Að vernda póstinn eða Póstinn

Hanna Katrín Friðriksson fjallar um Póstinn og segir að heilbrigð samkeppni sé barin niður og og tapið sótt í vasa skattgreiðenda.

Auglýsing

Er það merki um frjálsa og heil­brigða sam­keppni þegar fyr­ir­tæki í eigu rík­is­ins nýtir yfir­burð­ar­stöðu sína til und­ir­verð­lagn­ing­ar? Að sjálf­sögðu ekki. Sér í lagi þegar staðan er komin til vegna ákvörð­unar rík­is­stjórn­ar­innar um að veita umræddu fyr­ir­tæki stuðn­ing upp á hund­ruð millj­óna króna.

Einka­réttur Pósts­ins á til­tek­inni póst­þjón­ustu féll úr gildi um síð­ustu ára­mót. Sam­tímis tók fyr­ir­tækið tíma­bund­ið, til eins árs, við hlut­verki svo­nefnds alþjón­ustu­veit­anda á grunni samn­ings við rík­ið, sem kaus að fara þá leið í stað þess að bjóða þjón­ust­una út. Nú hefur samn­ing­ur­inn verið fram­lengdur til næsta ára­tug­ar. Á þeim tíma­punkti er rétt að skoða hvernig hafi tek­ist til síð­ast­liðið ár. Hver voru áhrifin á hag neyt­enda? Hvernig er farið er með skattfé lands­manna og kannski ekki síst, hvernig tókst stjórn­völdum til við að losa tök­in?

Þegar lögin voru afgreidd vorið 2019 var ætl­unin að láta gjald fyrir bréf undir 50 gr að þyngd vera hið sama fyrir allt land­ið. Það var sú þjón­usta sem engin sam­keppni hafði verið um, enda hafði Póst­ur­inn notið einka­réttar á dreif­ing­unni. Í með­förum meiri­hluta þings­ins bætt­ist hins vegar við sú illa ígrund­aða setn­ing að hið sama skyldi ná yfir pakka­send­ingar allt að 10 kg. Sama verð fyrir allt land. Þar kaus meiri­hlut­inn að líta fram hjá því að heil­brigð sam­keppni hafði ríkt á þessum mark­aði, sér­stak­lega á lands­byggð­inni, þar sem fjöldi smærri vöru­flutn­inga­fyr­ir­tækja hefur sinnt þjón­ustu við til­tekin svæði með sóma síð­ustu ár og ára­tugi. Til að flækja málin svo enn frekar var líka bundið í þessi sömu lög að gjaldið skyldi taka mið af raun­kostn­aði við að veita þjón­ust­una að við­bættum hæfi­legum hagn­aði.

Auglýsing

Til að und­ir­búa sig undir nýtt starfs­um­hverfi breytti Póst­ur­inn gjald­skrá sinni í upp­hafi þessa árs. Fór hann eftir til­mælum um sama gjald á pakka­send­ingum um land allt, en huns­aði með öllu til­mæli um að gjaldið tæki mið af raun­kostn­aði. Gjaldið varð hið sama á öllum fjórum skil­greindum mark­aðs­svæðum Pósts­ins og tók mið af því lægsta, höf­uð­borg­ar­svæð­inu. Í stað þess að taka til dæmis mið af með­al­tals­gjaldi fyrir allt landið hækk­aði Póst­ur­inn gjaldið örlítið á höf­uð­borg­ar­svæð­inu, en lækk­aði um tugi pró­senta fyrir önnur svæði lands­ins. Vissu­lega hefði með­al­tals­gjaldið lík­lega leitt til þess að Póst­ur­inn hefði orðið undir í sam­keppn­inni á höf­uð­borg­ar­svæð­inu þar sem margir aðrir eru um hit­una. En sam­keppnin úti á landi hefði lifað áfram góðu líf­i. 

Heil­brigð sam­keppni barin niður …

Ég er sann­færð um að þing­menn sem stóðu að þessum breyt­ingum sáu ekki fyrir þá atburða­rás sem fór af stað í kjöl­far­ið. Breyt­ing­arnar voru senni­lega gerðar af góðum hug, í nafni þjón­ustu við lands­byggð­ina. Annað hefur þó komið á dag­inn. Nið­ur­greiðslan sem Póst­ur­inn stundar er ein­fald­lega aðför að starf­semi þeirra fyr­ir­tækja á lands­byggð­inni sem hafa boðið upp á sam­bæri­lega þjón­ustu árum sam­an­.  

Vöru­flutn­inga­fyr­ir­tækið Auð­bert og Vig­fús í Vík í Mýr­dal er eitt þeirra fyr­ir­tækja sem hefur orðið illa fyrir barð­inu á rík­is­styrktri sam­keppni Pósts­ins. Vig­fús Páll Auð­berts­son, fram­kvæmda­stjóri fyr­ir­tæk­is­ins, var ómyrkur í máli þegar hann lýsti því í sam­tali við mig hvernig fyr­ir­tækið sem hefur séð um dreif­ingu á pökkum til Víkur og síðan inn­an­sveitar í fjölda­mörg ár á nú veru­lega undir högg að sækja vegna und­ir­verð­lagn­ingar Pósts­ins.

Þessi staða er enn grát­legri í ljósi þess að vax­andi verslun lands­manna á net­inu ætti, undir eðli­legum kring­um­stæð­um, að leiða til þess að þessi litlu vöru­flutn­inga­fyr­ir­tæki á lands­byggð­inni blómstr­uðu. Hjá fyr­ir­tæki Vig­fúsar Páls í Vík í Mýr­dal starfa 8 manns, vöru­móttakan í bænum er opin hjá þeim kl. 8-15 virka daga vik­unnar og fyr­ir­tækið dreifir dag­lega vöru í sveit­irn­ar. 

Svona fyr­ir­tæki eru víð­ar, á Hvols­velli, Grund­ar­firði og Stykk­is­hólmi, svo dæmi séu tek­in. Þessi fyr­ir­tæki heyja nú öll harða bar­áttu fyrir til­veru sinni í ósann­gjarnri sam­keppni við rík­is­fyr­ir­tæki sem nýtir yfir­burða­stöðu sína í skjóli óljósrar og óvand­aðrar laga­setn­ing­ar.

Stjórn­völd eru nú að festa þetta kerfi í sessi til næstu 10 ára. Af hverju er þessi þjón­usta ekki boðin út? Það er nóg af gam­al­grónum smærri vöru­flutn­inga­fyr­ir­tækjum um allt land sem geta, vilja og hafa sinnt pakka­send­ingum til þessa. Ef svarið er að stjórn­völd ótt­ist að út af standi ein­hver svæði sem ekki yrði sinnt, þá er hægt að bregð­ast við því á sann­gjarn­ari og ódýr­ari hátt en nú er gert, til dæmis með því að dreifa alþjón­ustu­stuðn­ingi á fleiri hend­ur. Við afgreiðslu nýju póst­lag­anna, vorið 2019, lagði ég fram breyt­ing­ar­til­lögu þess efnis að ráð­herra gæti boðið út þjón­ust­una til eins fyr­ir­tækis eða fleiri og að útboðið mætti afmarka við til­tekna lands­hluta, póst­númer og/eða til­tekna þætti póst­þjón­ustu. Með mér á breyt­ing­ar­til­lög­unni voru full­trúar Sam­fylk­ingar og Pírata í umhverf­is- og sam­göngu­nefnd þings­ins. Þessi hug­mynd var felld af varð­mönnum kerf­is­ins í Sjálf­stæð­is­flokki, VG, Fram­sókn og Mið­flokki. Það er orðið aug­ljóst að sú varð­staða hefur reynst bæði dýr­keypt og skað­leg.

… og tapið sótt í vasa skatt­greið­enda

Und­ir­verð­lagn­ingin hefur núna bæði skaðað smærri þjón­ustu­veit­endur á lands­byggð­inni og leitt til veru­legs rekstr­ar­taps hjá Póst­in­um. Það var fyr­ir­sjá­an­legt um leið og gjald­skrá Pósts­ins leit dags­ins ljós, enda fékk hann þá fljót­lega 250 millj­ónir kr. sem inn­borgun upp í alþjón­ustu­byrði árs­ins 2020. Hvort sá fjórð­ungur úr millj­arði, beint úr vasa skatt­greið­enda, dugði til að létta byrð­ina nægi­lega eða hvort sækja þarf frekar í fé almenn­ings kemur vænt­an­lega í ljós á allra næstu dög­um.

Þessi staða er óboð­leg fyrir þá sem hafa lifi­brauð sitt af því að bjóða þjón­ustu og skapa atvinnu um allt land og búa nú við nið­ur­greidda rík­is­sam­keppni. Hún er ekki síður óboð­leg fyrir skatt­greið­endur sem á end­anum borga fyrir tap­rekst­ur­inn af þess­ari nið­ur­greiddu rík­is­sam­keppn­i. 

Það er tíma­bært að stjórn­völd taki á þessum málum af fullri alvöru. Það er eðli­legt að Sam­keppn­is­yf­ir­völd skoði stöð­una. Jafn­framt þarf að skerpa á lög­unum þannig að stjórn­völd séu ekki að bjóða upp á mark­aðs­mis­notkun í skjóli óskýrrar og lítt ígrund­aðrar laga­setn­ing­ar. Hvorki póst­ur­inn né Póst­ur­inn eiga skilið að búa við svona mein­gallað kerfi. Eitt er alla vega víst, það tapa allir á þess­ari stöð­u. 

Höf­undur er þing­flokks­for­maður Við­reisnar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Helga Vala Helgadóttir, þingmaður Samfylkingarinnar.
„Birtingarmynd af eindæma skilningsleysi stjórnvalda“
Þingmaður Samfylkingarinnar segir að félags- og barnamálaráðherra hafi tekist að hækka flækjustigið svo mikið varðandi sérstakan styrk til íþrótta- og tómstundastarfs barna frá tekjulágum heimilum að foreldrar geti ekki nýtt sér styrkinn.
Kjarninn 23. janúar 2021
Jón Baldvin Hannibalsson
Fimm hundruð milljarða spurningin – Í næstu kosningum
Kjarninn 23. janúar 2021
Freyja Haraldsdóttir
Baráttunni ekki lokið á meðan fólk gleymist og situr eftir
Freyja Haraldsdóttir segist vera þakklát fyrir að vera bólusett og að heilbrigðisyfirvöld hafi sett hópinn sem hún tilheyrir í forgang. Hún bendir þó á að fatlað fólk með aðstoð heima hafi gleymst í bólusetningarferlinu.
Kjarninn 23. janúar 2021
Húsnæðismarkaðurinn hefur verið á fleygiferð undanfarna mánuði. Ódýrt lánsfjármagn er þar helstu drifkrafturinn.
Bankar lána metupphæðir til húsnæðiskaupa og heimilin yfirgefa verðtrygginguna
Viðskiptabankarnir lánuðu 306 milljarða króna í ný húsnæðislán umfram upp- og umframgreiðslur í fyrra. Fordæmalaus vöxtur var í töku óverðtryggðra lána og heimili landsins greiddu upp meira af verðtryggðum lánum en þau tóku.
Kjarninn 23. janúar 2021
Guðmundur Andri Thorsson, þingmaður Samfylkingarinnar.
„Mig langar að halda áfram“
Guðmundur Andri Thorsson ætlar að bjóða fram krafta sína fyrir Samfylkinguna fyrir næstu kosningar.
Kjarninn 23. janúar 2021
Snjallúr geta greint merki um sýkingar mjög snemma.
Snjallúr geta fundið merki um COVID-sýkingu
Vísindamenn við Stanford-háskóla hafa fundið upp aðvörunarkerfi í snjallúr sem láta notandann vita ef merki um sýkingu finnast í líkamanum.
Kjarninn 23. janúar 2021
Gylfi Zoega, hagfræðiprófessor við Háskóla Íslands
Segir einkavæðingu banka viðkvæma jafnvel við bestu aðstæður
Gylfi Zoega segir mikla áhættu fólgna í því að kerfislega mikilvægir bankar séu í einkaeigu í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
Kjarninn 23. janúar 2021
Ungur drengur bíður eftir mataraðstoð í Jóhannesarborg. Útbreiðsla faraldursins í Suður-Afríku hefur valdið því að öll þjónusta er í hægagangi.
Vísindamenn uggandi vegna nýrra afbrigða veirunnar
Þó að litlar rannsóknir á rannsóknarstofum bendi til þess að mótefni fyrri sýkinga af völdum kórónuveirunnar og að vörn sem bóluefni eiga að veita dugi minna gegn suðurafríska afbrigðinu en öðrum er ekki þar með sagt að sú yrði niðurstaðan „í raunheimum”.
Kjarninn 23. janúar 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar