Um birtingu þjóðréttarsamninga

Dr. Bjarni Már Magnússon segist ekki vera á móti breytingum á stjórnarskrá en hins vegar þarfnist þær umfjöllunar og frekari skýringar við þinglega meðferð frumvarpsins.

Auglýsing

Eins og kunn­ugt er hefur for­sæt­is­ráð­herra lagt fram frum­varp til stjórn­skip­un­ar­laga. Í þjóða­mála­um­ræð­unni hefur hið svo­kall­aða auð­linda­á­kvæði fengið mesta athygli. Það eru þó fleiri atriði í frum­varp­inu sem þarfn­ast skoð­un­ar, m.a. að því er varðar birt­ingu þjóð­rétt­ar­samn­inga. 

Í núgild­andi stjórn­ar­skrá er að finna grein sem kveður á um að birta skuli lög en slík birt­ing þykir mik­il­væg í gang­verki rétt­ar- og lýð­ræð­is­ríkja. Í frum­varpi for­sæt­is­ráð­herra er stjórn­valds­fyr­ir­mælum og þjóð­rétt­ar­samn­ingum bætt við þessa birt­inga­skyldu. Á greinin að hljóða svo:

„Birta skal lög, almenn stjórn­valds­fyr­ir­mæli og þjóð­rétt­ar­samn­inga sem ríkið hefur full­gilt. Um birt­ing­ar­háttu og gild­is­töku fer að lands­lög­um.“ 

Auglýsing

Tak­mark­aðar útskýr­ingar

Í útskýr­ingum í grein­ar­gerð með frum­varp­inu segir að með grein­inni sé lögð til orða­lags­breyt­ing á 27. gr. stjórn­ar­skrár­innar til sam­ræmis við gild­andi lög og dóma­fram­kvæmd og að hún þarfn­ist ekki frek­ari skýr­inga. Í skýrslu Laga­stofn­unar HÍ, einu af fylgi­skjölum frum­varps­ins, er fjallað um ein­stakar greinar frum­varps­ins. Þar er að finna aðeins ítar­legri upp­lýs­ing­ar: 

„Engar efn­is­breyt­ingar verða með breyttu ákvæði 27. gr. stjórn­ar­skrár­innar enda ljóst að bæði almenn stjórn­valds­fyr­ir­mæli og þjóð­rétt­ar­samn­ingar sem ríkið hefur full­gilt hafa um ára­tuga­skeið verið birt í B og C-deild Stjórn­ar­tíð­inda, sbr. lög nr. 15/2005 um Stjórn­ar­tíð­indi og Lög­birt­inga­blað. Breyt­ingin horfir til þess að end­ur­spegla með skýrum hætti gild­andi rétt.“

Frek­ari skýr­ingar

Af frum­varp­inu að dæma og skýrslu Laga­stofn­unar er þetta ekki sér­lega merki­leg breyt­ing á stjórn­ar­skránni. Und­ir­rit­aður er því ósam­mála og telur að þessi mál þarfn­ist meiri umfjöll­un­ar. Athygl­is­vert er t.d. að í frum­varpi for­sæt­is­ráð­herra segir að það fjalli ekki um utan­rík­is­mál og gerð milli­ríkja­samn­inga. Það stenst vart skoðun þar sem birt­ing slíkra samn­inga er loka­hnykk­ur­inn í milli­ríkja­samn­inga­ferl­inu. Lyk­il­at­riðið er þó að mati und­ir­rit­aðs að það er ekki full­kom­lega rétt sem kemur fram hjá Laga­stofnun að full­giltir þjóð­rétt­ar­samn­ingar hafi um ára­tuga­skeið verið birtir í stjórn­ar­tíð­indum C. Vissu­lega er það krafa lag­anna um Stjórn­ar­tíð­indi en miklar og víta­verðar brotala­mir hafa verið á fram­kvæmd­inni sem ekki er minnst á. 

Þetta er vanda­mál vegna þess að í lög­unum um Stjórn­ar­tíð­indi er kveðið á um að almennt megi ekki beita fyr­ir­mælum sem skylt er að birta sam­kvæmt lög­unum fyrr en birt­ing í Stjórn­ar­tíð­indum hefur farið fram. Óbirt fyr­ir­mæli bindi þó stjórn­völd frá gild­is­töku þeirra. Þetta getur valdið vand­ræðum eins og rætt hefur verið um í tengslum við Alþjóða­heil­brigð­is­reglu­gerð­ina sem er lyk­il­samn­ingur í bar­átt­unni gegn Covid. 

Brotala­mir

Á síð­asta ári bár­ust fregnir af því að um 300 þjóð­rétt­ar­samn­ingar frá árunum 2007-2018 bíði þess að vera birtir í C-deild Stjórn­ar­tíð­inda, þrátt fyrir að hafa verið full­giltir af íslenskum stjórn­völdum og þýddir á íslensku. Í svari utan­rík­is­ráð­herra við fyr­ir­spurn þing­manns kom fram að á síð­asta ári hafi verið ákveðið að ráð­ast í átaks­verk­efni til að ljúka birt­ingu upp­safn­aðra samn­inga á næstu þremur árum, en aðgerða­á­ætlun verk­efn­is­ins hafi taf­ist vegna heims­far­ald­urs­ins. Und­ir­rit­uðum skilst að nán­ast ekk­ert hafi gerst í þessum efn­um. 

Ráð­herrá­byrgð

Þrátt fyrir að ofan­greint átak skap­ast hér ákveðið vanda­mál þar sem verið er að færa þá skyldu að birta þjóð­rétt­ar­samn­inga úr almennum lögum yfir í stjórn­ar­skrá, en stjórn­ar­skráin er rétt­hærri almennum lög­um. Núgild­andi stjórn­ar­skrá kveður ein­ungis á um að birta skuli lög eins og áður sagði. Björg Thoraren­sen hæsta­rétt­ar­dóm­ari hefur bent á í fræði­skrifum sínum að farist birt­ing fyrir á lögum vegna ásetn­ings ráð­herra eða stór­kost­legs hirðu­leysis hans eða ef óhæfi­legur dráttur verður á birt­ingu laga af sömu orsök­um, geti það varðað við­kom­andi ráð­herra ábyrgð sam­kvæmt ákvæðum laga um ráð­herra­á­byrgð. 

Ef umrætt stjórn­ar­skrár­frum­varp nær í gegn verður að spyrja hvort sömu sjón­ar­mið eigi ekki við um van­rækslu vegna birt­ingu þjóð­rétt­ar­samn­inga. Þar sem stjórn­kerfið er með­vitað um þessa van­rækslu er þá hægt að bíða í nokkur ár með birt­ingu án þess að ráð­herra sæti ábyrgð? Sér­stak­lega í ljósi þess að tækni­lega er hægt að birta umrædda samn­inga fljótt og örugg­lega.

Meiri umræðu

Nú má ekki skilja und­ir­rit­aðan þannig að hann sé mót­fall­inn umræddum breyt­ingum á þess­ari til­tekna grein stjórn­ar­skrár­inn­ar. Hins vegar þarfn­ast breyt­ingin umfjöll­unar og frek­ari skýr­ingar við þing­lega með­ferð frum­varps­ins. 

Höf­undur er pró­fessor við laga­deild HR.

---

Und­ir­rit­uðum er ekki kunn­ugt um sér­taka dóma­fram­kvæmd um birt­ingu þjóð­rétt­ar­samn­inga sem greint er frá í grein­ar­gerð með frum­varp­inu. Það hefur þó reynt á mál­efnið fyrir íslenskum dóm­stólum en varla er hægt að tala um dóma­fram­kvæmd í þeim efn­um. Í umræddri grein frum­varps­ins er not­ast við hug­takið þjóð­rétt­ar­samn­ing­ur, á meðan 21. gr. sem ekki á að breyta er not­ast við orða­lagið „samn­inga við önnur ríki“ lík og gert er í lög­unum um Stjórn­ar­tíð­indi og Lög­birt­inga­blað­ið. Þessi orð þýða ekki það sama nema lögð sé sér­stök merk­ing í þau eins og und­ir­rit­aður hefur rakið ann­ars staðar



Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hildur Björnsdóttir vill verða borgarstjóri – Ætlar að velta Eyþóri Arnalds úr oddvitasæti
Það stefnir i oddvitaslag hjá Sjálfstæðisflokknum í Reykjavík í prófkjöri flokksins fyrir komandi borgarstjórnarkosningar. Hildur Björnsdóttir ætlar að skora Eyþór Arnalds á hólm.
Kjarninn 8. desember 2021
Um þriðjungi allra matvæla sem framleidd eru í heiminum er hent.
Minni matarsóun en markmiðum ekki náð
Matarsóun Norðmanna dróst saman um 10 prósent á árunum 2015 til 2020. Í því fellst vissulega árangur en hann er engu að síður langt frá þeim markmiðum sem sett hafa verið. Umhverfisstofnun Noregs segir enn skorta yfirsýn í málaflokknum.
Kjarninn 8. desember 2021
Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir þingmaður Pírata.
Þingmaður fékk netfang upp á 53 stafbil
Nýr þingmaður Pírata biðlar til forseta Alþingis að beita sér fyrir því að þingið „þurfi ekki að beygja sig undir óþarfa duttlunga stjórnsýslunnar“.
Kjarninn 8. desember 2021
Árni Stefán Árnason
Blóðmeraníðið – fjandsamleg yfirhylming MAST og fordæming FEIF – Hluti II
Kjarninn 8. desember 2021
Ragnar Sigurðsson, fyrrverandi landsliðsmaður í knattspyrnu.
Fyrrverandi eiginkona Ragnar Sigurðssonar segir landsliðsnefndarmann ljúga
Magnús Gylfason, fyrrverandi landsliðsnefndarmaður hjá KSÍ, sagði við úttektarnefnd að hann hefði hitt Ragnar Sigurðsson og þáverandi eiginkonu hans á kaffihúsi daginn eftir að hann var talinn hafa beitt hana ofbeldi. Konan segir þetta ekki rétt.
Kjarninn 8. desember 2021
Róbert segist meðal annars ætla að fara aftur í fjallaleiðsögn.
Róbert hættir sem upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar – „Frelsinu feginn“
Upplýsingafulltrúi ríkisstjórnarinnar mun hætta störfum um áramótin. Hann segist vera þakklátur fyrir dýrmæta reynslu með frábærum vinnufélögum en líka frelsinu feginn.
Kjarninn 8. desember 2021
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Samskiptasaga Kína og Íslands
Kjarninn 8. desember 2021
Stjórnmálaflokkar fá rúmlega 3,6 milljarða króna úr ríkissjóði á fimm árum
Níu stjórnmálaflokkar skipta með sér 728 milljónum krónum úr ríkissjóði árlega. Áætluð framlög voru 442 milljónum krónum lægri í upphafi síðasta kjörtímabils.
Kjarninn 8. desember 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar