Að láta allt dankast

Vésteinn Ólason segir að alþingi sé mikilvægasta stofnun þjóðarinnar, en vissulega ekki mikilvægara en þjóðin sjálf.

Auglýsing

Alþingi er mik­il­væg­asta stofnun þjóð­ar­inn­ar, en vissu­lega ekki mik­il­væg­ara en þjóðin sjálf. Þjóðin kýs sér full­trúa til að fjalla um hin óskyld­ustu mál, setja lög og gæta almanna­hags. Þetta kann að vera gallað kerfi en ekki er hægt að benda á annað betra. Ekki er ástæða til að ætla annað en að hinir kjörnu full­trúar vilji gera sitt besta. Oft tekst þeim ágæt­lega, stundum mið­ur, eins og við er að búast.

Auglýsing

Einn er sá flokkur mála sem þing­inu virð­ist einkar ósýnt um að haga skyn­sam­lega. Það eru mál sem varða þingið sjálft og kosn­ingar til þess. Nokkur dæmi:

  1. Þing­sköp leiða einatt til fárán­legra vinnu­bragða sem draga mjög úr trausti almenn­ings. Reglur um mál­frelsi, rétt til and­svara og athuga­semda um störf þing­for­seta eru þannig að örlít­ill minni­hluti getur með inni­halds­lausu mál­þófi stöðvað eða tafið mál sem mik­ill þing­meiri­hluti styð­ur. Þetta hefur öllum verið ljóst lengi, en þingið hefur ekki getað komið sér saman um að breyta þessum fárán­legu regl­um, ekki reynt það.
  2. Kosn­inga­lög eru ólýð­ræð­is­leg: vægi atkvæða er mis­mun­andi eftir kjör­dæm­um, og hin gömlu rök um dreif­býli og höf­uð­borg­ar­svæði eru ógild, t.d. er atkvæði kjós­anda á Akra­nesi tvö­falt á við atkvæði kjós­anda í Kjós­inni, eins og nýlega var bent á.
  3. Skipt­ing lands­ins í kjör­dæmi á sinn þátt í þessu, en hún er fárán­leg frá land­fræði­legu sjón­ar­miði, eins og hver maður getur séð. Henni var víst m.a. komið á til að tryggja jafn­ræði milli flokka, sem var þing­mönnum hug­stæð­ara en jafn­rétti þegn­anna, en þó hafa þeir ekki getað komið sér saman um að gera þær breyt­ingar sem til þarf að jafn­ræði flokka sé tryggt.
  4. Loks leiða reglur um úthlutun jöfn­un­ar­þing­sæta, sem einnig eiga að tryggja jafn­ræði milli flokka, til óskilj­an­legra nið­ur­staðna. Það leik­hús fárán­leik­ans er hvorki bjóð­andi þjóð né fram­bjóð­end­um.
  5. Enn má nefna fram­kvæmda­at­riði sem ætti að vera til­tölu­lega ein­falt að leið­rétta, eins og taln­ingu atkvæða í hinum óra­víð­áttu­miklu lands­byggð­ar­kjör­dæmum eða taln­ingu atkvæða greiddra utan kjör­staðar sem fer og mun fara sífellt fjölg­andi.

Óskilj­an­legt er að þingið skuli ekki hafa lag­fært þessa hluti, en skýr­ingin er lík­lega sú hug­mynd að slík mál eigi að leysa með sam­stöðu eða sátt þing­flokk­anna. Þess vegna stranda breyt­ingar á því að ein­hver telur eða er hálf­hræddur um að breyt­ing­arnar verði flokki hans í óhag. Hvers vegna í ósköp­unum á meiri hluti ekki að ráða eins og í laga­setn­ingu?

Stjórn­ar­skrár­málið er í sömu kreppu. Þingið virð­ist ófært um að gera breyt­ingar á stjórn­ar­skrá, jafn­vel þótt vilji þjóð­ar­innar liggi fyr­ir. Aug­ljóst er að margir þing­menn skilja ekki eða vilja ekki skilja að vilji þjóð­ar­innar er æðri en vilji þing­flokk­anna, þótt end­an­leg sam­þykkt stjórn­ar­skrár sé í höndum þings­ins. En jafn­vel þótt vera kunni meiri­hluti á alþingi fyrir breyt­ingu stjórn­ar­skrár tala stjórn­mála­menn um að ná þurfi sátt eða mik­illi sátt (á þingi) um breyt­ing­arn­ar. Hvað þýðir það? Það þýðir að minni­hluti, jafn­vel lít­ill minni­hluti hefur neit­un­ar­vald. Það þýðir ekki að sátt þurfi að vera um óbreytt ástand. Um það er aug­ljós­lega engin sátt.

Flestir þekkja dæmi um mikið atorku­fólk sem hefur mörg járn í eldi en lætur þó allt dankast heima hjá sér, kemur ekki nauð­syn­legum við­gerðum og umbótum í fram­kvæmd fyrr en eftir dúk og disk, jafn­vel aldrei. Viljum við hafa svo­leiðis alþingi? Vill hið nýkjörna alþingi láta þetta allt dankast áfram?

Höf­undur er ­fyrr­ver­andi for­­stöð­u­­maður Stofn­unar Árna Magn­ús­­son­­ar.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Jair Bolsonaro hefur verið forseti Braslilíu frá árinu 2019.
Bolsonaro ásakaður um glæpi gegn mannkyni vegna viðbragða sinna við COVID-19
Rekja má dauða um 300 þúsund Brasilíumanna til stefnu forsetans í faraldrinum. Ríkisstjórnin hunsaði yfir 100 tölvupósta frá Pfizer, leyfði veirunni að breiðast út meðal frumbyggja og forsetinn hvatti til fjöldasamkoma er sjúkrahúsin voru að fyllast.
Kjarninn 20. október 2021
Heilt yfir myndi stöðugildum presta fækka um 10,7, samkvæmt þeirri tillögu sem liggur fyrir kirkjuþingi.
Lagt til að prestum landsbyggðar verði fækkað í hagræðingaraðgerðum
Í hagræðingartillögum sem liggja fyrir kirkjuþingi er gengið út frá því að prestum á landsbyggðinni fækki um tíu, en að stöðugildum fjölgi hins vegar um 3,5 í prestaköllum á höfuðborgarsvæðinu.
Kjarninn 20. október 2021
Hrafn Magnússon
Slæmur viðsnúningur í lífeyriskerfinu
Kjarninn 20. október 2021
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Aukin samskipti Íslands við Kína: Skjól eða gildra?
Kjarninn 20. október 2021
Nýtt deiliskipulag fyrir reitinn í Sigtúni var samþykkt árið 2015. Síðan þá hefur ekkert hreyfst á svæðinu.
Vonast til að uppbygging á Blómavalsreit geti hafist snemma á næsta ári
Framkvæmdastjóri Íslandshótela vonast til þess að hægt verði að hefjast handa við uppbyggingu á svokölluðum Blómavalsreit bak við Grand Hótel snemma á næsta ári. Þar stendur til að byggja 109 íbúðir í sex fjölbýlishúsum, auk viðbyggingar við hótelið.
Kjarninn 20. október 2021
Allir stóru bankarnir búnir að hækka íbúðalánavexti og heimilin borga meira
Rúmlega helmingur allra sem eru með íbúðalán á Íslandi eru með óverðtryggð lán. Stór hluti þeirra lána er á breytilegum vöxtum og afborganir þeirra hafa hækkað í takti við stýrivaxtahækkanir Seðlabankans undanfarna mánuði.
Kjarninn 20. október 2021
Myndir af kjörgögnum sem starfsmaður Hótels Borgarness birti á Instagram.
Fólk gekk inn og út úr talningarsal á meðan yfirkjörstjórn „brá sér frá“
Á öryggismyndavélum, sem vakta tvo innganga þar sem kjörgögn Norðvesturkjördæmis voru varðveitt í sal í Hótel Borgarnesi, sést hótelstarfsfólk ganga inn og út frá klukkan 7:30 til 11:46 sunnudagsmorguninn 26. september.
Kjarninn 20. október 2021
Kolbeinn Marteinsson
Af hverju skipulag skiptir máli
Kjarninn 20. október 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar