Forsendubrestur í lífeyrismálum

Finnur Birgisson, arkitekt á eftirlaunum, skrifar um nýtt frumvarp fjármála- og efnahagsráðherra sem breytir samspili séreignarlífeyris og greiðslna almannatrygginga.

Auglýsing

Frum­varp fjár­mála­ráð­herra um breyt­ingar á ýmsum lögum vegna umsam­drar hækk­unar lág­marks­ið­gjalda til líf­eyr­is­sjóða hefur fengið væg­ast sagt óblíðar við­tökur hjá verka­lýðs­hreyf­ing­unni. Hún segir ráð­herr­ann sigla undir fölsku flaggi þar sem hann sé að lauma inn ýmsum breyt­ing­um, sem ekki hafi verið haft sam­ráð um og hreyf­ingin hafi aldrei skrifað upp á. Þar er nefnd hækkun greiðslu­skyldu­ald­urs úr 16 í 18 ár, að verð­bætur líf­eyr­is­greiðslna eigi aðeins að reikn­ast einu sinni á ári í stað mán­að­ar­lega eins og nú, og að gefin sé und­an­þága fyrir eina stétt, þ.e. sjó­menn.

Enn sem komið er hefur þó lítið verið fjallað um risa­stóra breyt­ingu sem felst í frum­varp­inu og varðar sér­eign­ar­líf­eyri og sam­spil hans við greiðslur almanna­trygg­inga. Úttekt sér­eign­ar­líf­eyris hefur í dag ekki áhrif til skerð­ingar á elli­líf­eyri almanna­trygg­inga á sama hátt og venju­legar greiðslur úr hefð­bundnum líf­eyr­is­sjóð­um. Hjá flestum hefur þessi sér­eign orðið til gegnum svo­nefndan við­bót­ar­líf­eyr­is­sparn­að, þar sem laun­þeg­inn hefur lagt til 2 eða 4% af launum sínum og launa­greið­and­inn 2% á móti. 12% skyldu­ið­gjaldið hefur hins­vegar hjá flestum farið inn í svo­kall­aða sam­trygg­ingu.

Sam­trygg­ing eða sér­eign

En það hafa líka verið starf­andi líf­eyr­is­sjóðir eins og Frjálsi líf­eyr­is­sjóð­ur­inn, sem hafa boðið sjóð­fé­lögum upp á að ráð­stafa frá 49 - 78% skyldu­ið­gjalds­ins í erf­an­lega sér­eign. Þá fer ekki nema rúm­lega fimmt­ungur til helm­ingur skyldu­ið­gjalds­ins í sam­trygg­ing­ar­hluta sjóðs­ins og rétt­indin sem félag­arnir öðl­ast þar verða þeim mun minni. Ástæður fólks til að velja þetta fyr­ir­komu­lag eru einkum tvær: Ann­ars vegar erf­an­leik­inn, - sá hluti sér­eign­ar­innar sem við­kom­andi end­ist ekki aldur til að nýta gengur til erf­ingja hans, - og hins­vegar sú stað­reynd að úttekt sér­eign­ar­líf­eyris hefur skv. núgild­andi lögum ekki áhrif til skerð­ingar á líf­eyr­is­greiðslum almanna­trygg­inga.

Auglýsing
Reyndar mun það vera svo, að þegar ákvæðin um að sér­eign­ar­líf­eyrir skerti ekki elli­líf­eyr­inn voru sett, þá var fyrst og fremst haft í huga að þau tækju til sér­eignar sem mynduð hefði verið með við­bót­ar­sparn­aði, - ofan á hinn lög­bundna skyldu­sparn­að. En almanna­trygg­ing­ar­lögin gera samt  engan grein­ar­mun á þess­háttar sér­eign og þeirri sér­eign sem mynduð hefur verið með hluta af skyldu­ið­gjald­inu eins og hjá Frjálsa. Það skapar því aug­ljóst ójafn­ræði þegar kemur að úttekt líf­eyr­is­ins, að greiðslur til þeirra sem hafa sett allt skyldu­ið­gjaldið í sam­trygg­ingu skerða greiðslur almanna­trygg­inga gróf­lega, meðan hin fá sinn líf­eyri að stórum hluta sem útgreiðslu sér­eignar sem ekki veldur skerð­ingum hjá TR. - Þarna getur munað mörgum tugum þús­unda í ráð­stöf­un­arfé á hverjum ein­asta mán­uði.

Fjár­mála­ráð­herra um kosti sér­eign­ar 

Í við­tali við LEB-­blaðið 2019 var Bjarni Bene­dikts­son fjár­mála­ráð­herra spurður út í þetta og hvort hann teldi ekki að þarna ætti meiri jöfn­uður að ríkja. Hann svar­aði: „Sér­eign­ar­kerfið er afar vel heppnað og hefur fyrir löngu farið fram úr vænt­ing­um. Hluti hvatans til að leggja í sér­eign er einmitt að hún leiðir ekki til skerð­ing­ar. Áhrifin af þessu eru þjóð­hags­lega mjög jákvæð. Það eru líka til staðar almenn frí­tekju­mörk sem ná til greiðslna úr sam­trygg­ing­unni, sem mætti frekar skoða að hækk­a.“

Í ljósi þess­ara ummæla BB hefði e.t.v. mátt ætla að hann myndi gera til­lögu um að ójafn­ræðið yrði jafnað upp á við, en það gengur þó ekki eftir í þessu nýja frum­varpi. Þar er nefni­lega gert ráð fyrir að „lek­inn“ verði stöðv­aður með þeim hætti, að kveðið verði skýrt á um að það verði ein­ungis við­bót­ar­líf­eyr­is­sparn­aður og svo­nefnd „til­greind sér­eign“ sem ekki valdi skerð­ingum á elli­líf­eyri, en það geri hins­vegar sú sér­eign, sem mynduð hefur verið verið með hluta af skyldu­ið­gjöld­un­um. Það stendur því ekki til að koma jöfn­un­inni til leiðar með því að draga úr skerð­ing­unum hjá þeim sem sætt hafa meiri skerð­ing­um, heldur með því að auka þær hjá hinum sem hingað til hafa sloppið bet­ur.

Þessi breyt­ing myndi setja feitt strik í reikn­ing­inn hjá þeim sem árum sam­an, jafn­vel það sem af er þess­ari öld, hafa varið bróð­ur­parti skyldu­ið­gjalds­ins til að mynda sér­eign, í því trausti að þeir skil­málar sem gilt hafa myndu hald­ast. Ef af þessum breyt­ingum verður þýðir það tekju­skerð­ingu hjá þeim upp á tugi þús­unda í hverjum mán­uði, þegar að því kemur að taka út líf­eyr­inn. 

Dæmi: Hjá ein­stak­lingi á eft­ir­laun­um, sem fær sam­tals 300 þús. kr./mán. frá líf­eyr­is­sjóði og þar af 100 þús. kr./mán. sem úttekt á sér­eign, myndu greiðslur til hans frá TR lækka um  minnst 45.000 kr./mán. við breyt­ing­una - meira ef hann býr einn, því þá yrði lækk­unin 56.900 kr./mán. Lækkun ráð­stöf­un­ar­tekna þessa ein­stak­lings eftir skatt yrði 334.800 - 423.600 kr./ári.

Lög­legt og sið­legt?

Þetta vekur upp ýmsar stórar spurn­ing­ar. Er það lög­legt og sið­legt að breyta skil­mál­unum svona eft­irá með stór­felldum íþyngj­andi afleið­ingum fyrir þá sem fyrir verða? - Í frum­varp­inu er raunar gert ráð fyrir að þau sem hefja líf­eyr­i­s­töku fyrir 1. októ­ber 2021 sleppi við breyt­ing­una, en hjá þeim sem hefja líf­eyr­i­s­töku degi síðar á hún að skella á af fullum þunga.

Ef þetta verður sam­þykkt svona á Alþingi má því gera ráð fyrir tvennu: a) Að öll þau sem þetta snertir og eru orðin nógu göm­ul, drífi í því að hefja líf­eyr­i­s­töku fyrir 1. októ­ber þótt þau hafi ann­ars ekki ætlað sér það, og b) að þau sem ekki eiga þess kost að sleppa á þann hátt fram­hjá gildrunni muni láta á það reyna fyrir dóm­stólum hvort laga­setn­ing sem raskar gild­andi leik­reglum og for­sendum eft­irá með þessum hætti fær stað­ist.

Reyndar má hugsa sér að gera litla en samt veiga­mikla breyt­ingu á frum­varp­inu, sem myndi strax gera málið miklu skárra. Það er að miða skilin milli núver­andi kerfis og breytts kerfis ekki við það hvenær ein­stak­lingur byrjar að taka líf­eyri, heldur við það hvenær stofnað var til sér­eign­ar­inn­ar. Úttekt á sér­eign sem stofnað var til fyrir 1. okt. 2021 myndi þá ekki valda skerð­ingu hjá TR, en úttekt sama ein­stak­lings á sér­eign sem stofnað var til síðar myndi hins­vegar valda skerð­ingu skv. nýju reglu­verki. - Þessi hug­mynd er lögð hér fram til frjálsra afnota.

Höf­undur er arki­tekt á eft­ir­laun­um.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Meghan og Harry kynntust á Instagram. Hljómar kannski ekki eins og ævintýri, enda hafa þau sagt skilið við slík, að minnsta kosti konungleg ævintýri.
Sannleikur Harrys og Meghan – frá þeirra eigin sjónarhorni
Harry og Meghan fundu sig knúin til að segja „sinn eigin sannleika“ af samskiptum þeirra við konungsfjölskylduna og ákvörðun þeirra að segja skilið við allar konunglega skyldur. Sannleikurinn er nú aðgengilegur á Netflix en sitt sýnist hverjum.
Kjarninn 9. desember 2022
Ingrid Kuhlman
Sjö tegundir hvíldar
Kjarninn 9. desember 2022
Tillaga Andrésar Inga Jónsson, þingmanns Pírata, um að fresta umræðu um breytingu á lögum um útlendinga fram yfir áramót var felld við upphaf þingfundar. Stjórnarandstaðan sakar meirihlutann um að setja fjölda mála í uppnám með þessu.
Segja stjórnarmeirihlutann stilla öryrkjum upp á móti útlendingum
Tillaga þingmanns Pírata um að taka af dagskrá frumvarp um alþjóðlega vernd var felld á Alþingi. Stjórnarandstöðuþingmenn segja það fáránlegt að afgreiða eigi frumvarpið áður en eingreiðsla til öryrkja verði tekin fyrir á þingi.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Ekki upplýst formlega en leitað til hennar „í krafti vináttu og persónulegra tengsla“
Forsætisráðherra segir að hún hafi ekki verið upplýst formlega um að ráðherra hafi sýnt af sér vanvirðandi framkomu. Þegar leitað sé til hennar sem trúnaðarvinar sé um persónuleg málefni að ræða sem kalli ekki á að hún setji þau í farveg stjórnsýslumála.
Kjarninn 9. desember 2022
Hægt er að horfa á sjónvarp með ýmsum hætti.
Myndlyklum í útleigu fækkað um 25 þúsund á fimm árum
Þeim sem leigja myndlykla fyrir nokkur þúsund krónur á mánuði af fjarskiptafyrirtækjum til að horfa á sjónvarp hefur fækkað um tíu þúsund á einu ári. Fleiri og fleiri kjósa að horfa á sjónvarp í gegnum app.
Kjarninn 9. desember 2022
Hér sést annar mannanna vera leiddur inn í héraðsdóm eftir handtöku í september.
Búið að birta ákæru gegn tveimur mönnum fyrir að skipuleggja hryðjuverk
Í september voru tveir menn handteknir grunaðir um að hafa ætlað að fremja hryðjuverk á Íslandi. Þeir eru taldir hafa ætlað að ráðast að Alþingi og nafngreindum stjórnmálamönnum. Búið er að birta lögmönnum þeirra ákæru.
Kjarninn 9. desember 2022
Litla-Sandfell stendur um 95 metra upp úr Leitahrauni í Þrengslunum.
Náma í Litla-Sandfelli veldur „miklum neikvæðum umhverfisáhrifum“
Skipulagsstofnun telur Eden Mining vanmeta umhverfisáhrif námu í Litla-Sandfelli. Að fjarlægja fjall velti upp þeirri hugmynd „hvort verið sé að opna á þá framtíðarsýn að íslenskar jarðmyndanir verði í stórfelldum mæli fluttar út til sementsframleiðslu“.
Kjarninn 9. desember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fullyrt að stjórnvöld hafi breytt reglugerð til að aðstoða Pussy Riot eftir beiðni Ragnars
Mikil leynd hefur ríkt yfir því hverjir hafa fengið útgefin sérstök íslensk vegabréf á grundvelli reglugerðarbreytingar sem undirrituð var í vor. Nú er fullyrt að hennii hafi verið breytt eftir að Ragnar Kjartansson leitaði til Katrínar Jakobsdóttur.
Kjarninn 9. desember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar