Frelsi til að fara „frjálslega“ með

Erna Bjarnadóttir, hagfræðingur og verkefnastjóri hjá Mjólkursamsölunni, svarar grein Ólafs Stephensen, framkvæmdastjóra Félags atvinnurekenda.

Auglýsing

Í upp­hafi þessa árs, raunar á fyrsta degi þess, birt­ist grein undir yfir­skrift­inni „Vernd­ar­stefna fyrir við­skipta­frelsi“ á vefrit­inu kjarn­inn.­is. Haf­andi lært ýmis grund­vallar atriði í hag­fræði á mínum sokka­bandsárum verð ég að við­ur­kenna að heiti brauð­rétt­ur­inn á nýárs­dag hrökk laus­lega ofan í mig við lestur þess­arar grein­ar. Höf­undur grein­ar­inn­ar, fram­kvæmda­stjóri Félags atvinnu­rek­enda (FA), hefur í fjölda blaða­greina und­an­farnar vikur boðað nauð­syn þess að inn­flutn­ings­tak­mark­anir og tollar verði afnumdir á land­bún­að­ar­vörur og lætur einskis ófreistað í þeirri veg­ferð sinn­i. 

Strang­ari reglur um sam­starf fyr­ir­tækja í land­bún­aði hér en ann­ar­staðar innan EES

Eft­ir­lætis „pikköpp“ lína fram­kvæmda­stjór­ans er sú að með því að rýmka heim­ildir fyrir land­bún­að­inn til að starfa saman og leita hag­ræð­ingar með sam­starfi, sé verið að því sem hann kallar að „...vinda ofan af umbótum í frjáls­ræð­isátt.“ Stað­reyndin er hins vegar sú að lík­lega er hvergi á EES svæð­inu jafn miklar hömlur lagðar á mögu­leika bænda og fyr­ir­tækja þeirra til að vinna saman og skipu­leggja mark­aðs­færslu búvara eins og hér á landi. Í því sam­bandi vís­ast til skýrslu laga­stofn­unar Háskóla Íslands sem unnin var fyrir sjáv­ar­út­vegs- og land­bún­að­ar­ráð­herra (sjá skýrsl­una hér). Í skýrsl­unni kemur m.a. fram að víð­tækar und­an­þágur frá sam­keppn­is­reglum gilda í Nor­egi (öðru EFTA-­ríki, aðila að EES-­samn­ing­um) og innan ESB (að­ila að EES samn­ingn­um) fyrir fram­leið­endur land­bún­að­ar­vara sam­an­borið við þrönga und­an­þágu­reglu íslenskra búvöru­laga. Í frétta­til­kynn­ingu atvinnu­vega- og nýsköp­un­ar­ráðu­neyt­is­ins um skýrsl­una segir að verið sé að vinna með nið­ur­stöður hennar í ráðu­neyt­in­u. 

Þetta er hins vegar ekki allt. Vegna COVID-19 heims­far­ald­urs­ins hefur fram­kvæmda­stjórn ESB sam­þykkt beina fjár­hags­styrki til bænda auk frek­ari und­an­tekn­inga frá sam­keppn­is­regl­um, sjá t.d. nánar hér. Á und­an­förnum miss­erum hafa hags­muna­sam­tök bænda bent á þann aðstöðumun sem er á milli norskra og evr­ópskra bænda ann­ars vegar og íslenskra bænda hins vegar hvað þessi atriði varð­ar. 

Ein­hliða tolla­af­nám skaðar þjóð­ar­hag 

Í umræðum um land­bún­að­ar­mál er krafan um afnám tolla á búvörur að verða eins og slitin vinyl­plata. Aftur hefur ekk­ert þeirra landa sem við berum okkur saman við í lífs­kjörum tekið upp slíka stefnu, hvað þá að nokkrum hafi einu sinni dottið í hug að gera það ein­hliða án þess að tryggja sér neinn ávinn­ing í stað­inn. Skemmst er þess að minn­ast að frek­ari við­ræður um þau mál innan Alþjóða­við­skipta­stofn­un­ar­innar (World Trade Org­an­ization) hafa ítrekað rekið upp á sker.

Það er þekkt nið­ur­staða í hag­fræði að vel­ferð íbúa hvers lands er unnt að hámarka með réttum tollum á milli­ríkja­við­skipti (sjá t.d. H. John­son The Review of Economic Stu­dies , 1953 - 1954, bls. 142-153). Þetta er auð­vitað grunn­á­stæðan fyrir því hvað tollar og við­skipta­hindr­anir eru þaul­setin í milli­ríkja­við­skipt­um. Þótt vera megi að frjáls við­skipti séu í heild­ina hag­stæð­ust er gall­inn sá að aðrar þjóðir spila ekki sam­kvæmt þeim regl­um. Ísland og íslensk þjóð hefði því verra af ef hún ætl­aði ein­hliða að afnema inn­flutn­ings­tak­mark­an­ir. 

Auglýsing
Ef fram­kvæmda­stjóri FA hefur rétt fyrir sér um að stuðn­ings­að­gerðir við atvinnu­líf telj­ist til lýð­skrums má spyrja: Af hverju eru tollar lagðir á inn­fluttar land­bún­að­ar­vörur í Nor­egi og ESB? Heldur fram­kvæmda­stjóri FA því fram að hags­muna­mat Nor­egs og fram­kvæmda­stjórnar ESB og stuðn­ings­að­gerðir í mál­efnum land­bún­aðar bygg­ist lýð­skrumi?

Er unnt að treysta á frjáls alþjóða­við­skipti?

Reynslan af COVID-19 hefur sýnt að svokölluð frjáls við­skipti tryggja ekki að lönd geti fengið vörur sem þær vilja og eru reiðu­búnar til að greiða fyrir (Covid-grím­ur, hlífð­ar­fatn­aður og súr­efn­is­tæki í upp­hafi, og nú t.d. bólu­efn­i). Hlið­stæð hætta á mark­aðs­trufl­unum er gagn­vart land­bún­að­ar­vörum og öðrum nauð­synj­u­m. 

Kreppur og milli­ríkja­við­skipti 

Fram­kvæmda­stjóri FA full­yrðir að leið ríkja út úr kreppu í gegnum tíð­ina hafi verið sú að afnema hömlur í við­skiptum og auka frelsi í milli­ríkja­við­skipt­um. Þessi sögu­skoðun er í meira lagi hæp­in. Banda­ríkin og önnur vest­ur­lönd komust t.d. ekki út úr Krepp­unni miklu 1929 vegna þess að þau tóku skyndi­lega upp frjáls við­skipti, heldur setti gíf­ur­legur rík­is­rekstur í hild­ar­leik síð­ari heims­styrj­aldar hag­kerfi þess­ara landa í gang. Alþjóða­við­skipta­stofn­unin (eða öllu heldur for­veri hennar GATT) var ekki stofnuð fyrr en 1947 að lok­inni heims­styrj­öld. Í fjár­málakrepp­unni 2008 voru alls kyns tak­mark­anir á frjáls fjár­magns­við­skipti tekin upp og í kjöl­far hennar voru miklu strang­ari tak­mark­anir settar á fjár­mála­stofn­anir en áður og flutn­ingar fjár­magns milli landa settar þrengri skorð­ur.

Leiðir ríkja út úr kreppum hafa því jafnan verið flókn­ari en þarna er gjarnan látið liggja að. Er þar skemmst að minn­ast aðgerða sem gripið hefur verið til jafn­vel hér á landi þar sem millj­örðum hefur verið veitt til atvinnu­lífs­ins til að veita því við­spyrnu eftir það högg sem COVID-19 far­ald­ur­inn hefur vald­ið. Þær aðgerðir hafa í engu tekið til­lit til þarfa land­bún­að­ar­ins sem hefur þó sann­an­lega orðið fyrir miklu höggi.

Eng­inn er að tala um bann við inn­flutn­ingi

Í grein sinni fer fram­kvæmda­stjóri FA yfir breyt­ingar sem gerðar voru á búvöru­lögum nú stuttu fyrir jól þar sem horfið var til fyrra fyr­ir­komu­lags við útboð á toll­kvótum og gengur svo langt að segja að tekið hafi verið „...­stutt skref til móts við þá sem vildu láta banna inn­flutn­ing alfarið – sem hefði verið brot á lögum og alþjóða­samn­ing­um.“ Hvergi hafa verið settar fram kröfur um að banna inn­flutn­ing. Í umræðu um breytt fyr­ir­komu­lag útboðs á toll­kvótum hefur ein­ungis verið bent á ólíka und­ir­liggj­andi hags­muni og í því sam­bandi vísað til rök­semda sem t.a.m. fram­kvæmda­stjórn ESB hefur sjálft vísað til í við­brögðum sínum við COVID-19 heims­far­aldr­in­um. 

Verndum störf og þjóð­ar­hag

Stað­reynd máls­ins er að íslenskur land­bún­aður er hryggjar­stykkið í atvinnu­lífi víða á lands­byggð­inni. Þús­undir manna starfa við grein­ina, í Norð­aust­ur­kjör­dæmi einu og sér senni­lega nærri 1.000 manns. Bara svína­kjöts­fram­leiðsla og vinnsla svína­kjöts í sama kjör­dæmi skapar álíka mörg störf og kís­il­ver PCC BakkiSil­icon hf. á Húsa­vík átti að gefa. 

Öll lönd sem við berum okkur saman við í lífs­kjörum reka öfl­uga land­bún­að­ar­stefnu þar sem marg­vís­legum stjórn­tækum rík­is­ins er beitt sam­hliða, s.s. toll­um, beinum greiðsl­um, laga­heim­ildum til sam­starfs á mörk­uðum o.s.frv. Íslenskar land­bún­að­ar­vörur eru hrá­efni í marg­falt fleiri vörur en þær 300 sem fram­kvæmda­stjóri FA heldur fram í grein sinni. Tökum frekar höndum saman um að efla hag land­bún­að­ar­ins og höfum það sem sann­ara reyn­ist að leið­ar­ljósi í þeirri veg­ferð. 

Höf­undur er hag­fræð­ingur og verk­efna­stjóri hjá Mjólk­ur­sam­söl­unni.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Engin aukning í sjálfsvígum í fyrstu bylgju COVID-19
Ólíkt öðrum stórum efnahagsáföllum fjölgaði sjálfsvígum ekki í kjölfar kreppunnar sem fylgdi fyrstu bylgju heimsfaraldursins í fyrra í hátekjulöndum, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 18. apríl 2021
Halldór Gunnarsson
Prósentur, meðaltöl og tíundir í þágu eldri borgara
Kjarninn 18. apríl 2021
Anna Tara Andrésdóttir
Sóttvarnayfirvöld fylgja ekki rannsóknum sem benda til þess að andlitsgrímur virki ekki
Kjarninn 18. apríl 2021
Jón Ormur Halldórsson
Kaflaskilin í Kína
Kjarninn 18. apríl 2021
Þrettán manns greindust með COVID-19 innanlands í gær. Fólk er hvatt til að fara í skimun við minnstu einkenni.
Þrettán smit innanlands – hópsmit í kringum leikskóla í Reykjavík
Í gær greindust fleiri með COVID-19 innanlands en á nokkrum öðrum degi síðan 23. mars. Átta voru utan sóttkvíar og hinir höfðu verið stutt í sóttkví.
Kjarninn 18. apríl 2021
Skriðdreki rússneskra aðskilnaðarsinna í Donbas á ferðinni á heræfingu í upphafi þessa árs. Yfir 15 þúsund hafa látið lífið síðan átökin í Úkraínu hófust árið 2014. Nú eru blikur á lofti.
Rússar herða tökin í Úkraínu
Rússar sýna nú ógnandi tilburði við landamæri Úkraínu. Samhliða beita þeir ýmsum tólum fjölþáttahernaðar og Vesturlönd velkjast í vafa um viðbrögð.
Kjarninn 18. apríl 2021
„Stundum hef ég hugsað um hvað gerist ef það kviknaði í hér inni. Það eru margir neyðarútgangar en innan við þá alla eru full vörubretti, þetta er kolólöglegt en enginn gerir neitt,“ sagði einn starfsmaður undir nafnleynd við dagblaðið Information nýlega
Þrælahald
Fimmtán klukkustunda vinna á hverjum degi mánuðum saman, kröfur um afköst, sem ekki er hægt að uppfylla, tímaáætlun sem ekki gerir ráð fyrir salernisferðum og kaffitímum. Svona er vinnuaðstæðum lýst hjá þekktri danskri netverslun.
Kjarninn 18. apríl 2021
Ingibjörg Isaksen mun leiða lista Framsóknar í Norðausturkjördæmi í haust.
Ingibjörg Isaksen efst hjá Framsókn í Norðausturkjördæmi – Líneik önnur
Ingibjörg Ólöf Isaksen bæjarfulltrúi og framkvæmdastjóri á Akureyri varð hlutskörpust í póstkosningu Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi. Hafði hún betur en Líneik Anna Sævarsdóttir þingmaður flokksins, sem varð önnur í kjörinu.
Kjarninn 17. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar