030, m.v. upphafsárið 1990 (jafngildir 50% samdrætti frá 2020-2030). Slíkt markmið hefði verið í samræmi við kröfur Ungra umhverfissinna, LÍS, SHÍ, fulltrúa ungs fólks í Loftslagsráði og fulltrúa Íslands á Loftslagsráðstefnu ungmenna, Mock COP26. Þó er ekki öll von úti því stjórnvöld hafa enn tækifæri til að koma raunverulega til móts við kröfur ungs fólks. Lögfestið 50% samdrátt í heildarlosun með landnotkun fyrir 2030 í komandi frumvarpi umhverfisráðherra um kolefnishlutleysi. Framtíð okkar er í ykkar höndum!

Höfundur er varaformaður Ungra umhverfissinna og Ungmennafulltrúi Íslands hjá Sameinuðu þjóðunum á sviði sjálfbærar þróunar.

Heimildir: 

Evrópuþingið og Ráð Evrópusambandsins. (2020). European Council, 10-11 December 2020. 

Umhverfis- og auðlindaráðuneytið. (2020). Aðgerðaáætlun í loftslagsmálum.

Stjórnarráð Íslands. (2020). Ný metnaðarfull markmið í loftslagsmálum kynnt

Útreikningar unnir í samvinnu við Sigurð Thorlacius, umhverfisverkfræðing og fulltrúa ungs fólks í Loftslagsráði. Stuðst var við eftirfarandi gögn:

Loftslagsráð. (2020). Kolefnishlutleysi – Samantekt frá Loftslagsráði. 

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, formaður Viðreisnar, í forystusætinu á RÚV í gærkvöldi.
Það liggur ekki fyrir hvort Ísland geti gert tvíhliða samning til að tengja krónu við evru
Staðreyndavakt Kjarnans skoðar fullyrðingu Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um það sé mögulegt fyrir Ísland að gera samkomulag við Seðlabanka Evrópu um að tengja krónuna við evru.
Kjarninn 23. september 2021
Sigríður Ólafsdóttir
Draumastarf og búseta – hvernig fer það saman?
Kjarninn 23. september 2021
Árni Stefán Árnason
Dýravernd: Í aðdraganda kosninganna er blóðmeraiðnaðurinn svarti blettur búfjáreldis – Hluti II
Kjarninn 23. september 2021
Segist hafa reynt að komast að því hvað konan vildi í gegnum tengilið – „Við náðum aldrei að ræða við hana“
Fyrrverandi formaður KSÍ segir að sambandið hafi frétt af meintu kynferðisbroti landsliðsmanna í gegnum samfélagsmiðla. Formleg ábending hafi aldrei borist.
Kjarninn 23. september 2021
Bjarni Benediktsson, fjármála- og efnahagsráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins, og Katrín Jakobsdóttir, forsætisráðherra og formaður Vinstri grænna.
Fleiri kjósendur Sjálfstæðisflokks vilja Katrínu sem forsætisráðherra en Bjarna
Alls segjast 45,2 prósent kjósenda Sjálfstæðisflokksins að þeir vilji fá formann Vinstri grænna til að leiða þá ríkisstjórn sem mynduð verður eftir kosningar.
Kjarninn 23. september 2021
Hugarvilla að Ísland sé miðja heimsins
Þau Baldur, Kristrún og Gylfi spjölluðu um Evrópustefnu stjórnvalda í hlaðvarpsþættinum Völundarhús utanríkismála.
Kjarninn 23. september 2021
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands
Völundarhús utanríkismála Íslands – Þáttur 4: Byggir Evrópustefna íslenskra stjórnvalda á áfallastjórnun?
Kjarninn 23. september 2021
Rósa Björk Brynjólfsdóttir
Kosningarnar núna snúast um loftslagsmál
Kjarninn 23. september 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar