Læknar og hjúkrunarfræðingar styðja dánaraðstoð

Ingrid Kuhlman og Bjarni Jónsson fjalla um grundvallarbreytingu í afstöðu lækna og hjúkrunarfræðinga til dánaraðstoðar í aðsendri grein.

Ingrid og Bjarni
Auglýsing

Við kynn­ingu á B.S. rit­gerð Bryn­hildar K. Ásgeirs­dóttur við Háskóla Íslands á mál­þingi sem Sið­fræði­stofnun HÍ hélt föstu­dag­inn 6. maí sl. kom fram grund­vall­ar­breyt­ing á afstöðu lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga til dán­ar­að­stoð­ar. Um fram­kvæmd við­horfskönn­unar seg­ir:

Svar­hlut­fall var 38% meðal lækna og 20% meðal hjúkr­un­ar­fræð­inga, 27% í heild. Svar­hlut­fall var því minna en í fyrri könn­un­um, en árið 2010 var svar­hlut­fallið um 49% og 55% árið 1995. Til sam­an­burðar bár­ust 278 svör í könn­un­inni árið 2010 og 234 árið 1995. Fjöldi þeirra sem svör­uðu var því sam­bæri­legur og í fyrri könn­un­um.

Afstaðan til dán­ar­að­stoðar

Hér eru svör við nokkrum spurn­ingum úr könn­un­inni sem fram­kvæmd var meðal lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga á aðgerð­ar- og með­ferð­ar­sviðum Land­spít­al­ans. Með spurn­ing­unni um dán­ar­að­stoð voru fjórar und­ir­spurn­ingar sem gefa dýpri sýn á svör­un. Aðal­spurn­ingin er þessi:

Auglýsing

Hver er afstaða þín til dán­ar­að­stoð­ar­/líkn­ar­dráps?

Rúm 42% lækna og 52% hjúkr­un­ar­fræð­inga hafa jákvæða afstöðu til dán­ar­að­stoð­ar. Stuðn­ing­ur­inn er meiri meðal almennra lækna en sér­fræð­inga þó ekki sé um að ræða mark­tækan mun. Aðeins 18% eru ekki fylgj­andi dán­ar­að­stoð af neinu tagi.

Ein und­ir­spurn­ingin er hvort við­kom­andi sé fylgj­andi að „lög­gjaf­inn og heil­brigð­is­yf­ir­völd opni laga­lega glufu fyrir líkn­ar­dráp/dán­ar­að­stoð deyj­andi sjúk­linga sem heil­brigð­is­starfs­fólk geti eftir fag­legri dóm­greind sinni og sam­ráði veitt hljóð­lega í und­an­tekn­inga­til­vikum mann­úð­ar.

Sam­tals 15% svar­enda styðja slíka lög­gjöf sem má túlka sem jákvæða fyrir mögu­leika á dán­ar­að­stoð. Sam­tals er því stuðn­ingur beggja starfs­hópanna yfir 50%.

Þegar svör eru borin saman milli ára­tuga má sjá að frá árinu 2010 hefur stuðn­ingur lækna auk­ist úr 18% í 54% á meðan stuðn­ingur hjúkr­un­ar­fræð­inga hefur farið úr 20% í 71%. Hefur því stuðn­ingur lækna þre­fald­ast frá 2010 og stuðn­ingur hjúkr­un­ar­fræð­inga hefur auk­ist enn meira.

Hér er því um að ræða grund­vall­ar­breyt­ingu á afstöðu beggja starfs­hópa!

Rökin gegn dán­ar­að­stoð

Þegar spurt var um rökin gegn dán­ar­að­stoð merktu 70% (af þeim 18% sem voru and­vígir) við val­mögu­leik­ann:

deyj­andi fólk í til­vist­ar­ang­ist á að fá bestu líkn­andi með­ferð sem völ er á og þannig getur heil­brigð­is­starfs­fólk hjálpað því best.

Þá segja 60% að …

það sam­ræm­ist ekki mark­miðum hjúkr­unar eða lækn­is­starfs­ins að deyða fólk.

auk þess sem 56% svara …

… hætt er við að fólk finni sig knúið til að biðja um líkn­ar­dráp/dán­ar­að­stoð sökum erf­iðra aðstæðna eða þrýst­ings ann­arra/­sam­fé­lags­ins.

Þá eru 42% sam­mála um að …

það getur aldrei sið­ferði­lega orðið réttur sjúk­lings (og þá skylda lækn­is) að fá aðstoð við að vera deyddur áður en nátt­úru­legan dauð­daga ber að garði.

Þá telja 40% að …

í öllum kerfum verða mis­tök. Dauð­inn er end­an­legur og því er ekki hægt að snúa mögu­lega rang­lega ákveðnu líkn­ar­drápi við. Það er of dýr­keypt.

Aðrar ástæður sem voru nefndar voru að helgi lífs­ins væri óví­rætt og eng­inn skyldi stytta líf mann­eskju við nokkrar aðstæður (9%).

Rökin fyrir dán­ar­að­stoð

Af þeim sjö val­kostum sem svar­endur sem fylgj­andi voru dán­ar­að­stoð gátu valið úr stóðu tveir upp úr. Þann fyrri studdu 58% (af þeim 47% sem voru fylgj­andi dán­ar­að­stoð), sem sagði að …

deyj­andi fólk í til­vist­ar­ang­ist og óbæri­legri líðan á að geta valið á milli líkn­andi með­ferðar eða þess að fá að biðja um dán­ar­að­stoð innan ramma öruggs fyr­ir­komu­lags.

Við þann seinni eru það 56% sem telja að …

sjálf­ræði yfir eigin lífi allt til hins síð­asta er eitt mik­il­væg­asta sið­ferð­is­verð­mæti hverrar per­sónu. Beiðni um dán­ar­að­stoð er óskin um hjálp við að deyja á sínum for­send­um, með reisn og á sinni stundu.

Þessu til við­bótar telja 44% að …

lífið er hin hinstu verð­mæti fólks, en í ljósi þess að vera deyj­andi og þjást óbæri­lega getur dán­ar­að­stoð verið hið hinsta góða sem beið­endur þess óska eftir af heil­brigð­is­kerf­inu.

37% velja val­kost­inn …

að deyða mann­eskju er ekki mark­mið heil­brigð­is­þjón­ustu, lækna eða hjúkr­un­ar­fræð­inga, en dán­ar­að­stoð er að beiðni hins deyj­andi og aldrei ráð­lögð af heil­brigð­is­starfs­fólki. Í augum þess sem biður er það vel­gjörð, ekki mis­gjörð.

Heilsu­fars­leg staða sjúk­lings, val og fram­kvæmd

Næsta spurn­ing varð­aði heilsu­fars­lega stöðu ein­stak­lings sem biður um dán­ar­að­stoð. 51% fylgj­enda dán­ar­að­stoðar eru á því að aðeins geti verið um deyj­andi sjúk­linga að ræða á meðan 54% telja að auk deyj­andi sjúk­linga eigi lang­veikt fólk í óbæri­legri til­vist­ar­ang­ist að geta fengið dán­ar­að­stoð.

Þegar spurt var um val, rétt­indi eða skyldu kom í ljós að 80% telja að sjúk­lingur eigi rétt til að biðja um dán­ar­að­stoð en ekki beinan rétt til fram­kvæmdar verks­ins (og því ekki skylda læknis / heil­brigð­is­kerf­is­ins). Dán­ar­að­stoð eigi að vera val­kvætt verk. Aftur á móti telja 12% að sjúk­lingur eigi rétt á dán­ar­að­stoð og þar af leið­andi að lækn­ir/heil­brigð­is­kerfið hafi sam­svar­andi skyldu til verks­ins.

Síð­asta und­ir­spurn­ingin fjall­aði um fram­kvæmd og völdu 13.5% svar­mögu­leik­ann að læknir komi beint að og fram­kvæmi deyð­ing­una sjálfur (ban­vænt lyf gefið í æð), sem er aðferðin sem er m.a. notuð í Hollandi, Belgíu og Lúx­em­borg. 20% vilja að læknir gefi lyf­seðil fyrir ban­vænni lyfja­blöndu sem sjúk­lingur tekur sjálfur en þessi aðferð er m.a notuð í Sviss.

45% völdu svar­mögu­leik­ann að læknir geti hvort sem er fram­kvæmt deyð­ing­una eða gefið út lyf­seð­il­inn. Síð­ar­nefnda aðferðin nefn­ist oft „Or­egon“ aðferðin og er notuð í þeim ríkjum í Banda­ríkj­unum sem lög­leitt hafa dán­ar­að­stoð.

Nið­ur­staðan er því að helsta ástæða fyrir stuðn­ingi lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga er sjálfs­á­kvörð­un­ar­réttur ein­stak­lings­ins. Að maður ráði sjálfur yfir eigin lífi og dauða.

Afstaða þeirra óvissu

Af þeim sem eru óviss eða hafa ekki gert upp hug sinn (19% af heild­inni) svara 83% að málið sé mjög flókið sið­ferði­lega og að þeir fresti dómi um það í bili. 37% merkja við að skort hafi umræðu meðal íslensks heil­brigð­is­starfs­fólks og/eða heil­brigð­is­yf­ir­valda.

Alþingi hvatt til að sam­þykkja að láta fara fram alls­herjar könnun á afstöðu heil­brigð­is­starfs­manna

Á Alþingi liggur fyrir þings­á­lykt­un­ar­til­laga um könnun meðal heil­brigð­is­starfs­manna. Sam­bæri­legar kann­anir hafa farið fram árin 1995 og 2010 og því kom­inn tími til að gera aftur könn­un. Lífs­virð­ing hvetur þing­menn ein­dregið að sam­þykkja hana til að stuðla að efn­is­meiri og betri umræðu um dán­ar­að­stoð. Þings­á­lykt­unin hljóðar svo:

Alþingi ályktar að fela heil­brigð­is­ráð­herra að láta gera skoð­ana­könnun meðal heil­brigð­is­starfs­fólks um afstöðu þess til dán­ar­að­stoð­ar. Mark­miðið með gerð skoð­ana­könn­un­ar­innar verði að fá sem gleggsta mynd af afstöðu heil­brigð­is­starfs­fólks til álita­efn­is­ins sem frekar hefur komið til opin­berrar umræðu eftir að skýrsla heil­brigð­is­ráð­herra um dán­ar­að­stoð var lögð fyrir Alþingi í sept­em­ber 2020. Skoð­ana­könn­un­inni er ætlað að kanna á hlut­lausan og vand­aðan hátt hvort og þá hvernig afstaða heil­brigð­is­starfs­fólks hefur breyst svo að unnt sé að vinna málið áfram. Ráð­herra kynni Alþingi nið­ur­stöður skoð­ana­könn­un­ar­innar á haust­þingi 2022.

Lífs­virð­ing hvetur Lækna­fé­lag Íslands til að breyta afstöðu sinni

Eins og nið­ur­stöð­urnar bera með sér hefur orðið grund­vall­ar­breyt­ing á afstöðu lækna og hjúkr­un­ar­fræð­inga til dán­ar­að­stoð­ar. Lækna­fé­lag Íslands (LÍ) hefur frá upp­hafi haft mjög nei­kvæða afstöðu til dán­ar­að­stoðar og lagst alfarið gegn henni. LÍ hefur meira að segja dregið lapp­irnar í umræð­unni um dán­ar­að­stoð og frekar latt til hennar en hvatt eins og kemur fram í áliti félags­ins til þings­á­lykt­un­ar­inn­ar.

Lækna­fé­lög um heim allan hafa verið mik­ill and­stæð­ingur dán­ar­að­stoðar að und­an­skildum félögum lækna í Hollandi, Belgíu og Lúx­em­borg þar sem dán­ar­að­stoð er heim­il. En síð­ustu fimm til tíu ár hefur átt sér stað sama grund­vall­ar­breyt­ing á afstöðu lækna til dán­ar­að­stoðar og kemur fram í við­horfskönnun Bryn­hildar K. Ásgeirs­dótt­ur. Mörg félög lækna, þar á meðal í Bret­landi, hafa breytt and­stöðu sinni í hlut­lausa og nokkur félög styðja hana nú.

Að ofan sögðu hvetur stjórn Lífs­virð­ingar Lækna­fé­lag Íslands til að end­ur­skoða afstöðu sína og lýsa yfir stuðn­ingi við dán­ar­að­stoð eða að minnsta kosti láta af and­stöðu sinni og virða það meiri­hluta­sjón­ar­mið lækna sem kemur fram í við­horfskönn­un­inni. Með því verður hægt að færa umræð­una á hærra stig.

Ingrid Kuhlman er for­maður Lífs­virð­ingar og Bjarni Jóns­son er stjórn­ar­maður Lífs­virð­ing­ar.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fylgi Vinstri grænna hefur aldrei mælst minna í könnun Gallup – 7,2 prósent styðja flokkinn
Píratar hafa næstum því tvöfaldað fylgi sitt frá síðustu kosningum og Samfylkingin hefur aukið sitt fylgi um tæplega 40 prósent. Sjálfstæðisflokkur mælist undir kjörfylgi en Framsókn siglir lygnan sjó.
Kjarninn 2. júlí 2022
Það sem er sérstakt við spjöld þessi er að í stað þess að á þeim séu myndir og upplýsingar um landsliðsmenn í knattspyrnu eru þar að finna sögur verkafólks sem látist hafa við undirbúning mótsins.
Gefa út „fótboltaspil“ með verkafólki sem látist hefur við undirbúninginn í Katar
Þúsunda farandsverkamanna er minnst í átaki sænsku rannsóknarblaðamannasamtakanna Blankspot til að vekja athygli á mannlega kostnaðnum við Heimsmeistaramótið sem hefst í nóvember.
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls fóru 0,0002% af fjármagni í COVID-viðbragðsáætlunum í að uppræta kynbundið ofbeldi
Ríki sem eiga sterka femíníska hreyfingu hafa verið talsvert líklegri til að taka tillit til kynjasjónamiða í COVID-19 áætlunum sínum en þau ríki þar sem engin eða veik femínísk hreyfing er við lýði, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Heimili eru talin ábyrg fyrir tonnum á tonn ofan af matvælum sem fara í ruslið.
Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu
Það vill enginn koma heim í ýldulykt eftir gott frí. Þá vilja eflaust flestir ekki umturnast í umhverfissóða á ferðalaginu. Hér eru nokkur ráð til njóta sumarleyfisins langþráða án þess að koma heim í fýlu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Partíið er búið
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls 16 prósent ungra kjósenda fylgdist ekkert með pólitískum fréttum í kosningabaráttunni
Það færist í aukana að fólk fái fréttir af íslenskum stjórnmálum í gegnum netið og sérstaklega samfélagsmiðla. Fleiri 18 til 25 ára kjósendur notuðu samfélagsmiðla til að nálgast upplýsingar um síðustu kosningar en sjónvarpsfréttir.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þorbjörg Sigríður spurði Bjarna Benediktsson um grænar fjárfestingar ríkisins.
Um 2 prósent af fjárfestingum ríkisins teljast „grænar“
Miðað við þrönga skilgreiningu námu grænar fjárfestingar um 2 prósentum af heildarfjárfestingum ríkisins í fyrra. Ef notast er við víðari skilgreiningu og t.d. framlög til nýs Landspítala tekin með, er hlutfallið 20 prósent.
Kjarninn 1. júlí 2022
Bjarni Beneditsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Gjör rétt – ávallt“
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að laun dómara eins og annarra æðstu embættismanna séu ekki lækka. Um sé að ræða leiðréttingu. Hann segir að það sé ekkert minna en siðferðisbrestur að skila því ekki sem ofgreitt var úr opinberum sjóðum.
Kjarninn 1. júlí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar