Eymdarstuna úr ættarmóti

Hermann Stefánsson
bogglapoststofan.jpg
Auglýsing

Eft­ir­far­andi orð í grein Hjalta Snæs Ægis­sonar um útgáfu­mál Braga Ólafs­sonar fara í taug­arnar á mér:

„Nú, líkt og þá, birt­ist með­virkni kunn­ingja­sam­fé­lags­ins fyrst og fremst sem hróp­andi þögn. Fæstir kollegar og vinir Braga munu láta hafa nokkuð eftir sér um Böggla­póst­stof­una, ekki heldur þeir sem eru með óbragð í munni yfir auð­manna­dekr­in­u.“

Hvurn fjand­ann þyk­ist Hjalti Snær vita um þetta? Hvurn djöf­ul­inn veit Hjalti Snær um vini Braga?

Auglýsing

Nú er ég vinur Braga. Ég hef lesið Böggla­póst­stof­una, öfugt við Hjalta Snæ. Reyndar var ég ekki sér­lega hress með útgáfu­formið og sagði Braga það sem ærleg­ast. Þetta var tveggja vikna verk, kemur launa­sjóðs­málum rit­höf­unda ekki rass­gat við, hvað sem Hjalti Snær seg­ir, og Braga var alltof illa borg­að, nán­ast ekki neitt. Fyrir að skrifa inn í konsept sem ríkir kallar stálu frá 1005 tíma­ritröð. En bókin er góð. Að sönnu með vissum ávæn­ingi þess að vera upp­kast sem síðar verður leik­rit eða eitt­hvað ann­að. En góð.

Einna athygl­is­verð­ast er að bók­mennta­fræð­ingur geti ekki drull­ast til að verða sér úti um bók­ina, lesa hana og takast á við efni hennar fremur en ytri umgjörð. Hvers vegna er Hjalta það ofviða fyrst stelp­urnar á Druslu­bóka­vefnum fóru létt með það? Það stafar af því að bók­mennta­fræði dags­ins í dag kemur bók­mennt­unum ekk­ert við og vill ekki koma þeim við. Til­hneig­ing bók­mennta­fræða sam­tím­ans er að vera á harða­flótta frá bók­mennt­um, takast helst á við eitt­hvað til hliðar við inni­hald bóka, eitt­hvað brodd­laust og auð­velt, hampa ef í nauð­irnar rekur lélegum bókum sem létt er að fjalla um og upp­hefja sjálfan sig um leið, miðl­ungs jukki beint upp úr sam­tím­an­um, sull­umb­ulli síbernskunn­ar, „heims­sögu­legur við­burð­ur“, sagði einn gagn­rýn­andi um Kötu eftir Steinar Braga, efni­viður þeirrar bók­ar: eft­ir­köst nauðg­un­ar, rétt eins og úr Kast­ljós­þætti. Heims­sögu­legur við­burð­ur? Í alvöru? Gott ef ekki þóttu stór­merki­leg tíð­indi fyrir jól að sami gagn­rýn­andi, Björn Þór, var kall­aður ves­al­ingur opin­ber­lega; ekki þætti það til­efni til að æmta neitt sér­stak­lega í flestum sveit­um. Eng­inn er of góður til að vera kall­aður asni, sagði Hallór Lax­ness. Og voru þetta tíð­indi, alltsvo? Það vantar ekki hel­vítis vælið. Og útgáfutil­högun Braga Ólafs­son­ar, fremur en verk­in? Hverjum getur slík bók­menntaum­ræða komið við?

Er vit­rænn flötur í þessu? Já, og það hefði verið ánægju­legt til til­breyt­ingar að sá flötur væri skoð­að­ur. Hjalti Snær er svo vin­sam­legur að vera búinn að sjá við öllum hugs­an­legum mótrökum og afgreiða fyr­ir­fram, eins og ger­ist þegar menn verða kreddu­kall­ar. Það er vissu­lega rétt að setja ýmsa varnagla við sam­spil bók­mennta og auð­magns, rétt að fara mjög var­lega, halda haus, vanda sporin sín á hverri ein­ustu stundu, vera skýr í koll­in­um, vita hvenær listin hættir á að verða ómerki­leg og það getur hún gert með ýmsu móti og fleiri leiðir eru til en sér­út­gáfa hjá fast­eigna­fyr­ir­tæki, jafn­vel fræðin getur sett nið­ur, guð sé oss næst­ur; og þó vildi ég sjálfur stundum að ég hefði farið óvar­legar ein­hverju sinni, þá hefði ég hugs­an­lega um dag­ana ein­hverju sinni slefað í sæmi­leg mán­að­ar­laun. Blaðrið í Hjalta Snæ gerir að verkum að hvarflar helst að manni að leika í Vict­or­ias Secret aug­lýs­ingu eins og Bob Dylan gerði um árið, hann vant­aði ekki pen­inga, gerði það bara til að gefa Hjöltum Snæm heims­ins langt nef, púrít­anistum með vísi­fingur fremur en baug­fingur á lofti. Sam­spil auð­magns og bók­mennta er aldrei auð­velt, það er aldrei allt sem sýnist, þótt harla ein­falt sé að henda fyrstu hugsun á lofti og reka upp rangan fing­ur.

Blaðrið í Hjalta Snæ gerir að verkum að hvarflar helst að manni að leika í Vict­or­ias Secret aug­lýs­ingu eins og Bob Dylan gerði um árið, hann vant­aði ekki pen­inga, gerði það bara til að gefa Hjöltum Snæm heims­ins langt nef, púrít­anistum með vísi­fingur fremur en baug­fingur á lofti. Sam­spil auð­magns og bók­mennta er aldrei auð­velt, það er aldrei allt sem sýnist, þótt harla ein­falt sé að henda fyrstu hugsun á lofti og reka upp rangan fingur.

Hug­myndir Hjalta Snæs um teng­ingu launa­sjóðs rit­höf­unda við sem mesta útbreiðslu bóka eru algalnar auk þess að vera mál­inu óvið­kom­andi. „En því skyldi rík­is­sjóður veita fé til lista­manna sem skapa ein­göngu fyrir lok­aða elít­u?“ spyr Hjalti. Það er lag­leg flétta, ekki stórt skrefið í að biðja vin­sam­leg­ast um að met­sölu­höf­undar hljóti rit­laun ein­vörð­ungu, skítt með bók­mennta­gild­ið, og hreint ekki úr vegi að spyrja hvernig Hjalti Snær álíti því almannafé varið sem hann fær að því er mér skilst til að rann­saka áhrif Dante á íslenskar bók­mennt­ir, rann­sókn sem múg­ur­inn mun vænt­an­lega spæna í sig, eða hversu hál er hún ekki þessi elítupæl­ing, hvað um drótt­kvæði, hvert er hlut­fallið í bók­mennt­unum sem Hjalti hefur kennt við háskól­ann, hversu stór hluti höf­undana eru eða voru nýtir þjóð­fé­lags­þegnar sem skila sóma­sam­legum arði og afurðum rak­leiðis í blá­æð­ina á almenn­ingi, ala upp gagn­rýna hugsun fremur en vit­stola hugs­anir og leggja sitt af mörkum til sam­fé­lags­um­ræð­unnar þótt hún sé mest­megnis ofstæk­is­fullt kjaftæði.

Sam­tím­inn er eins og jarm­andi kór þar sem hver sakar annan um spill­ingu, fjöregg­inu er kastað á milli í von um að það springi í höndum ein­hvers ann­ars. Mestu lat­ínu­gránar sjá ekki út fyrir stærra sögu­skeið en fyr­ir­/eftir kreppu. Heilu háskóla­deild­irnar renna saman við enda­lausan jarm­kór sam­fé­lags­ins og menn líma á sig marxísk heið­urs­merki og óska sér hjart­an­lega til ham­ingju með rót­tækni sína, hversu broguð sem hún er, en blóta kap­ít­al­ískri spill­ingu á laun og af heit­ara hjarta en nokkur kap­ít­alisti. Hvað er yfir­leitt um „með­virkni kunn­ingja­sam­fé­lags­ins“ að segja? Ýmis­legt eins og geng­ur. Það er margt í mörgu og hlut­ina má ræða, auð­vit­að. Háskóla­deildin sem Hjalti Snær starfar við er til dæmis ekki bein­línis neitt kirkju­skrúð­hús og nær að ætla að hún sé slétt sagt spillt því hún er rekin eins og fjöl­skyldu­fyr­ir­tæki. Ást­ráður Eysteins­son pró­fessor hefur ráðið þar mág­konu sína til starfa, Heiðu Jóhanns­dótt­ur, sem og svila, Björn Þór Vil­hjálms­son. Við deild­ina starfar Guðni Elís­son og einnig kona hans, Alda Björk Valdi­mars­dótt­ir. Nýverið voru tvær stöður aug­lýstar, mér er ókunn­ugt um hvort ætt­ar­tré þurfi að fylgja umsóknum en löngu ljóst að deildin getur ráðið hvern sem henni sýn­ist og skutlað allri fag­mennsku á fjós­haug­inn ef henni býður svo við að horfa.

Tal­aði ein­hver um með­virkni kunn­ingja­sam­fé­lags­ins? Þetta er  hreinn brand­ari. Háskóla­deild þar sem helm­ingur starfs­fólks er skyldur og vensl­að­ur. Hvar sem er í heim­inum væri slík deild orðin að almennu athlægi. Auk þess veit ég ekki betur en að fyr­ir­tæki hafi í sívax­andi mæli komið að starfi háskól­ans með sporslum sem eru göfg­aðar með því að kalla þær „tengsl við atvinnu­líf­ið“ og áhöld um hversu mey­f­æð­ing­arnar ger­ast við þannig aðstæður eins og gefur að skilja. Hvernig ætli vinir og kollegar hafi tekið á þessu? Með þögn og með­virkni, hvað ann­að, þögn þess sem hefur afvan­ist því að lifa og hrær­ast í raun­veru­lega krítísku umhverfi.

Úr þessu for­aði finnst Hjalta Snæ við hæfi að ásaka Braga Ólafs­son um spill­ingu. Og bæta því við að hann hafi ekk­ert haft að segja í tíu ár. Ekki hef ég ýkja margt heyrt úr ranni bók­mennta­fræð­innar und­an­farin tíu ár nema ámóta dap­ur­lega beyglaða sýn og birt­ist í grein Hjalta Snæs, þessa eymd­arstunu úr ætt­ar­móti, þetta nið­ur­koðn­aða vand­læt­ing­ar­taut sem markast af átak­an­legum skorti á reynslu af öllu lífi og öllum veru­leika og áhuga­leysi á bók­mennt­um, metn­að­ar­leysi, hug­leysi, aum­ingja­skap.

Bók­mennta­fræði er dauð. Hún hefur enga sögn um bók­menntir lands­ins og veru­leika. Hún er, með heið­ar­legum und­an­tekn­ing­um, nokk­urs konar ætt­ar­mót sem nötrar af ótta við sann­kall­aðar bók­mennt­ir, fjallar enda sárasjaldan um bók­mennt­ir, skrifar stundum greinar um háskóla­sam­fé­lagið sem engan varðar neitt um og dælir út enda­lausum greinum um Van­trú, um bíó­mynd­ir, fabúlerar um tákna­heim sam­tím­ans í útvatn­aðri menn­ing­ar­fræði og skrifar svo heimsku­lega um umgjörð bóka og útgáfu­mál en gagn­vart alvöru bók­menntum hefur fjöl­skyldu­boðið við bók­mennta­fræði­deild Háskóla Íslands að mestu gef­ist upp. Bók­mennta­fræði er blað­ur. Þetta er búið. Ekk­ert eftir nema að grípa kinda­byssu og skjóta þetta.

Höf­undur er rit­höf­und­ur.

Vilt þú vera með?

Frjálsir, hugrakkir fjölmiðlar eru ómetanlegir en ekki ókeypis. Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda og með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og við ætlum að standa vaktina áfram og bjóða almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Fyrir þá lesendur sem nú þegar eru stoltir styrkjendur Kjarnans þá leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Guðjón Sigurbjartsson
Á virkilega að hækka matarverð í kófinu?
Kjarninn 2. desember 2020
Maður með grímu gengur fyrir framan skilti þar sem varað er við því að borða leðurblökur og beltisdýr en úr þeim er kórónuveiran talin upprunin.
Wuhan-skjölin: Mörg og alvarleg mistök í upphafi faraldursins í Kína
Sjúklingar biðu í yfir þrjár vikur að meðaltali eftir greiningu, falskar niðurstöður fengust úr sýnatökum og skæður inflúensufaraldur geisaði á sama tíma og fyrstu tilfelli sjúkdóms af völdum nýrrar veiru komu upp í Wuhan.
Kjarninn 2. desember 2020
Óli Björn Kárason þingmaður Sjálfstæðisflokksins.
Boðar andstöðu við stjórnarfrumvörp ráðherra Framsóknar og VG
Óli Björn Kárason þingmaður Sjálfstæðisflokksins kallar hugmyndafræðina að baki frumvarpi Sigurðar Inga Jóhannssonar samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra um lágmarksfjölda íbúa í sveitarfélögum „ógeðfellda“ í grein í Morgunblaðinu í dag.
Kjarninn 2. desember 2020
Stefán Ólafsson
Brot Sigríðar Á. Andersen
Kjarninn 2. desember 2020
Húsnæði Seðlabanka Íslands
Umfangsmestu krónukaup Seðlabankans á þessari öld
Seðlabankinn hefur aldrei keypt jafnmikið af krónum á þessari öld og í síðasta mánuði. Tvær af hverjum þremur krónum sem seldar voru á gjaldeyrismarkaði voru keyptar af Seðlabankanum í október.
Kjarninn 2. desember 2020
Hitaspá á hádegi á laugardag: Fjólublái liturinn táknar frost á bilinu 12-20 stig.
Hrollvekjandi viðvaranir veðurfræðinga: „Stórhríð“ og „hörkufrost“
Ekkert nema norðan stormur í kortunum. Fyrsta alvöru norðanáhlaup vetrarins. Hreinræktað heimskautaloft mun steypast yfir okkur. Dúða ætti leikskólabörn og spara heita vatnið. Viðvaranir vegna kuldakastsins næstu daga eru allt annað en blíðlegar.
Kjarninn 2. desember 2020
Angel Gurría, aðalritari OECD
OECD hvetur til fjárfestingar í menntun á Íslandi
Samkvæmt Efnahags- og framfarastofnuninni ættu stjórnvöld hér á landi að ráðast í samkeppniseflandi aðgerðir, auk fjárfestingar í menntun, rannsókn og þróun og aðgerðum sem miðla að grænum hagvexti.
Kjarninn 2. desember 2020
Jónas Atli Gunnarsson
Misskilningur um laun
Kjarninn 2. desember 2020
Meira úr sama flokkiÁlit
None