Auðlindadrep, óhóf, sóun og loftlagsvá

Þröstur Ólafsson segir að til að ná böndum á loftslagsbreytingum þurfi að snúa baki við sóun og ofgnótt. Fólk þurfi að verða hófsamt og nægjusamt við lágstemmdari aðstæður en það nýtur nú.

Auglýsing

Var það ekki Club of Rome sem á sjö­unda ára­tug lið­innar aldar birti fyrstu skýrsl­una sem athygli vakti um mengun og þann nöt­ur­lega vanda sem plag­aði Móður Jörð? Aðeins ein jörð, var ein­kunn­ar­orð sem und­ir­strik­aði ásig­komu­lag henn­ar. Margir hrukku við en flestir ypptu öxlum sögðu fullir með­aumk­un­ar, þetta enn eina dóms­dags­spána. Sú vís­bend­ing hefur síðan verið að sann­reyn­ast og taka á sig nýjar og víð­tæk­ari mynd­ir, allt frá því að taka til meng­unar gróð­ur­fars og sjávar til loft­lags­ham­fara, eins og sumir vilja kalla það sem framundan er, þar sem saman fer mengun jarð­ar, sjávar og and­rúms­lofts að við­bættum gróð­ur­húsa­á­hrifum og mik­illar hlýn­unar him­in­hvolfs­ins. Skýrslur vís­inda­manna frá öllum heims­hornum hafa verið að blása í sama lúður og hrópa örvænt­ing­ar­fullt: Gerið ráð­staf­anir strax okkur liggur á því enn er tím­inn ekki alveg útrunn­inn.

Kyn­slóð sóunar

Við erum kyn­slóð sóunar og meng­un­ar, óhófs og allsnægta. Við höfum gert sóun að lífsmáta sem við viljum ógjarnan missa, en reynum að finna ódýrar und­an­komu­leið­ir. Neyslu­sæknin með alla sína ódýru Kína-fram­leiðslu og löngu flutn­inga­leiðir er komin yfir þol­mörk­in. Við höfum snúið allri skyn­sam­legri hugsun á haus og þar erum við Íslend­ingar fremstir í flokki. Í stað þess að miða eft­ir­spurn okkar við sjálf­bæra getu auð­lind­anna, viljum við aðlaga auð­lind­irnar að löngun okkar og sóun­ar­fýsn. Það er orkan sem gerir þetta mögu­legt. Hún er lyk­ill­inn. Þess vegna er enn kallað eftir fleiri vatns­afls virkj­un­um, dýpri heita­vatns bor­un­um, nýjum vind­myll­um. Svokölluð græn orka er eft­ir­sótt, mark­að­ur­inn næg­ur. Hún er þó ekki græn nema að hluta. Uppi­stöðu­lónin fyll­ast. Hvað þá? Fara úr Háls­lóni yfir í Eyja­bakka? Eða úr Sig­öldu­lóni í Þjórs­ár­ver? Nei, þessi gæði eins og önnur hafa sín tak­mörk. Ágirnd mannsins þekkir hins vegar fá endi­mörk. Við þurfum að tak­marka ásókn­ina.

Stjórn­kerfi fisk­veiða

Fyrir okkur sem tókum þátt í mótun nýs fisk­veiði­stjórn­un­ar­kerfis (1984-1993) gerðum það með napran úrsvala vís­inda­manna á Hafró í bak­ið, sem sögðu, að ef fram gengi sem horfði, myndi ekki verða um mik­inn afla að ríf­ast fram­veg­is. Fiski­stofnar hrundir og sjáv­ar­út­veg­ur­inn faktískt gjald­þrota, skuld­settur yfir haus og lifði á lánum og geng­is­fell­ing­um. Fram­tíð aðal atvinnu­vegar þjóð­ar­innar og þar með vel­ferð hluta hennar var í veði. Umturna þurfti for­tíð­inni. Nýtt stjórn­kerfi fisk­veiða fór vissu­lega skelfi­lega með mörg sjáv­ar­pláss ; of margar harm­sög­ur; mörg rang­indin gerð í skjóli þess; ýmis­legt farið öðru­vísi en ætlað var; sam­þjöppun afla­heim­ilda og afleidd auð­söfnun stjórn­laus: o.s.frv., o.s.frv.: en - sjáv­ar­út­veg­inum var bjarg­að. Hann varð arð­bær­asti atvinnu­vegur lands­ins. 

Auglýsing
Af hverju er verið að rifja þetta upp hér og nú? Vegna þess að við stöndum frammi fyrir til­vist­ar­vanda enn hrika­legri en áður. Við verðum að snúa baki við mörgu af því sem við höfum álitið vera sjálf­sagðan þátt lífs okkar til þessa. Við þurfum á að halda nýju stjórn­kerfi lifn­að­ar­hátta og auð­linda­nýt­ingar um allan heim. Lofts­lags­váin er áskorun ald­ar­inn­ar. Kost­irnir virð­ast aðeins vera tveir eins og þegar við vorum að glíma við dauðan sjó og líf­vana sjáv­ar­út­veg. Annað hvort náum við tökum á lofts­lags­vánni eða hún gleypir okk­ur. Glíman við kór­ónu­veik­ina var daufur for­smekk­ur. Nú duga engar sprautur í upp­hand­legg eða snertifjar­lægð milli veg­far­enda, hvað þá blá­hvítar grím­ur. Og öllum ætti að vera ljóst að einu gildir hvort okkur tekst að halda í við vána, eða hún veður yfir okk­ur, þá verður aldrei snúið aftur til sömu lifn­að­ar­hátta og áður, ekki frekar en nýtt stjórn­kerfi fisk­veiða breytti öllu. Því miður finn­ast þeir sem ekki bera mikið traust til þeirra fræða sem kyrja í sífellu þetta nöt­ur­lega og válynda stef. Það eru alþekkt við­brögð því boð­skap­ur­inn er ekki upp­örvandi. Stór hluti sjó­manna trúði heldur ekki rann­sókn­unum um hrun fiski­stofn­anna, heldur ekki bændur um upp­blástur afrétta vegna ofbeitar og veð­urofsa.

Látum ekki reka á reið­anum

Við verðum að sníða okkur stakk eftir vexti. Enn er verið að skipu­leggja hér­lendis auk­inn hag­vöxt með lang­tíma áhrifum til fram­tíð­ar- auð­linda tengdan vöxt. Það er eins og allt sé í stakasta lagi nægar auð­lindir og sjálf­sagt sé að virkja og setja á fót meng­andi stór­iðju eða grafa í til­gangs­leysi eftir drauga­pen­ing­um. Við erum að þenja hag­kerfið langt út fyrir eigin getu. Okkur vantar tugi þús­unda verka­fólks næstu árin til að geta rekið öll atvinnu­fyr­ir­tæki sem þegar er búið að reisa. Og loft­lags­váin framund­an!

Við verðum að loka þeim kafla íslenskrar atvinnu­sögu sem hefur hámarks hag­vöxt að leið­ar­ljósi. Þetta er ekki gleði­boð­skap­ur. Við verðum að stýra og stjórna, ekki láta ósk­hyggju og metnað athafna­manna og sveit­ar­stjórn­enda ráða ferð. Til að ná böndum á lofts­lags­breyt­ing­arnar mun þurfa að taka alvar­lega til í land­bún­aði og fram­leiðslu hans ekki bara hér heima heldur á heims­vísu; Kolefn­is­spor hans er mik­ið. Við þurfum að umturna mat­ar- og neyslu­venjum okk­ar; taka öðru­vísi far­ar­tæki í notk­un; draga úr og end­ur­skipu­leggja umferð­ina og stilla ferða­lögum í hóf; jafn­vel híbýli okkar þurfa að breyt­ast. Við þurfum að snúa baki við sóun og ofgnótt; verða hóf­söm og nægju­söm við lág­stemmd­ari aðstæður en við njótum nú. Jafn­framt þurfum við að grípa strax til þeirra ráð­staf­ana sem stöðva, binda eða draga úr losun koltví­sýr­ings. End­ur­heimt vot­lend­is, land­græðsla og skóg­rækt. Þetta eru allt miklar áskor­an­ir. Tak­ist okkur að bægja því versta frá verður okkar von­andi minnst af kom­andi kyn­slóðum með skiln­ingi. Ef ekki verður okkur for­mælt og bölvað í sand og ösku.

Höf­undur er hag­fræð­ing­ur. 

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Harmsaga fílsins Happy
Hún er ekki persóna sem á rétt á frelsi segja dómstólar þrátt fyrir að henni hafi verið rænt frá fjölskyldu sinni, hún fönguð, bundin og barin. Misst einu vini sína í prísundinni og aldrei eignast afkvæmi.
Kjarninn 26. júní 2022
Fólk lagði blóm og kerti á götu í Stokkhólmi til minningar um sænska rapparann Einar sem var skotinn til bana í október í fyrra.
Sænskir ráðherrar í læri hjá Dönum
Á meðan morðum sem framin eru með skotvopnum fækkar í mörgum Evrópulöndum fjölgar þeim í Svíþjóð. Í Danmörku fækkar slíkum morðum og nú vilja Svíar læra af Dönum hvernig hægt sé að draga úr glæpum af þessu tagi.
Kjarninn 26. júní 2022
Úlfar Þormóðsson
Uppvakningar
Kjarninn 25. júní 2022
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Af kosningavöku Framsóknarflokksins í fyrrahaust.
Framsókn hirti kjósendur í stórum stíl frá hinum stjórnarflokkunum og Miðflokki
Fylgisaukning Framsóknar í síðustu kosningum var tekin frá samstarfsflokkunum í ríkisstjórn og klofningsflokki. Átta hverjum tíu kjósendum Sjálfstæðisflokks voru úr kjarnafylginu. Framboð Sósíalista hafði neikvæð áhrif á fylgi Vinstri græna og Pírata.
Kjarninn 25. júní 2022
Hraðtíska nær nýjum hæðum með tilkomu tískurisans Shein
Kínverska fatafyrirtækið Shein hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og er í dag eitt stærsta tískuvörufyrirtæki í heimi. Umhverfissinnar benda á að fötin séu úr svo litlum gæðum að oft séu þau aðeins notuð í eitt skipti áður en þau enda í ruslinu.
Kjarninn 25. júní 2022
Auður Önnu Magnúsdóttir
Af hverju nýta Íslendingar raforkuna sína svo illa?
Kjarninn 25. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar