Allt orkar tvímælis þá gert er

Tvímælis orkar hvort lækkun vaxta hafi gert íbúðakaup auðveldari og hagkvæmari til lengri tíma að mati Indriða H. Þorlákssonar. Að hans mati hefur „vaxtahringekja“ Seðlabankans haft mikla eignatilfærslu í för með sér.

Auglýsing

„Allt orkar tví­mælis þá gert er,“ sagði Njáll þegar hann lagði á ráð um véla­brögð í deilum sona sinna við Þráin Sig­fús­son. Á það einnig við um glímu Seðla­bank­ans við afleið­ingar af COVID-19 og verð­bólgu með stýri­vexti að vopni, hraða lækkun þeirra úr 3,75% niður í 0,75% á 17 mán­uðum frá miðju ári 2019 og síðan hækkun til hins sama á 16 mán­uðum eftir 2ja mán­aða dvöl á botn­in­um. Mark­mið SÍ er að stuðla að stöð­ugu verð­lagi, skil­greint sem að hækkun vísi­tölu neyslu­verðs sé ekki meiri en 2,5% á ári.

Fram hefur komið að ákvörðun um vaxta­lækk­anir hafi að ein­hverju leyti verið til að styðja við aðgerðir stjórn­valda til að draga úr efna­hags­legum afleið­ingum COVID-19. Þótt slíkur stuðn­ingur sé ekki meðal meg­in­mark­miða Seðla­bank­ans segja lög um hann að hann skuli: „stuðla að fram­gangi stefnu rík­is­stjórn­ar­innar í efna­hags­mál­um, enda telji hann það ekki ganga gegn mark­miðum bank­ans“. Verður því að telja að ákvarð­anir bank­ans um lækkun stýri­vaxta hafi að mati hans bæði sam­rýmst mark­miðum bank­ans og verið til stuðn­ings við stefnu rík­is­stjórn­ar­innar í öðrum mál­um.

Í Kast­ljósi 9. febr­úar sl. kom fram að Seðla­banka­stjóri telur að þessar aðgerðir hafi náð til­gangi sín­um, örvað hag­kerfið og dregið úr atvinnu­leysi og ekki síst stuðlað að auknum umsvifum á hús­næð­is­mark­aði og einkum því að auð­velda ungu fólki að kaupa sér þak yfir höf­uð­ið. Vel má vera að fyrri tvö atriðin séu rétt, þótt ekki sé ljóst á hverju þær stað­hæf­ingar eru byggðar þar sem vís­bend­ingar eru um að útlán banka­kerf­is­ins til fyr­ir­tækja hafi dreg­ist saman eða vaxið lítið á tíma­bili vaxta­lækk­ana sem kemur m.a. fram í fund­ar­gerð fjár­mála­stöð­ug­leika­nefndar Seðla­bank­ans í des­em­ber sl. Útlán vegna íbúða­kaupa uxu hins vegar veru­lega og fjöldi þeirra sem keypti sína fyrstu íbúð jókst einnig nokk­uð. Ekki skal það dregið í efa að lækkun vaxta hafi létt mörgum að taka ákvörðun um kaup á fast­eign og minni greiðslu­byrði lána auð­veldað þeim að kom­ast í gegnum greiðslu­mat. En tví­mælis orkar hvort það hefur gert íbúða­kaupin auð­veld­ari og hag­kvæm­ari til lengri tíma þegar litið er til afleið­inga af vaxta­lækk­un­inni.

Línu­ritið hér til hliðar rennir stoðum undir þá ályktun seðla­banka­stjóra að vaxta­lækk­unin hafi aukið eft­ir­spurn en sýnir einnig að bygg­inga­mark­að­ur­inn gat ekki brugð­ist við auk­inni eft­ir­spurn með auknu fram­boði og leiddi það til hækk­unar á fast­eigna­verði. Hækkun þess á höf­uð­borg­ar­svæð­inu er talin vera um 17% á tólf mán­uð­um.

Önnur fyr­ir­sjá­an­leg afleið­ing auk­innar eft­ir­spurnar og verð­hækk­unar var þurrð á íbúða­mark­aði. Kaup­samn­ingum á höf­uð­borg­ar­svæð­inu sem verið höfðu 600 til 700 á mán­uði á árunum frá 2017 til miðs árs 2020 fjölg­aði í 900 til 1000 á mán­uði til miðs árs 2021 að þeim fór fækk­andi og eru nú aftur komnir í fyrra horf. Ungum íbúð­ar­kaup­endum fjölgað eitt­hvað en sú fjölgun virð­ist ekki var­an­leg. Það orkar tví­mælis hvort þessar breyt­ingar hafi í reynd auð­veldað ungu fólki að kaupa sér þak yfir höf­uð­ið.

Hækkun hús­næð­is­verðs hefur að veru­legu leyti étið upp ávinn­ing kaup­enda af lækkun vaxta, einkum hjá þeim sem keyptu á síð­ari hluta COVID-19 tíma­bils­ins. Vegna hærri höf­uð­stóls lána er greiðslu­byrði engu minni en hún hefði verið af lægra láni með hærri vöxt­um. Kaup­end­urnir njóta því ekki lækk­unar vaxta heldur selj­endur eign­anna hvort sem það voru ein­stak­ling­ar, sem voru t.d. að minnka við sig hús­næði, eða bygg­ing­ar­að­ilar og þeir sem fjár­mögn­uðu bygg­ingar þeirra.

Auglýsing

Hækkun fast­eigna­verðs leiddi til hækk­unar á vísi­tölu neyslu­vöru og hækk­unar á verð­bótum verð­tryggðra lána. Seðla­bank­inn álítur hækk­un­ina vera ógnun við stöðugt verð­lag og hækkar vexti í það sama og þeir voru áður. Þar með er hringnum lokað og greiðslu­byrði lána hefur því hækkað hvort sem um var að ræða verð­tryggð eða óverð­tryggð lán.

Hækkun Seðla­bank­ans á stýri­vöxtum kom ekki á óvart enda í takt við pen­inga­stefnu hans hvort sem hún á vel við eða ekki í þeim óvenju­legu ástæðum sem til staðar eru. En vera má að síð­búið inn­sæi bank­ans í að ákvarð­anir hans um lækkun vaxta hafi verið mis­ráðnar eigi einnig hlut að máli eins og ráða má af orðum pen­inga­stefnu­nefnd­ar­manns í Vís­bend­ingu og Kjarn­anum 17. þ.m. Spurn­ingin er hvort það að ætla „að stuðla að fram­gangi stefnu rík­is­stjórn­ar­innar í efna­hags­málum“ með lækkun stýri­vaxta til að hafa áhrif á fast­eigna­markað hafi verið greið­vikni byggð á ósk­hyggju og því mis­tök sem kom­ast hefði mátt hjá með raun­hæfu mati á eðli þess mark­aðar og stöðu á hon­um. Það lá ljóst fyrir að fram­boðs­skortur hrjáði mark­að­inn og að staða fyrstu kaup­enda, einkum ungs fólks, verður ekki leyst nema með auknu fram­boði hús­næðis á félags­legum grund­velli.

En nú, eftir hækkun vaxta í fyrra horf, er þá ekki allt komið í lag og geta aðilar vinnu­mark­að­ar­ins ekki bara farið að ráðum Seðla­bank­ans og fleiri og samið um óbreytt laun og rík­is­stjórnin unnið bug á COVID-19 hall­anum með nið­ur­skurði eins og boðað er í fjár­mála­á­ætlun rík­is­stjórn­ar­inn­ar? Bíður okkar ekki betri tíð með blóm í haga? Er nokkur ástæða til að gera rellu út af því að vaxta­hringekja Seðla­bank­ans hafi haft mikla eigna­til­færslu í för með sér? Selj­endur hús­eigna, sem ekki höfðu lengur þörf fyrir þær, bygg­ing­ar­að­ilar og fjár­magns­eig­endur fengu nokkra auka millj­arða í sinn hlut og nýir íbúða­kaup­endur greiða þá með glöðu geði með hækk­uðu kaup­verði íbúða sinna og auknum vaxta­greiðslum um ókomin ár. Lækkun vaxt­anna var nefni­lega gerð fyrir þá.

Ráð Njáls hindr­uðu hvorki Skarp­héðin í því að reka öxi sína í haus Þráni né komu í veg fyrir að Berg­þórs­hvoll yrði báli að bráð. Hversu vel munu ráð Seðla­bank­ans duga ungu fólki í íbúð­ar­kaupum og þjóð­inni í bar­áttu við verð­bólgu­bál­ið?

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mótmæli hafa orðið að nokkurskonar þjóðaríþrótt Íslendinga eftir bankahrunið.
Tíu atburðir og ákvarðanir sem okkur hefur verið sagt að læra af
Síðastliðin 14 ár hafa verið stormasöm. Margar rannsóknarskýrslur hafa verið gerðar sem sýndu aðra mynd en haldin var að almenningi. Stjórnmálamenn hafa tekið ákvarðanir sem hafa virst vera í andstöðu við gildandi lög eða þau viðmið sem eru ráðandi.
Kjarninn 2. desember 2022
Guðlaugur Þór Þórðarson umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.
Skrítið ef „enginn staður á Íslandi kæmi til greina fyrir vindorku“
Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra segir að tvöfalda þurfi orkuframleiðslu á Íslandi „hið minnsta“ til að ná fram orkuskiptum. Íslendingar séu langt á eftir öðrum þegar komi að vindorkunni.
Kjarninn 2. desember 2022
Kristrún Frostadóttir, formaður Samfylkingarinnar.
Samfylkingin mælist með yfir 20 prósent fylgi og hefur ekki mælst stærri í áratug
Fylgi Samfylkingarinnar hefur rúmlega tvöfaldast frá því að kosið var síðasta fyrir rúmu ári síðan. Flokkurinn mælist nú með 21,1 prósent fylgi hjá Gallup. Framsókn hefur ekki mælst minni á kjörtímabilinu og Vinstri græn eru í miklum öldudal.
Kjarninn 1. desember 2022
Esjan á vetrardegi. Félagið Esjuferja ehf. vill reisa kláf upp á fjallið.
Hugmyndir um kláf upp á Esjuna verða teknar til skoðunar á ný
Félagið Esjuferja hefur óskað eftir því við borgina að fá lóðir leigðar undir farþegakláf upp á Esjubrún. Borgarráð samþykkti í dag að leggja mat á raunhæfni hugmyndanna, sem eru ekki nýjar af nálinni.
Kjarninn 1. desember 2022
Jón Ólafur Ísberg
Nýr þjóðhátíðardagur
Kjarninn 1. desember 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - „Það er enginn að fara hakka mig”
Kjarninn 1. desember 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Sýndu þakklæti í verki 感恩图报
Kjarninn 1. desember 2022
Kísilverksmiðjan í Helguvík verður líklega flutt, eða fundið nýtt hlutverk, samkvæmt tilkynningu Arion banka.
„Allt útlit fyrir“ að kísilverið í Helguvík verði ekki gangsett á ný
Arion banki og PCC hafa slitið viðræðum um möguleg kaup PCC á kísilverksmiðjunni í Helguvík. Einnig hefur Arion sagt upp raforkusamningi við Landsvirkjun, þar sem framleiðsla kísils var forsenda samningsins.
Kjarninn 1. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar