Heilbrigðiskerfi ekki óheilbrigðiskerfi

Þingframbjóðandi Framsóknarflokksins skrifar um forvarnir í heilbrigðismálum og setur þær í samhengi við eigin glímu við offitu. Hann segir Íslendinga fljóta sofandi að feigðarósi þar sem opinber útgjöld vegna lífsstílstengdra sjúkdóma aukist stöðugt.

Auglýsing

Fólk sem sæk­ist eftir því að kom­ast til áhrifa í sam­fé­lag­inu gerir það af ýmsum ástæð­um. Það er mín reynsla að mörg hver eiga sín hjart­ans mál sem flest sækja í upp­lifun og reynslu sína af líf­inu. Frá því að ég hóf þátt­töku í stjórn­málum hef ég verið ötull tals­maður nýrrar sýnar í heil­brigð­is­mál­um. Sýnar sem bygg­ist fyrst og fremst á heil­brigð­is­vís­ind­um, heilsu­efl­ingu og for­vörn­um. Því er oft haldið fram að hver og ein mann­eskja beri ábyrgð á eigin heilsu. Það kann að vera að hluta til rétt en ekki að öllu leyti. Hver ber til dæmis ábyrgð á því að barn sem er 8 ára sé 20 kílóum of þungt? Hver ber ábyrgð á fólki sem liggur inni á lungna­deild og glímir við lungna­krabba­mein sem rekja má til langvar­andi reyk­inga frá ung­lings­árum? Hver ber ábyrgð á and­legri van­líðan barna og hver ber ábyrgð á því að íbúar þessa lands búi við heilsu­sam­legt umhverfi? Þessar spurn­ingar eru meðal ann­ars viðfangs­efni stjórn­mál­anna. Hvernig við for­gangs­röðum fjár­munum og út frá hvaða for­sendum skiptir lyk­il­máli.

Mín veg­ferð og bar­átta fyrir því að bæta heilsu fólks á öllum aldri er engin til­vilj­un. Inn­blást­ur­inn sæki ég í mína reynslu af því að berj­ast sjálfur við heilsu­fars­leg vanda­mál sem framar öðru sliga nú heil­brigð­is­kerfin um heim all­an. Á veg­ferð minni í gegnum þau 42 ár sem ég hef lifað hef ég varið meira en helm­ingi ævinnar í að glíma við offitu. Raunar var sú yfir­þyngd það mikil um tíma að vinir mínir og ætt­ingjar voru farnir að ótt­ast um líf mitt. Offita er sjúk­dómur sem hrjáir fleiri og fleiri íbúa á Íslandi með hverju árinu sem líð­ur. Fylgi­kvillar offitu eru jafn­vel enn hættu­legri en kílóa­fjöldi. Þung­lyndi, hjarta- og æða­sjúk­dóm­ar, syk­ur­sýki 2, auknar líkur á ákveðnum krabba­mein­um, heila­blóð­falls­á­hætta og stoð­kerf­is­vanda­mál og er þá list­inn alls ekki tæmd­ur.

Allir sam­mála um hvert þarf að stefna, samt ger­ist lítið

Mikil umræða hefur verið á Íslandi um offitu, fitu­smánun og lík­ams­dýrkun rétt eins og í öðrum vest­rænum ríkj­um. Sitt sýn­ist hverjum þegar sú umræða ber á góma. Offita er þó ekki eina heilsu­fars­lega vanda­málið sem við þurfum að mæta á næstu árum og ára­tug­um. Lífs­stílstengdir sjúk­dómar sem hægt er að fyr­ir­byggja eru mun fleiri og vand­inn sem við blasir verði ekk­ert að gert mun sliga heil­brigð­is­kerf­ið. Það er mín upp­lifun að á und­an­förnum árum hefur þessum vanda aðal­lega verið mætt með plástrum og auknum útgjöld­um. Skortur er á lang­tíma hug­sjón í mála­flokknum og því situr end­ur­skipu­lagn­ing heil­brigð­is­mála á hak­an­um. Ég veit ekki um neinn máls­met­andi aðila innan heil­brigð­is­kerf­is­ins sem ekki er mál­flutn­ingi mínum sam­mála. Hvar sem ég kem og hver sem hlustar skilur nákvæm­lega mín sjón­ar­mið. Veru­leik­inn er sá að heilsu okkar er ógnað fyrir margra hluta sakir yfir ævina og þær hættur eru flestar þekktar. Úrræðin eru miðuð að skamm­tíma­lausnum á meðan starf­semi heil­brigð­is­kerf­is­ins leggur enn meg­in­á­herslu á að taka á vand­anum þegar skað­inn er skeð­ur.

Auglýsing

Erlendis hefur verið mikil umræða um þátt lífs­stílstengdra sjúk­dóma í dauðs­föllum vegna COVID 19. Þessi umræða hefur ekki ratað á fjörur hér á landi sem kemur á óvart. Mun lík­legra er að sjúk­lingar sem glíma við lífs­stílstengda sjúk­dóma veik­ist alvar­lega eða jafn­vel láti lífið úr COVID 19 en þeir sem búa við góða heilsu. Erlendis hefur þessi stað­reynd kallað á umræðu um almenna lýð­heilsu. Mik­il­vægt er að sú umræða fari einnig fram hér á landi.

Horf­umst í augu við raun­veru­leik­ann og bregð­umst við

Skortur á upp­lýstri umræðu um ýmis heilsu­fars­leg vanda­mál getur hamlað því að við horf­umst í augu við raun­veru­leik­ann. Gleggsta dæmið eru offitu­að­gerðir en það virð­ist vera þegj­andi sam­þykki í sam­fé­lag­inu að ræða þær ekki að neinni alvöru. Hvers vegna fram­kvæmum við þær aðgerðir ekki alfarið hér á landi og nið­ur­greiðum þær að fullu? Það er vænt­an­lega vegna þeirra for­dóma sem sam­fé­lagið hefur gagn­vart þeim sem glíma við offitu. Hér skal gera skýran grein­ar­mun á þeim sem eru í yfir­þyngd og þeim sem glíma við offitu. Maga­að­gerðir eru það algengar á Íslandi að óhætt er að full­yrða að sparn­að­ur­inn til lengri tíma sé veru­legur svo ekki sé minnst á aukin lífs­gæði. Þekk­ing­ar­leysið á mik­il­vægi offitu­að­gerða og for­dómar tröll­ríða sam­fé­lag­inu án þess að upp­lýst umræða fari fram um árangur þeirra og áhættu að neinu marki. Fæstir leiða hug­ann að því hvernig hægt hefði verið að sporna við þeim gríð­ar­lega offitu­vanda sem hrjáir þjóð­ina. Offita meðal íslenskra karla hefur til dæmis auk­ist úr 7,2% í 22,7%, og meðal kvenna úr 9,5% í 19,3% frá árinu 1990.

1/5 full­orð­inna Íslend­inga glímir nú við offitu. Hér spretta upp fata­búðir sem sér­tak­lega selja föt á þennan stóra hóp enda þró­unin hröð og ógn­væn­leg. Kyrr­seta barna eykst á Íslandi en samt sem áður hefur engum dottið í hug að fjölga íþrótta­tímum í skólum eða auka mark­vissa hreyf­ingu barna á Íslandi til þess að veita ein­hverja mót­spyrnu. Eftir hverju erum við að bíða? Er það yfir­lýst mark­mið okkar að stór­lega auka útgjöld til heil­brigð­is­mála nán­ast ein­vörð­ungu til þess að mæta byrði lífs­stílstengdra sjúk­dóma? Varla.

Heil­brigð­is­mál eru póli­tísk og það er stjórn­mál­anna að setja stefn­una

Ég hef heyrt þá umræðu skjóta upp koll­inum reglu­lega að sjúk­dóm­ur­inn offita sé ein­hvers­konar lík­ams­virð­ing­ar­vanda­mál. Það skal sann­ar­lega tekið fram að stór hópur hér á landi er í yfir­vigt enda mæli­kvarð­inn sem farið er eftir eflaust orð­inn úrelt­ur. Smán­un, jað­ar­setn­ing og lít­ils­virð­ing gagn­vart ein­stak­lingum í yfir­vigt er ekki veg­ur­inn til batn­að­ar. Rann­sóknir sýna að slíkt við­horf hefur einmitt gagn­stæð áhrif á meðan stað­reynd­irnar tala sínu máli. Þegar ég var rétt tæp 200 kíló var ég að deyja úr offitu. Þegar ég var 20 kílóum of þungur var ég að stefna í þessa átt og sam­fé­lagið dreifði þeim skila­boðum til mín að ekk­ert væri að ótt­ast. Ekki var því gef­inn gaumur að einu né neinu leyti. Engar fyr­ir­byggj­andi með­ferðir voru í boði og í öllum mínum lækn­is­heim­sóknum man ég aldrei eftir því að lækn­ir­inn gæfi yfir­vigt minni og síðar offitu neina sér­taka athygli. Sem betur fer hefur kerfið tekið við sér og mun algeng­ara er að læknar gefi offitu gaum en þekkt­ist hér áður fyrr. Útgjöld vegna lífs­stílstengdra sjúk­dóma halda þó áfram að aukast eins og áður sagði og því fljótum við sof­andi að feigðar­ósi.

Heil­brigð­is­mál eru póli­tísk eins og svo margt annað í okkar sam­fé­lagi. Það að tryggja að Íslend­ingar séu við sem besta heilsu út ævi­skeiðið er lík­lega ein­hver besta fjár­fest­ing sem hægt er að ráð­ast í. Ef þú telur mik­il­vægt að við hefj­umst handa við kerf­is­breyt­ingar með það að mark­miði að efla and­lega, lík­am­lega og félags­lega heilsu fólks þá er kost­ur­inn í kom­andi kosn­ingum aug­ljós.

Höf­undur er lýð­heilsu­fræð­ingur og í 2. sæti á lista Fram­sóknar í Suð­ur­kjör­dæmi

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eggert Gunnþór Jónsson er hér til vinstri í leik gegn Hvíta-Rússlandi á Evrópumóti U-21 landsliða árið 2011.
Eggert Gunnþór segist saklaus
Knattspyrnumaðurinn Eggert Gunnþór Jónsson hafnar ásökunum um kynferðisbrot í Kaupmannahöfn árið 2010 og segist fullkomlega saklaus.
Kjarninn 22. október 2021
Ingrid Kuhlman
Munurinn á dánaraðstoð og sjálfsvígi er mikill
Kjarninn 22. október 2021
Sérfræðingar frá Syndis og Advania hafa tekið þátt í að skoða málið undanfarna daga.
Hætta á að tölvuþrjótar hafi komist yfir tölvupósta frá starfsmönnum HR
Rektor HR tilkynnti starfsfólki skólans það eftir hádegi í dag að möguleiki væri á því að tölvupóstar, jafnvel ár aftur í tímann, væru í höndum tölvuþrjóta. Ekki er þó ljóst hvort svo sé eða ekki, eða hvort afleiðingar af því verði einhverjar.
Kjarninn 22. október 2021
Ari Trausti Guðmundsson
Rafmagnað Grænland og Ísland?
Kjarninn 22. október 2021
Biður hagsmunasamtök að tjá sig ekki um verðhækkanir
Samkeppniseftirlitið brýnir fyrir forsvarsmönnum hagsmunasamtaka að taka ekki þátt í umfjöllunum um hækkandi vöruverð, þar sem samtökin eiga að fara gætilega þegar kemur að umræðu sem hefur áhrif á verðlagningu fyrirtækja.
Kjarninn 22. október 2021
Saga Japans
Saga Japans
Saga Japans – 44. þáttur: Drukkni sjóguninn
Kjarninn 22. október 2021
Samherji hf. er á lista yfir framúrskarandi fyrirtæki og raunar einnig Samherji Ísland ehf. og fleiri dótturfélög Samherja. Hins vegar er Samherji Holding ehf. ekki á lista, líklega þar sem félagið hefur ekki enn skilað ársreikningi fyrir árið 2019.
Bæði Samherji og Init ofarlega á listum yfir „framúrskarandi fyrirtæki“ ársins
Alls eru 878 fyrirtæki á lista CreditInfo yfir Framúrskarandi fyrirtæki árið 2021. Sum þeirra sem skipa efstu sætin á listum hafa verið til umfjöllunar undanfarin misseri fyrir hátterni sem erfitt er að tengja við það að skara fram úr.
Kjarninn 22. október 2021
Hallgrímskirkja
„Við eigum sögu sem við þurfum heldur betur að læra af“
Sam­skipta­stjóri Bisk­ups­stofu segir að það sé skylda kirkj­unnar að læra af sögu hennar er varðar við­brögð við kyn­ferð­is­legri áreitni og ofbeldi. Ein formleg ásökun hefur borist á borð Biskupsstofu frá því Agnes M. Sigurðar­dóttir tók við embætti.
Kjarninn 22. október 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar