Hættuleg efnahagsstjórn Bjarna Benediktssonar

Gunnar Smári Egilsson skrifar um efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar á kjörtímabilinu í aðsendri grein en hann segir viðbrögð stjórnarinnar í kjölfar kórónuveirufaraldurs helst hafa nýst hinum betur stæðu.

Auglýsing

Það er magnað að sjá ráð­herra rík­is­stjórn­ar­inn­ar, og þá sér­stak­lega efna­hags­mála­ráð­herr­ann Bjarni Bene­dikts­son, halda því fram við kjós­endur í aðdrag­anda kosn­inga að rík­is­stjórnin hafi staðið sig frá­bær­lega vel við efna­hags­stjórn­ina á erf­iðum tímum og að hér sé allt í miklum sóma.

Svo er bara alls ekki. Eftir stór­kost­leg mis­tök skilar þessi rík­is­stjórn efna­hags­kerfið eftir í við­kvæmri stöðu á við­sjár­verðum tím­um. Og það skyn­sam­leg­asta sem kjós­endur geta gert er að kjósa þessa rík­is­stjórn burt til að forða sér frá stór­kost­legum yfir­vof­andi skaða.

Ein­sýni á ferða­þjón­ustu

Ég mun vísa á nokkur dæmi til stuðn­ings máli mínu, en vil fyrst benda fólki á að það hefur enga merk­ingu þegar ráð­herr­arnir segja stöð­una betri en gert hafi verið ráð fyrir við upp­haf kór­ónafar­ald­urs­ins. Þarna er rík­is­stjórnin að bera sig saman við sjálfan sig.

Auglýsing

Í upp­hafi far­ald­urs­ins lagði rík­is­stjórnin mat á efna­hags­á­fallið vegna far­ald­urs­ins og í því mati kom fram stór­kost­legt ofmat á mik­il­vægi ferða­þjón­ust­unn­ar. Ráð­herr­arnir gleymdu að taka með í reikn­ing­inn að ef engir ferða­menn koma til Íslands þá fara heldur engir Íslend­ingar til útlanda. Rík­is­stjórnin hefði því átt að leggja nokkra veltu við hag­kerfið eftir að þeir strok­uðu út tekj­urnar af erlendum ferða­mönn­um. Þessi skekkja lækk­aði ætl­aðan 10-12% sam­drátt í 6-7%.

Minni sam­dráttur er því ekki vegna efna­hags­að­gerða ráð­herr­anna heldur vegna ein­sýni þeirra í upp­hafi far­ald­urs­ins. Sem má hlæja að, en líka ótt­ast. Því þessi ein­sýni á mik­il­vægi ferða­þjón­ust­unnar mark­aði ekki bara efna­hags­að­gerð­irnar heldur sótt­varnir líka. Allan tím­ann var það helsta mark­mið ráð­herr­anna að ræsa upp ferða­þjón­ust­una að nýju.

Sú stefna var ekki aðeins byggð á mis­skiln­ingi heldur reynd­ist hún líka skað­leg efna­hags­lega. Hún leiddi til þess að dregið var þrá­fald­lega of snemma úr sótt­vörnum á landa­mærum sem leiddi til nýrra bylgna far­ald­urs­ins, meiri veik­inda og þyngri sótt­varna inn­an­lands, sem aftur drógu afl úr hag­kerf­inu og hægði á efna­hags­bat­an­um.

Fyrir utan að fólk dó.

Bjarna­bólan mikla

Fyrstu við­brögð rík­is­stjórn­ar­innar frammi fyrir far­aldr­inum var að lækka vexti og auka útlána­getu bank­anna í von um að það myndi örva hag­kerf­ið. Sem ekki gerð­ist. Þegar útlán eru aukin í gegnum banka­kerfið fara þau til þeirra sem best standa og sem minnst þurfa á lánum að halda. Og það fólk fjár­festir ekki í nýjum atvinnu­tæki­færum heldur í gömlum eign­um.

Talið er að vel yfir 200 millj­arðar króna hafi leitað af þessum sökum inn á fast­eigna­mark­að­inn og spennt upp verð á íbúð­ar­hús­næði, um 20% á meðan á kór­ónafar­aldr­inum stóð. Við það hækkar verð­mæti íbúð­ar­hús­næðis á land­inu um næstum þús­und millj­arða króna, skapar til­finn­ingu fyrir auð­sæld meðal hinna betur settu en örvar hag­kerfið sjálft ekki neitt. Og bætir ekk­ert stöðu þeirra sem misstu vinn­una, urðu fyrir til­finn­an­legu efna­hags­legu áfalli, gengu á sparifé sitt og báru í raun ein byrðar þessa sam­drátt­ar. Og bætir ekki stöðu þeirra sem þurfa að kaupa sér hús­næði.

Hin betur settu höfðu hins vegar nóg umleikis, spör­uðu sér utan­lands­ferðir og ferð­uð­ust inn­an­lands á nýjum hjól­hýsum sem keypt voru fyrir lægri vexti, not­uðu ferða­gjöf­ina frá ráð­herr­unum eða gerðu upp pall­inn með nið­ur­greiddri vinnu iðn­að­ar­manna úr almanna­sjóð­um.

En þetta eru aðeins gárur utan á þeirri eigna­bólu sem blásin var upp. Verð­mæti hluta­bréfa í kaup­höll­inni hækk­uðu um 1500 millj­arða króna í kór­ónafar­aldr­in­um. Þetta er ein og hálf fjár­lög, eins og hálf lands­fram­leiðsla. Fé sem féll af himni ofan.

Það er ekki hægt að skýra út fyrir venju­legu fólki hvað 1500 millj­arðar króna er há upp­hæð. Segjum að þú héldir á þessum pen­ingum og myndir ganga aftur á bak í tím­anum og leggja eina milljón á hvern dag. Þegar þú legðir frá þér síð­ustu millj­ón­ina værir þú komin aftur til árs­ins 2089 fyrir Krist. Þú gætir horft á þræla reisa píramíta.

Þessi hækkun hluta­bréfa í kaup­höll­inni er brand­ari, merki um sturlað efna­hags­líf í klíku­væddum kap­ít­al­isma, svoköll­uðum ólig­ar­k­isma þar sem allt sam­fé­lagið er orðið að spila­víti brask­ara.

Eina hag­kerfið sem hækkar vexti

Þessi eigna­bóla hefur þrýst upp verð­bólgu svo um það bil sem kór­ónafar­ald­ur­inn er að gefa eftir og ætla mætti að hag­kerfið gæti fundið fyrri styrk, þá tekur Seðla­bank­inn í hand­brems­una og hækkar vexti. Tví­vegis í sum­ar.

Seðla­banki Íslands er eini seðla­bank­inn í heim­inum sem er að hækka vexti þessar vik­urn­ar. Ann­ars staðar er það metið svo að hag­kerfin séu enn í við­kvæmu standi og þurfi á allri örvun að halda og alls engum aðhalds­að­gerðum á borð við vaxta­hækk­un­um.

Þetta er því staðan í aðdrag­anda kosn­inga. Það hefur tek­ist svo óhöndug­lega til með efna­hags­stjórn­ina að Seðla­bank­inn tekur sig þurfa að stíga á brems­una þegar reynt er að koma hag­kerf­inu upp síð­asta hjall­ann.

Hvaða vit er í því? Ekk­ert.

Fjár­austur úr rík­is­sjóði

Fyrir utan vaxta­lækkun og aukna útlána­getu bank­ana var meg­in­stefið í efna­hags­að­gerðum rík­is­stjórn­ar­innar að ausa fé í fjár­magns- og stór­fyr­ir­tækja­eig­endur beint úr rík­is­sjóði. Þeir fengu styrk til að loka fyr­ir­tækjum og opna þau aft­ur, til að halda fólki í vinnu og til að reka það og svo til að ráða það aft­ur. Öll umgjörð um þetta var los­ara­leg og stórfé rann til fyr­ir­tækja sem enga aðstoð þurftu, jafn­vel til fyr­ir­tækja sem í reynd not­uðu styrk­inn til að greiða eig­endum sínum arð.

Og þessi fjár­austur kom mönnum á bragð­ið. Fjár­magns- og stór­fyr­ir­tækja­eig­endur átt­uðu sig að rík­is­sjóður var fullur af pen­ingum og ef sjóður tæmd­ist mátti alltaf prenta meira. Æ meira af efna­hags- og atvinnu­að­gerðum rík­is­stjórn­ar­innar sner­ust um að sleppa fjár­magns- og stór­fyr­ir­tækja­eig­endum á beit í rík­is­sjóði.

Nýsköp­un­ar­mið­stöð var lögð niður og nýsköp­un­ar­stuðn­ingur einka­væddur þannig að öll fyr­ir­tæki gátu sótt sér mörg hund­ruð millj­óna skatta­af­slátt út á nán­ast hvaða fjár­fest­ingu eða verk­efni sem var. Svo til allt er hægt að kalla nýsköpun og þró­un.

Og þegar fjár­magns- og stór­fyr­ir­tækja­eig­endur voru komnir á bragðið ákvað Sjálf­stæð­is­flokk­ur­inn skyndi­lega að verða umhverf­is­vænn flokkur og stefna að stór­átaki í lofts­lags­mál­um. Mark­mið er að nota sömu aðferð, leyfa fyr­ir­tækjum að skil­greina nán­ast hvað sem er sem aðgerðir í lofts­lags­mál­um, til orku­sparn­að­ar, til betri nýt­ingar og sækja fé til þessa í almanna­sjóði.

Þetta er afrakstur efna­hags­stjórn­unar á tímum kór­ónafar­ald­urs­ins. Fyrir utan rík­is­sjóð eru langar biðraðir af stönd­ugum fjár­magns- og stór­fyr­ir­tækja­eig­endum að sækja sér styrki. Röðin er löng og nær langt vestur í bæ, svo að aldr­að­ir, öryrkjar, sjúkir og fátækir sjást varla lengur þar sem þau norpa aft­ast í röð­inni.

Bjarni Bene­dikts­son er Hrói Höttur á röng­unni, að hefur tekið yfir almanna­sjóði til að gefa úr þeim til hinna ríku.

Spill­ingin grass­erar

Og Bjarna finnst þetta ekki nóg. Þegar 1/3 af Íslands­banka var seldur tókst Bjarna að gefa hinum betur settu og nokkrum brask­sjóðum í útlöndum um 25 millj­arða króna. Hann verð­lagði eignir almenn­ings lágt og gaf hinum betur settur mis­mun­inn.

Og það er hlaupið græðg­isæði í lið­ið, það er svo mikið af ókeypis fé á sveimi. Eig­endur Arion banka ætla að skræla þann banka að inn­an, draga úr rekstr­inum og minnka þjón­ustu, til að geta tæmt sem mest fé úr bank­anum svo hægt sé að greiða eig­endum sem mestan arð. Og Íslands­banki er kom­inn með sömu stefnu, að tæma bank­ann af sem mestum verð­mætum og færa eig­end­um. Og Sím­inn. Og annað hvort fyr­ir­tæki í kaup­höll­inni.

Og æðið lýsir sér í því að bank­arnir eru búnir að selja frá sér öll greiðslu­miðl­un­ar­fyr­ir­tæk­in; Valitor, Borgun og Korta, til brask­ara í Bras­ilíu og Ísr­a­el. Og þjóðar­ör­ygg­is­ráðið fundar um hvort þetta sé í lagi, að svona grunn­kerfi sam­fé­lags­ins séu skyndi­lega komin í eigu ein­hverra brask­fé­laga úti í heimi.

Og þá er Advania selt til félags á vegum Gold­man Sachs, sem skráð er í aflöndum og bók­halds­kerfi rík­is­ins með. Í raun gæti ein­hver innan þessa félags búið til pen­inga með því að leggja þá inn á reikn­ing og eytt síðan færsl­unni, búið til pen­ing úr engu svo að eng­inn sæi. Ætli þetta hafi verið tekið fyrir hjá þjóðar­ör­ygg­is­ráði?

Þar er nú líka fundað vegna þess að fjar­skipta­fyr­ir­tækin ætla að selja alla inn­viði sína til að geta borgað eig­endum sínum sem mestan arð. Fólkið í ráð­inu er að ræða hvort það gangi, að Íslend­ingar hafi ekki yfir­ráð yfir neinu fjar­skipta­kerfi.

Enda­lok nýfrjáls­hyggj­unnar

Svona er ástandið í landi tæki­færanna, sem Bjarni kallar svo. Hér er allt falt og hægt að græða á öllu, sækja sér ókeypis fé og halda veislu, bara ef þú ert í klíkunni. Og þetta kallar Bjarni stöð­ug­leika í sjón­varps­aug­lýs­ingum þar sem hann óskar eftir atkvæðum svo hann geti gefið vinum sínum meira fé, einka­vætt meira af eignum almenn­ings, bras­kvætt allt sam­fé­lag­ið, selt grunn­inn­viði og í raun kveikt í því sam­fé­lagi sem afar okkar og ömmur lögðu grunn­inn að og feður okkar og mæður byggðu upp.

Stöð­ug­leiki Bjarna er eins og sena úr kvik­mynd eftir Pasol­ini og land tæki­fær­anna eins og alt­ar­istafla af dóms­degi eftir Hier­onymus Bosch. Við erum komin út í svo óraun­veru­lega upp­lausn allra eðli­legra gilda að það er mann­legt að efast, hugsa að þetta geti nú varla ver­ið, það getur ekki verið að við höfum misst sam­fé­lagið okkar niður á þetta plan.

En því miður get ég ekki huggað ykk­ur. Þetta er svona slæmt og þetta á eftir að versna ef við snúum ekki af braut. Enda­lok nýfrjáls­hyggj­unnar er ger­spill­ing ólig­ar­k­is­mams, þjófræði þar sem rík­is­valdið hefur verið tekið yfir af brösk­ur­un­um.

Víða um heim­inn er verið að ræða akkúrat þetta, hvernig vinda skal við ofan af nýfrjáls­hyggju­væddum ólig­ar­k­isma áður en hann brýtur niður öll gildi sam­fé­lags­ins, alla inn­viði og grunn­kerfi. En þessi umræða hefur ekki náð hing­að. Ein­hverra hluta vegna veltur þessi vít­is­vél áfram stjórn­laust hér á landi og er meira að segja kynnt í kosn­inga­aug­lýs­ingum sem lausn á öllum vanda.

Við þurfum að vakna. Og bregð­ast við.

Höf­undur er félagi í Sós­í­alista­floknum og skipar fyrsta sæti á lista flokks­ins í Reykja­vík­ur­kjör­dæmi norð­ur.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Hygge
Hvað þýðir danska hugtakið hygge? Er það stig sem nær hærra en bara að hafa það kósí? Nær eitthvað íslenskt orð yfir það? Eða er um að ræða sérstaka danska heimspeki?
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eitt og annað ... einkum danskt
Eitt og annað ... einkum danskt
Hygge
Kjarninn 9. ágúst 2022
Rúmlega þriðjungur heimila á ekkert eftir í veskinu í lok mánaðar
Næstum átta af hverjum tíu í lægsta tekjuhópnum ná ekki að leggja neitt fyrir, ganga á sparnað eða safna skuldum í yfirstandandi dýrtíð. Hjá efsta tekjuhópnum geta næstum níu af hverjum tíu enn lagt fyrir, sumir umtalsvert.
Kjarninn 9. ágúst 2022
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar