Heilbrigðiskerfi ekki óheilbrigðiskerfi

Þingframbjóðandi Framsóknarflokksins skrifar um forvarnir í heilbrigðismálum og setur þær í samhengi við eigin glímu við offitu. Hann segir Íslendinga fljóta sofandi að feigðarósi þar sem opinber útgjöld vegna lífsstílstengdra sjúkdóma aukist stöðugt.

Auglýsing

Fólk sem sæk­ist eftir því að kom­ast til áhrifa í sam­fé­lag­inu gerir það af ýmsum ástæð­um. Það er mín reynsla að mörg hver eiga sín hjart­ans mál sem flest sækja í upp­lifun og reynslu sína af líf­inu. Frá því að ég hóf þátt­töku í stjórn­málum hef ég verið ötull tals­maður nýrrar sýnar í heil­brigð­is­mál­um. Sýnar sem bygg­ist fyrst og fremst á heil­brigð­is­vís­ind­um, heilsu­efl­ingu og for­vörn­um. Því er oft haldið fram að hver og ein mann­eskja beri ábyrgð á eigin heilsu. Það kann að vera að hluta til rétt en ekki að öllu leyti. Hver ber til dæmis ábyrgð á því að barn sem er 8 ára sé 20 kílóum of þungt? Hver ber ábyrgð á fólki sem liggur inni á lungna­deild og glímir við lungna­krabba­mein sem rekja má til langvar­andi reyk­inga frá ung­lings­árum? Hver ber ábyrgð á and­legri van­líðan barna og hver ber ábyrgð á því að íbúar þessa lands búi við heilsu­sam­legt umhverfi? Þessar spurn­ingar eru meðal ann­ars viðfangs­efni stjórn­mál­anna. Hvernig við for­gangs­röðum fjár­munum og út frá hvaða for­sendum skiptir lyk­il­máli.

Mín veg­ferð og bar­átta fyrir því að bæta heilsu fólks á öllum aldri er engin til­vilj­un. Inn­blást­ur­inn sæki ég í mína reynslu af því að berj­ast sjálfur við heilsu­fars­leg vanda­mál sem framar öðru sliga nú heil­brigð­is­kerfin um heim all­an. Á veg­ferð minni í gegnum þau 42 ár sem ég hef lifað hef ég varið meira en helm­ingi ævinnar í að glíma við offitu. Raunar var sú yfir­þyngd það mikil um tíma að vinir mínir og ætt­ingjar voru farnir að ótt­ast um líf mitt. Offita er sjúk­dómur sem hrjáir fleiri og fleiri íbúa á Íslandi með hverju árinu sem líð­ur. Fylgi­kvillar offitu eru jafn­vel enn hættu­legri en kílóa­fjöldi. Þung­lyndi, hjarta- og æða­sjúk­dóm­ar, syk­ur­sýki 2, auknar líkur á ákveðnum krabba­mein­um, heila­blóð­falls­á­hætta og stoð­kerf­is­vanda­mál og er þá list­inn alls ekki tæmd­ur.

Allir sam­mála um hvert þarf að stefna, samt ger­ist lítið

Mikil umræða hefur verið á Íslandi um offitu, fitu­smánun og lík­ams­dýrkun rétt eins og í öðrum vest­rænum ríkj­um. Sitt sýn­ist hverjum þegar sú umræða ber á góma. Offita er þó ekki eina heilsu­fars­lega vanda­málið sem við þurfum að mæta á næstu árum og ára­tug­um. Lífs­stílstengdir sjúk­dómar sem hægt er að fyr­ir­byggja eru mun fleiri og vand­inn sem við blasir verði ekk­ert að gert mun sliga heil­brigð­is­kerf­ið. Það er mín upp­lifun að á und­an­förnum árum hefur þessum vanda aðal­lega verið mætt með plástrum og auknum útgjöld­um. Skortur er á lang­tíma hug­sjón í mála­flokknum og því situr end­ur­skipu­lagn­ing heil­brigð­is­mála á hak­an­um. Ég veit ekki um neinn máls­met­andi aðila innan heil­brigð­is­kerf­is­ins sem ekki er mál­flutn­ingi mínum sam­mála. Hvar sem ég kem og hver sem hlustar skilur nákvæm­lega mín sjón­ar­mið. Veru­leik­inn er sá að heilsu okkar er ógnað fyrir margra hluta sakir yfir ævina og þær hættur eru flestar þekktar. Úrræðin eru miðuð að skamm­tíma­lausnum á meðan starf­semi heil­brigð­is­kerf­is­ins leggur enn meg­in­á­herslu á að taka á vand­anum þegar skað­inn er skeð­ur.

Auglýsing

Erlendis hefur verið mikil umræða um þátt lífs­stílstengdra sjúk­dóma í dauðs­föllum vegna COVID 19. Þessi umræða hefur ekki ratað á fjörur hér á landi sem kemur á óvart. Mun lík­legra er að sjúk­lingar sem glíma við lífs­stílstengda sjúk­dóma veik­ist alvar­lega eða jafn­vel láti lífið úr COVID 19 en þeir sem búa við góða heilsu. Erlendis hefur þessi stað­reynd kallað á umræðu um almenna lýð­heilsu. Mik­il­vægt er að sú umræða fari einnig fram hér á landi.

Horf­umst í augu við raun­veru­leik­ann og bregð­umst við

Skortur á upp­lýstri umræðu um ýmis heilsu­fars­leg vanda­mál getur hamlað því að við horf­umst í augu við raun­veru­leik­ann. Gleggsta dæmið eru offitu­að­gerðir en það virð­ist vera þegj­andi sam­þykki í sam­fé­lag­inu að ræða þær ekki að neinni alvöru. Hvers vegna fram­kvæmum við þær aðgerðir ekki alfarið hér á landi og nið­ur­greiðum þær að fullu? Það er vænt­an­lega vegna þeirra for­dóma sem sam­fé­lagið hefur gagn­vart þeim sem glíma við offitu. Hér skal gera skýran grein­ar­mun á þeim sem eru í yfir­þyngd og þeim sem glíma við offitu. Maga­að­gerðir eru það algengar á Íslandi að óhætt er að full­yrða að sparn­að­ur­inn til lengri tíma sé veru­legur svo ekki sé minnst á aukin lífs­gæði. Þekk­ing­ar­leysið á mik­il­vægi offitu­að­gerða og for­dómar tröll­ríða sam­fé­lag­inu án þess að upp­lýst umræða fari fram um árangur þeirra og áhættu að neinu marki. Fæstir leiða hug­ann að því hvernig hægt hefði verið að sporna við þeim gríð­ar­lega offitu­vanda sem hrjáir þjóð­ina. Offita meðal íslenskra karla hefur til dæmis auk­ist úr 7,2% í 22,7%, og meðal kvenna úr 9,5% í 19,3% frá árinu 1990.

1/5 full­orð­inna Íslend­inga glímir nú við offitu. Hér spretta upp fata­búðir sem sér­tak­lega selja föt á þennan stóra hóp enda þró­unin hröð og ógn­væn­leg. Kyrr­seta barna eykst á Íslandi en samt sem áður hefur engum dottið í hug að fjölga íþrótta­tímum í skólum eða auka mark­vissa hreyf­ingu barna á Íslandi til þess að veita ein­hverja mót­spyrnu. Eftir hverju erum við að bíða? Er það yfir­lýst mark­mið okkar að stór­lega auka útgjöld til heil­brigð­is­mála nán­ast ein­vörð­ungu til þess að mæta byrði lífs­stílstengdra sjúk­dóma? Varla.

Heil­brigð­is­mál eru póli­tísk og það er stjórn­mál­anna að setja stefn­una

Ég hef heyrt þá umræðu skjóta upp koll­inum reglu­lega að sjúk­dóm­ur­inn offita sé ein­hvers­konar lík­ams­virð­ing­ar­vanda­mál. Það skal sann­ar­lega tekið fram að stór hópur hér á landi er í yfir­vigt enda mæli­kvarð­inn sem farið er eftir eflaust orð­inn úrelt­ur. Smán­un, jað­ar­setn­ing og lít­ils­virð­ing gagn­vart ein­stak­lingum í yfir­vigt er ekki veg­ur­inn til batn­að­ar. Rann­sóknir sýna að slíkt við­horf hefur einmitt gagn­stæð áhrif á meðan stað­reynd­irnar tala sínu máli. Þegar ég var rétt tæp 200 kíló var ég að deyja úr offitu. Þegar ég var 20 kílóum of þungur var ég að stefna í þessa átt og sam­fé­lagið dreifði þeim skila­boðum til mín að ekk­ert væri að ótt­ast. Ekki var því gef­inn gaumur að einu né neinu leyti. Engar fyr­ir­byggj­andi með­ferðir voru í boði og í öllum mínum lækn­is­heim­sóknum man ég aldrei eftir því að lækn­ir­inn gæfi yfir­vigt minni og síðar offitu neina sér­taka athygli. Sem betur fer hefur kerfið tekið við sér og mun algeng­ara er að læknar gefi offitu gaum en þekkt­ist hér áður fyrr. Útgjöld vegna lífs­stílstengdra sjúk­dóma halda þó áfram að aukast eins og áður sagði og því fljótum við sof­andi að feigðar­ósi.

Heil­brigð­is­mál eru póli­tísk eins og svo margt annað í okkar sam­fé­lagi. Það að tryggja að Íslend­ingar séu við sem besta heilsu út ævi­skeiðið er lík­lega ein­hver besta fjár­fest­ing sem hægt er að ráð­ast í. Ef þú telur mik­il­vægt að við hefj­umst handa við kerf­is­breyt­ingar með það að mark­miði að efla and­lega, lík­am­lega og félags­lega heilsu fólks þá er kost­ur­inn í kom­andi kosn­ingum aug­ljós.

Höf­undur er lýð­heilsu­fræð­ingur og í 2. sæti á lista Fram­sóknar í Suð­ur­kjör­dæmi

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Mikið var látið með HBO Max þegar streymisþjónustan var kynnt til leiks vorið 2020 og hún auglýst gríðarlega.
Bylting á HBO Max veldur því að veitan kemur seinna til Íslands og efnisframboð minnkar
Bið Íslendinga eftir HBO Max mun lengjast um rúm tvö ár. Ástæðan er sameining móðurfélags HBO við fjölmiðlarisann Discovery. Ný stjórn er í brúnni og allt virðist vera gert til að spara pening.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Kristjanía er eins konar undraland í miðri Kaupmannahöfn.
Kristjaníubúar fá tilboð
Danska ríkið hefur gert íbúum Kristjaníu tilboð sem felur í sér umtalsverðar breytingar frá núverandi skipulagi. Íbúum „fríríkisins“ myndi fjölga talsvert ef breytingarnar ganga eftir. Samningaviðræður milli íbúanna og ríkisins standa yfir.
Kjarninn 14. ágúst 2022
Fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands birti samkomulag um sátt við FX Iceland í liðinni viku.
Fékk 2,7 milljóna króna sekt fyrir margháttuð og alvarleg brot á peningaþvættislögum
Annmarkar voru á flestum þáttum starfsemi gjaldeyrisskiptamiðstöðvar sem hóf starfsemi snemma árs 2020. Fyrirtækið stundaði meðal annars áfram viðskipti við aðila eftir að peningaþvættiseftirlitið hafði sent tilkynningu um grunsamleg viðskipti þeirra.
Kjarninn 13. ágúst 2022
Um er að ræða enn eitt skrefið í margþættri rannsókn á tilraunum Trump til þess að halda völdum.
Geymdi háleynileg gögn heima hjá sér
Meðal þess sem alríkislögreglan lagði hald á í húsleit á heimili Donalds Trump voru háleynileg gögn sem ekki má opna nema undir öryggisgæslu innan ríkisstofnana Bandaríkjanna.
Kjarninn 13. ágúst 2022
Flest þeirra starfa sem orðið hafa til síðustu mánuði eru í ferðaþjónustu.
Færri atvinnulausir en fleiri fastir í langtímaatvinnuleysi
Í febrúar 2020, þegar atvinnulífið var enn að glíma við afleiðingar af gjaldþroti WOW air og loðnubrest, voru 21 prósent allra atvinnulausra flokkaðir langtímaatvinnulausir. Nú er það hlutfall 38 prósent.
Kjarninn 13. ágúst 2022
Eggert Þór Kristófersson.
Eggert kominn með nýtt forstjórastarf tæpum tveimur vikum eftir að hann hætti hjá Festi
Fyrrverandi forstjóri Festi hefur verið ráðinn til að stýra stóru landeldisfyrirtæki á Suðurlandi sem er í þriðjungseigu Stoða. Hann fékk fimmtánföld mánaðarlaun greidd út við starfslok hjá Festi.
Kjarninn 13. ágúst 2022
Jimmie Åkesson, formaður Svíþjóðardemókratanna.
Gömlu blokkirnar brotna í breyttu pólitísku landslagi
Innreið öfgahægriflokks Svíþjóðardemókrata inn í meginstraum sænskra stjórnmála hefur verið áberandi undanfarið á sama tíma og glæpatíðni vex. Lengi neituðu allir aðrir flokkar að vinna með Svíþjóðardemókrötum – þar til á síðasta ári.
Kjarninn 13. ágúst 2022
Sæbrautarstokkurinn á að verða um kílómeterslangur.
Umhverfisstofnun telur að skoða eigi að grafa jarðgöng í stað Sæbrautarstokks
Á meðal umsagnaraðila um matsáætlun vegna Sæbrautarstokks voru Umhverfisstofnun, sem vill skoða gerð jarðganga á svæðinu í stað stokks og Veitur, sem segja að veitnamál muni hafa mikil áhrif á íbúa á framkvæmdatíma.
Kjarninn 13. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar