Er forseti Íslands einræðisherra?

radhusid_vef.jpg
Auglýsing

S Björn Blön­dal, odd­viti Bjartrar fram­tíðar í Reykja­vík, rit­aði grein í Kjarn­ann hinn 15. maí síð­ast­lið­inn þar sem hann tók til umfjöll­unar stefnu Pírata í Reykja­vík um að borg­ar­stjóri skuli kos­inn beinni kosn­ingu af borg­ar­bú­um. Það er mjög gott að fá slík við­brögð, þar sem stefnan er ekki síst sett fram til að vekja umræðu sem við teljum tíma­bæra.

Bein kosn­ing borg­ar­stjóra var nokkuð í deigl­unni fyrir borg­ar­stjórn­ar­kosn­ing­arnar árið 2006. Þannig rit­aði Guð­mundur Magn­ús­son pistil í Frétta­blað­inu hinn 5. júní 2005 þar sem hann taldi þetta fyr­ir­komu­lag heppi­legt fyrir lýð­ræðið í borg­inni og kall­aði eftir umræðu. Hann vís­aði í þegar borg­ar­stjór­inn Knud Zim­sen var kos­inn beint, árið 1920. Þar end­ur­nýj­aði Knud umboð sitt sem borg­ar­stjóri í beinni kosn­ingu. Gegn vilja Reyk­vík­inga afnam Alþingi þetta fyr­ir­komu­lag með laga­setn­ingu árið 1929 og hefur það aldrei verið notað síð­an. Meiri­hluti Alþingis vildi að stjórn­mála­flokk­arnir einir hefðu völd í Reykja­vík.

almennt_22_05_2014

Auglýsing

Um beina kosn­ingu borg­ar­stjór­ans sagði Guð­mundur Magn­ús­son m.a.:

„Bein kosn­ing borg­ar­stjóra er áhuga­verð hug­mynd en hún er að sönnu óraunsæ án breyt­inga á sveit­ar­stjórn­ar­lög­um. En lögum er auð­velt að breyta ef vilji er fyrir hendi. Borg­ar­stjóri yrði að hafa umtals­verð völd til að rétt­læta að hann væri kos­inn í almennri atkvæða­greiðslu. Vel má hugsa sér skýra verka­skipt­ingu milli hans og kjör­inna borg­ar­full­trúa. Borg­ar­stjóri gæti til dæmis haft synj­un­ar- og stöðv­un­ar­vald á ákveðnum svið­um, verið nokk­urs konar örygg­is­ventill, og sjálf­stætt umboð til að afgreiða og ákveða ýmis mál er snúa að 10291296_10152829946115031_3643227555339735224_nein­stak­lingum í borg­inn­i.“

Sam­kvæmt þessu yrði hlut­verk borg­ar­stjór­ans hlið­stætt stöðu for­set­ans í stjórn­skipun lands­ins: að vera umboðs­maður almenn­ings sem veitir veldi stjórn­mála­­flokk­anna aðhald.

Síðan þá eru liðin mörg ár.

2006 tók við kjör­tíma­bil þar sem borg­ar­stjóra­­skipti voru tíð og erfitt er að full­yrða að allir borg­ar­stjór­arnir hafi verið fólk sem borg­ar­búar hefðu kosið sér sjálfir, hefðu þeir haft eitt­hvað um það að segja. Þetta greiddi götu Besta flokks­ins og Jóns Gnarr. Í sam­ein­ingu tókst borg­ar­stjóra, borg­ar­full­trúum og borg­ar­búum að skapa ákveðna sátt um hver borg­ar­stjór­inn ætti að vera, hvert hlut­verk hans væri og hvar valda­mörkin lægju. Þarna hefur núver­andi borg­ar­stjórn­ar­meiri­hluti vissu­lega unnið mjög gott starf. Engin trygg­ing er hins vegar fyrir því að þessi sátt hald­ist á kom­andi tím­um.

Kallið á beina kosn­ingu borg­ar­stjóra er sett fram til að end­ur­nýja var­an­lega lýð­ræðið í borg­inni. Í því skyni er nauð­syn­legt að breyta sveit­ar­stjórn­ar­lögum til að heim­ila beina kosn­ingu borg­ar­stjóra og skil­greina hlut­verk hans og valda­mörk, enda er slík vinna inni­fal­inn í stefnu­mál­inu. Þetta yrði ekki gert í flýti heldur í góðu sam­ráði allra sem hafa áhuga á að leggja orð í belg. Ef ekki er stemn­ing fyrir þessu meðal borg­ar­búa munum við Píratar ein­fald­lega falla frá þessu stefnu­máli, þar sem við höfum lít­inn áhuga á að keyra eitt­hvað í gegn sem ekki ríkir góð sátt um. Aðal­málið er var­an­leg sátt um reglur lýð­ræð­is­ins, í kjöl­far nauð­syn­­legrar umræðu um þær.

Við sem viljum breyta hinu póli­tíska lands­lagi, þvert á flokkslín­ur, erum alveg sam­mála um að lýð­ræðið felur alltaf í sér sam­ræðu og sam­ræm­ingu ólíkra sjón­ar­miða. Megnið af grein Björns og sýn hans á lýð­ræð­is­málin má taka undir heils­hug­ar.

Ég hafna hins vegar fyr­ir­fram­gefnum hug­myndum um að borg­ar­stjóra sé með þessu ætlað að verða ein­hver lýð­skrum­s­ein­valdur sem að eigin geð­þótta keyrir í gegn mál í ein­hvers konar brussu­gangs­­um­boði kjós­enda. Slíkt er engan veg­inn í anda þess lýð­ræðis sem við Píratar viljum sjá. Hug­myndir Besta flokks­ins um sam­vinnu allra stjórn­mála­flokka voru vissu­lega í þágu lýð­ræðis í borg­inni. Við ættum öll að standa saman um að þróa borg­ar­lýð­ræðið enn frekar og ræða hvernig við viljum hafa það.

Ég skil þó hrein­lega ekki alveg hvaðan þessi nei­kvæða sýn á beint kjör borg­ar­stjór­ans í Reykja­vík er kom­in. Eru þeir borg­ar­stjórar sem kosnir eru beinni kosn­ingu í borgum víða erlendis svona? Er New York eða London t.d. stjórnað af ein­ræð­is­herrum? For­set­inn, sem er þjóð­kjör­inn og gegnir ákveðnu aðhalds­hlut­verki gagn­vart lög­gjaf­anum – er hann ein­ræð­is­herra?

Sér­staða okkar Pírata í Reykja­vík felst í að auk áherslu á mál­efna­lega umræðu um lýð­ræð­is­mál leggjum við ríka áherslu á umbætur á valda­kerfi borg­ar­innar sem festa lýð­ræð­is­breyt­ingar í sessi. Er til dæmis ein­hver trygg­ing fyrir því að Dagur B. Egg­erts­son verði borg­ar­stjóri – jafn­vel þó að meiri­hluti þeirra sem afstöðu taka í skoð­ana­könn­unum vilji að svo verði? Sjálfur er Björn Blön­dal yfir­lýst borg­ar­stjóra­efni Bjartrar fram­tíð­ar. Ef borg­ar­stjóri væri kos­inn beint gætu þeir tveir boðið sig fram sem borg­ar­stjóra­efni sinna flokka og slíkt fyr­ir­komu­lag væri lík­legt til að end­ur­spegla betur almanna­vilj­ann en samn­inga­við­ræður milli stjórn­mála­flokk­anna um hvaða flokkur ætti að hreppa stól­inn. Borg­ar­stjór­inn í Reykja­vík væri – rétt eins og for­seti Íslands – val­inn beint af öllum kjós­endum og yrði óháður umboðs­maður fólks­ins í borg­inni.

Hvor­ugur þeirra væri ein­ræð­is­herra, nema við ákvæðum að end­ur­skil­greina það hug­tak á rót­tækan hátt.

Greinin birt­ist fyrst í nýjasta Kjarn­an­um. Lestu hann í heild sinni hér.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Bjarni Benediktsson fjármála- og efnahagsráðherra segir nauðsynlegt að ræða áhrif launabreytinga á verðbólgu
Hvaðan kemur verðbólgan?
Verðbólga hér á landi mælist nú í rúmum fjórum prósentum og hefur ekki verið jafnmikil í rúm sjö ár. Hvað veldur þessari miklu hækkun?
Kjarninn 2. mars 2021
Hreinn Loftsson, lögmaður og annar aðstoðarmaður dómsmálaráðherra.
Segir það vekja furðu hvernig stjórnmálamenn og fjölmiðlar „hamast á dómsmálaráðherra“
Hreinn Loftsson segir dómsmálaráðherra ekki hafa gert neitt rangt þegar hún hringdi í lögreglustjórann á höfuðborgarsvæðinu á aðfangadag vegna Ásmundarsalsmálsins. Fjölmiðlar hafi ekki virt helgifrið og heimtað svör frá ráðherranum.
Kjarninn 2. mars 2021
Gunnar Smári Egilsson er formaður framkvæmdastjórnar Sósíalistaflokks Íslands.
Sósíalistaflokkurinn hefur aldrei mælst stærri í könnunum Gallup
Stjórnarflokkarnir hafa saman tapað fylgi á kjörtímabilinu en eru við það að geta endurnýjað samstarfið, samkvæmt könnunum, standi vilji þeirra til þess. Þrír stjórnarandstöðuflokkar hafa styrkt stöðu sína á kjörtímabilinu en tveir veikst.
Kjarninn 2. mars 2021
Guðmundur Ingi var kjörinn varaformaður Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs árið 2019.
Tveir keppast um oddvitasæti VG í Kraganum
Guðmundur Ingi Guðbrandsson hefur tilkynnt að hann stefni á oddvitasætið í Suðvesturkjördæmi. Nú þegar hefur Ólafur Þór Gunnarsson tilkynnt að hann vilji fyrsta sætið.
Kjarninn 2. mars 2021
Hjálmar Sveinsson
Framtíðaráætlun fyrir Reykjavík
Kjarninn 2. mars 2021
Bóluefni Johnson & Johnson hefur fengið neyðarleyfi í Bandaríkjunum.
Aftur fjölgar dauðsföllum vestanhafs – „Vinsamlega hlustið á mig“
Framkvæmdastjóri bandarísku smitsjúkdómastofnunarinnar er uggandi yfir stöðunni á faraldrinum í landinu. Smitum og dauðsföllum hefur fjölgað á ný. Nýtt bóluefni, sem aðeins þarf að gefa einn skammt af, er rétt ókomið á markað.
Kjarninn 2. mars 2021
Fimm forvitnilegar (og covid-lausar) fréttir
Stórmerkilegur fundur í Argentínu, fugl vakinn upp frá dauðum, úlfur á landshornaflakki, „frosnar“ skjaldbökur teknar í skjól og alveg einstaklega áhugaverð mörgæs. Það er ýmislegt að frétta úr heimi dýranna.
Kjarninn 1. mars 2021
Þjóðhættir
Þjóðhættir
Þjóðhættir – Öryggisbrögð kvenna í miðborg Reykjavíkur og safnastarf á Dalvík
Kjarninn 1. mars 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar
None