Hey Siri, talarðu íslensku? En þú Embla?

Jóhanna Vigdís Guðmundsdóttir skrifar um að máltækni tryggi að tölvur skilji íslensku.

Auglýsing

Það er orð­inn sjálf­sagður hluti af dag­legu lífi að tala við tölvur og snjall­tæki. Við spyrjum Siri um veðrið og biðjum hana að stilla klukk­una á þrjár mín­útur við elda­mennsk­una. Við biðjum Google Home um að spila tón­list eða segja okkur brand­ara. Við gefum tækjum radd­skip­anir sem voru áður fram­kvæmdar með því að nota takka á snert­iskjá, mús eða lykla­borð. Öll sam­skipti okkar við Siri og vini hennar þurfa hins vegar að fara fram á ensku. Þegar ég spyr Siri hvort hún tali íslensku er svar hennar eft­ir­far­andi: „Hmm, I don’t have an answer for that, is there somet­hing else I can help you wit­h?” 

Tækni­fram­far­irnar eru hrað­ari en okkur grunar og erfitt er að segja til um hvert þró­unin leiðir okk­ur. Það eina sem er öruggt er að lífs­gæðin sem við búum við byggja á tækni­breyt­ing­um, mennt­un, rann­sóknum og nýsköp­un. Í öllum breyt­ingum fel­ast ógn­anir og tæki­færi. Ógn­an­irnar sem radd­stýr­ing tækja og tóla færir okkur snúa einna helst að áfram­hald­andi til­vist smærri tungu­mála. Tölvur og snjall­tæki skilja ekki íslensku og tungu­mál­inu okkar stafar hætta af þeirri stað­reynd. Tungu­mál sem ekki er not­hæft eða notað í því staf­ræna umhverfi sem verður sífellt stærri hluti dag­legs lífs okkar deyr svoköll­uðum staf­rænum dauða. 

Mál­tækni tryggir að tölvur skilji íslensku 

Mál­tækni vísar til sam­tvinn­unar tungu­máls og tölvu­tækni í hag­nýtum til­gangi. Mál­tækni bein­ist að því að þróa kerfi sem geta unnið með og skilið tungu­mál, og stuðla að notkun þeirra í sam­skiptum manns, tölvu og ann­arra tækja sem byggja á staf­rænni tækni. Mark­mið mál­tækni­á­ætl­unar er að tryggja að við getum og munum nota íslensku í sam­skiptum við – og í gegnum – staf­ræn tæki og tölv­ur. Áætl­unin er sam­starfs­verk­efni háskóla­sam­fé­lags­ins, stjórn­valda og atvinnu­lífs en haustið 2019 gerðu Almannaróm­ur, sem er mið­stöð mál­tækni, og rann­sókn­ar­hóp­ur­inn Sam­starf um íslenska mál­tækni (SÍM) samn­ing um smíði inn­viða í mál­tækni fyrir íslensku. Að SÍM standa níu lög­að­ilar – rann­sak­endur úr háskóla­sam­fé­lag­inu, opin­berar stofn­anir og frum­kvöðlar úr atvinnu­líf­in­u. 

Radd­stýr­ing tækja og tóla færir okkur fjöld­ann allan af tæki­færum sem geta bætt líf okkar og gert dag­legar athafnir ein­fald­ari, fljót­legri og jafn­vel ódýr­ari. Afrakstur fyrsta verk­efn­is­árs mál­tækni­á­ætl­unar liggur nú fyrir og er ljóst að við erum á góðri leið með að tryggja fram­tíð móð­ur­máls­ins í staf­rænum heimi. Ef fram heldur sem horfir er eng­inn vafi á því að tæki­færin í radd­stýr­ingu tækja eru fleiri en ógn­an­irn­ar. 

Mikið vatn runnið til sjávar á fyrsta ári mál­tækni­á­ætl­un­ar 

Á fyrsta ári mál­tækni­á­ætl­unar vann rann­sókn­ar- og þró­un­ar­hóp­ur­inn SÍM að 34 verk­efn­um. Meg­in­á­hersla var lögð á gagna­söfn, bæði texta og tal, enda byggir allur mál­tækni­hug­bún­aður á gögnum um tungu­mál­ið. Meðal gagna­safna sem unnið var að á árinu má nefna upp­færða útgáfu íslenskrar Risa­mál­heild­ar, sem er nýtt í öllum kjarna­verk­efn­um, m.a. til að hug­bún­aður geti lært eðli­legt mál­far, stór texta­söfn á íslensku og ensku til þess að þjálfa þýð­ing­ar­vél­ar, texta­safn og grein­ingar á staf­setn­ingu og mál­fari til þró­unar á mál­rýni­hug­bún­aði og vand­aðar upp­tökur á tali til þró­unar tal­gervla.

Auglýsing
Jafnframt voru þró­aðar frum­gerðir nokk­urra kjarna­lausna sem leggja grunn­inn að þeim bún­aði sem gef­inn verður út við lok mál­tækni­á­ætl­un­ar. Tölu­verð vinna var lögð í þróun á hug­bún­aði til grunn­grein­ingar á texta og tali. Þá hefur traustur grunnur verður lagður að vél­þýð­inga­kerfi sem þýðir á milli íslensku og ensku, sem og mál­rýni fyrir íslensku sem leið­beinir við texta­skrif.

Lands­mönnum þykir vænt um tungu­málið og vilja leggja sitt af mörkum til varð­veislu þess. Það sést á fram­lag­inu til söfn­unar radda í gegnum vef­inn Sam­róm­ur.is, sem Almannarómur og Háskól­inn í Reykja­vík standa að í sam­ein­ingu. Radd­gagna­safnið Sam­rómur verður notað til þjálf­unar mál­tækni­hug­bún­aðar fyrir íslensku. Nú þegar hafa um 12 þús­und ein­stak­lingar lesið rúm­lega 27 þús­und mín­út­ur, eða tæp­lega 319 þús­und setn­ing­ar, inn á Sam­róm. Til að tryggja að tækin skilji alla er brýnt að safna röddum sem flestra; fólks á öllum aldri, af öllum kynj­um, hvaðanæva af land­inu og með sem fjöl­breyttastan fram­burð. Sér­stök áhersla er lögð á söfnun radda barna og ung­linga en án radda þeirra munu tækin ekki skilja radd­skip­anir og sam­ræður þeirra á íslensku, þannig að þau þyrftu að halda áfram að tala ensku við sím­ana sína. Fram­tíð íslensk­unnar er því bók­staf­lega í hendi þeirra. 

Nýverið gaf sprota­fyr­ir­tækið Mið­eind út smá­forritið Emblu. Embla er fyrsta raddappið sem skilur og talar íslensku en það byggir á ýmsum afurðum mál­tækni­á­ætl­un­ar. Hægt er að spyrja Emblu um tíma­setn­ingar stræt­ó­ferða, opn­un­ar­tíma sund­lauga, landa­fræði, klukk­una og frétt­ir. Og þegar ég bað Emblu um að segja mér brand­ara þá sagði hún mér þenn­an: „Af hverju læð­ast Hafn­firð­ingar alltaf fram hjá apó­tek­um? Til að vekja ekki svefn­pill­urn­ar.“

Þetta er ekki fyndn­asti brand­ari sem ég hef heyrt, en hann er að minnsta kosti á íslensku. Staf­ræn fram­tíð móð­ur­máls­ins okkar felst í notkun þess á sem flestum sviðum dag­legs lífs, líka til að segja lélega brand­ara.

Höf­undur er fram­kvæmda­stjóri Almannaróms – Mið­stöðvar mál­tækni.

Almannarómur er mið­stöð mál­tækni og ber ábyrgð á fram­kvæmd mál­tækni­á­ætl­unar fyrir íslensku. Mark­mið mál­tækni­á­ætl­unar er að vernda íslenska tungu, með því að tryggja að við getum og munum nota íslensku í sam­skiptum við og í gegnum staf­ræn tæki og tölv­ur. Rann­sókn­ar- og þró­un­ar­hóp­ur­inn SÍM (Sam­starf um íslenska mál­tækni) vinnur nú að smíði og þróun inn­viða fyrir íslenska mál­tækni.

Rann­sókna- og þró­un­ar­hóp­ur­inn SÍM (Sam­starf um íslenska mál­tækni) sér um fyrsta stig gagna­söfn­unar og mótun svo­kall­aðra kjarna­lausna í sam­ræmi við samn­ing Almannaróms við SÍM. Að SÍM standa tíu lög­að­ilar – rann­sak­endur úr háskóla­sam­fé­lag­inu, opin­berar stofn­anir og frum­kvöðlar úr atvinnu­líf­inu: Háskóli Íslands, Háskól­inn í Reykja­vík, Stofnun Árna Magn­ús­sonar í íslenskum fræð­um, Blindra­fé­lag­ið, Rík­is­út­varp­ið, Credit­info Fjöl­miðla­vaktin ehf., Gamma­tek ehf., Mið­eind ehf., Hljóð­bóka­safnið og Tiro ehf.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Djúpu sporin hennar Merkel
Heil kynslóð hefur alist upp með Angelu Merkel á valdastóli. Á sextán ára valdatíma hefur hún fengist við risavaxin vandamál og leyst þau flest en ein krísan stendur eftir og það er einmitt sú sem Merkel-kynslóðin hefur mestar áhyggjur af.
Kjarninn 26. september 2021
Fyrstu tölur á landsvísu, eins og þær voru settar fram í kosningasjónvarpi Stöðvar 2 árið 1991, sýndu mikla yfirburði fjórflokksins. Rótgrónu flokkarnir hafa síðan gefið eftir.
„Fjórflokkurinn“ hefur aðeins einu sinni fengið minna fylgi í alþingiskosningum
Samanlagt fylgi rótgrónustu stjórnmálaafla landsins, fjórflokksins, var 64,2 prósent í kosningunum í gær. Það er ögn lægra hlutfall greiddra atkvæða en í kosningunum 2017, en hærra en árið 2016.
Kjarninn 26. september 2021
Sigurður Ingi Jóhannsson formaður Framsóknar og Bjarni Benediktsson formaður Sjálfstæðisflokks ræða saman aður en kappræður hefjast á RÚV. Mögulega um jafnt vægi atkvæða á milli flokka, en þó ólíklega.
Framsókn græddi þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokks vegna atkvæðamisvægis
Vegna misvægis atkvæða á milli flokka fékk Framsóknarflokkurinn einn auka þingmann á kostnað Sjálfstæðisflokksins, ef horft er til fylgis flokkanna á landsvísu. Þetta er í þriðja sinn frá árinu 2013 sem þessi skekkja kemur Framsókn til góða.
Kjarninn 26. september 2021
Formenn flokka sem náðu manni inn á þing, fyrir utan formann Miðflokksins, ræddust við í Silfrinu í morgun.
Bjarni: Ekki mitt fyrsta útspil að gera kröfu um stól forsætisráðherra
Formenn ríkisstjórnarflokkanna þriggja ætla að ræða saman strax í dag enda eðlilegt að hefja samtalið þar, við fólkið „sem við höfum vaðið skafla með og farið í gegnum ólgusjó,“ líkt og formaður Sjálfstæðisflokksins orðaði það.
Kjarninn 26. september 2021
Lenya Rún Tha Karim, frambjóðandi Pírata, er yngsti þingmaður sögunnar sem nær kjöri. Hún verður 22 ára í desember
26 nýliðar taka sæti á þingi
Um þriðjungur þingmanna sem taka sæti á Alþingi eru nýliðar. Stór hluti þeirra býr hins vegar yfir talsverðri þingreynslu en yngsti þingmaður Íslandssögunnar tekur einnig sæti á þingi.
Kjarninn 26. september 2021
Þær voru víst 30 en ekki 33, konurnar sem náðu kjöri. Píratar missa eina konu, Samfylking eina og Vinstri græn eina.
Konur enn færri en karlar á Alþingi
Í morgun leit út fyrir að Alþingi Íslendinga yrði í fyrsta skipti í sögunni skipað fleiri konum en körlum á því kjörtímabili sem nú fer í hönd. Eftir endurtalningu er staðan allt önnur: 30 konur náðu kjöri en 33 karlar.
Kjarninn 26. september 2021
Kosningum lokið: Sigurður Ingi í lykilstöðu til að mynda ríkisstjórn og á nokkra möguleika
Ríkisstjórnin ríghélt í kosningunum í gær og fjölgaði þingmönnum sínum, þrátt fyrir að samanlagt heildarfylgi hennar hafi ekki vaxið mikið. Framsókn og Flokkur fólksins unnu stórsigra en frjálslynda miðjan beið skipbrot.
Kjarninn 26. september 2021
Friðrik Jónsson
Níu áskoranir á nýju kjörtímabili
Kjarninn 26. september 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar