Að láta allt dankast

Vésteinn Ólason segir að alþingi sé mikilvægasta stofnun þjóðarinnar, en vissulega ekki mikilvægara en þjóðin sjálf.

Auglýsing

Alþingi er mik­il­væg­asta stofnun þjóð­ar­inn­ar, en vissu­lega ekki mik­il­væg­ara en þjóðin sjálf. Þjóðin kýs sér full­trúa til að fjalla um hin óskyld­ustu mál, setja lög og gæta almanna­hags. Þetta kann að vera gallað kerfi en ekki er hægt að benda á annað betra. Ekki er ástæða til að ætla annað en að hinir kjörnu full­trúar vilji gera sitt besta. Oft tekst þeim ágæt­lega, stundum mið­ur, eins og við er að búast.

Auglýsing

Einn er sá flokkur mála sem þing­inu virð­ist einkar ósýnt um að haga skyn­sam­lega. Það eru mál sem varða þingið sjálft og kosn­ingar til þess. Nokkur dæmi:

  1. Þing­sköp leiða einatt til fárán­legra vinnu­bragða sem draga mjög úr trausti almenn­ings. Reglur um mál­frelsi, rétt til and­svara og athuga­semda um störf þing­for­seta eru þannig að örlít­ill minni­hluti getur með inni­halds­lausu mál­þófi stöðvað eða tafið mál sem mik­ill þing­meiri­hluti styð­ur. Þetta hefur öllum verið ljóst lengi, en þingið hefur ekki getað komið sér saman um að breyta þessum fárán­legu regl­um, ekki reynt það.
  2. Kosn­inga­lög eru ólýð­ræð­is­leg: vægi atkvæða er mis­mun­andi eftir kjör­dæm­um, og hin gömlu rök um dreif­býli og höf­uð­borg­ar­svæði eru ógild, t.d. er atkvæði kjós­anda á Akra­nesi tvö­falt á við atkvæði kjós­anda í Kjós­inni, eins og nýlega var bent á.
  3. Skipt­ing lands­ins í kjör­dæmi á sinn þátt í þessu, en hún er fárán­leg frá land­fræði­legu sjón­ar­miði, eins og hver maður getur séð. Henni var víst m.a. komið á til að tryggja jafn­ræði milli flokka, sem var þing­mönnum hug­stæð­ara en jafn­rétti þegn­anna, en þó hafa þeir ekki getað komið sér saman um að gera þær breyt­ingar sem til þarf að jafn­ræði flokka sé tryggt.
  4. Loks leiða reglur um úthlutun jöfn­un­ar­þing­sæta, sem einnig eiga að tryggja jafn­ræði milli flokka, til óskilj­an­legra nið­ur­staðna. Það leik­hús fárán­leik­ans er hvorki bjóð­andi þjóð né fram­bjóð­end­um.
  5. Enn má nefna fram­kvæmda­at­riði sem ætti að vera til­tölu­lega ein­falt að leið­rétta, eins og taln­ingu atkvæða í hinum óra­víð­áttu­miklu lands­byggð­ar­kjör­dæmum eða taln­ingu atkvæða greiddra utan kjör­staðar sem fer og mun fara sífellt fjölg­andi.

Óskilj­an­legt er að þingið skuli ekki hafa lag­fært þessa hluti, en skýr­ingin er lík­lega sú hug­mynd að slík mál eigi að leysa með sam­stöðu eða sátt þing­flokk­anna. Þess vegna stranda breyt­ingar á því að ein­hver telur eða er hálf­hræddur um að breyt­ing­arnar verði flokki hans í óhag. Hvers vegna í ósköp­unum á meiri hluti ekki að ráða eins og í laga­setn­ingu?

Stjórn­ar­skrár­málið er í sömu kreppu. Þingið virð­ist ófært um að gera breyt­ingar á stjórn­ar­skrá, jafn­vel þótt vilji þjóð­ar­innar liggi fyr­ir. Aug­ljóst er að margir þing­menn skilja ekki eða vilja ekki skilja að vilji þjóð­ar­innar er æðri en vilji þing­flokk­anna, þótt end­an­leg sam­þykkt stjórn­ar­skrár sé í höndum þings­ins. En jafn­vel þótt vera kunni meiri­hluti á alþingi fyrir breyt­ingu stjórn­ar­skrár tala stjórn­mála­menn um að ná þurfi sátt eða mik­illi sátt (á þingi) um breyt­ing­arn­ar. Hvað þýðir það? Það þýðir að minni­hluti, jafn­vel lít­ill minni­hluti hefur neit­un­ar­vald. Það þýðir ekki að sátt þurfi að vera um óbreytt ástand. Um það er aug­ljós­lega engin sátt.

Flestir þekkja dæmi um mikið atorku­fólk sem hefur mörg járn í eldi en lætur þó allt dankast heima hjá sér, kemur ekki nauð­syn­legum við­gerðum og umbótum í fram­kvæmd fyrr en eftir dúk og disk, jafn­vel aldrei. Viljum við hafa svo­leiðis alþingi? Vill hið nýkjörna alþingi láta þetta allt dankast áfram?

Höf­undur er ­fyrr­ver­andi for­­stöð­u­­maður Stofn­unar Árna Magn­ús­­son­­ar.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Milljónir barna búa við hrikalegar aðstæður á átakasvæðum.
Pyntuð. Nauðgað. Drepin.
Börn á átakasvæðum eru ekki óhult á leiðinni í skólann. Ekki heldur á leiðinni á heilsugæslustöðina. Eða inni á heimilum sínum. Ofbeldi er kerfisbundið beitt gegn þeim. Þau eru látin bera sprengjur, þvinguð í hjónabönd. Svipt öryggi og vernd.
Kjarninn 28. júní 2022
Sigrún Huld Þorgrímsdóttir
Það er líf eftir greiningu
Kjarninn 28. júní 2022
Nicola Sturgeon fyrsti ráðherra Skotlands.
Stefnir á atkvæðagreiðslu um sjálfstætt Skotland í október 2023
Nicola Sturgeon leiðtogi Skoska þjóðarflokksins stefnir á að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði Skotlands á ný næsta haust – með eða án leyfis bresku ríkisstjórnarinnar.
Kjarninn 28. júní 2022
Guðmundur Andri Thorsson
Ráfað um í Keflavíkurgöngu
Kjarninn 28. júní 2022
Samkvæmt tilkynningu frá Borgarlínu er gert ráð fyrir því að vagnar Borgarlínunnar byrji að ganga á milli Hamraborgar og Háskóla Íslands árið 2025, þrátt fyrir að framkvæmdum á þeim kafla verði ekki að fullu lokið þá.
Tímalínu framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu seinkað
Endurskoðuð tímaáætlun framkvæmda við fyrstu lotu Borgarlínu gerir ráð fyrir því að framkvæmdalok verði á árunum 2026 og 2027, en ekki 2024 eða 2025 eins og lagt var upp með. Samstilling við aðrar framkvæmdir, eins og Sæbrautarstokk, spila inn í.
Kjarninn 28. júní 2022
Það að vera kvenkyns lögmaður eykur líkur á að mál falli umbjóðandanum í vil samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kvenkyns lögmenn líklegri til að vinna mál í héraði
Kvenkyns málflytjendur skila betri árangri fyrir dómstólum og eldri dómarar eru líklegri til að dæma varnaraðila í vil en þeir sem yngri eru, samkvæmt nýrri íslenskri rannsókn.
Kjarninn 28. júní 2022
Örn Bárður Jónsson
Þungunarrof, samkynhneigð og kynusli
Kjarninn 28. júní 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, og Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri.
Ætlar ekki að láta Seðlabankann afhenda sér gögn um ráðstöfun opinberra hagsmuna
Seðlabanki Íslands hefur ekki viljað leggja mat á hagsmuni almennings af birtingu upplýsinga um þá sem fengu að nýta sér fjárfestingaleið hans né af því að stöðugleikasamnirnir við kröfuhafa verði gerðir opinberir.
Kjarninn 28. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar