Lausn sem virkar

„Svöng börn þroskast miklu verr en þau sem fá næringu og læra miklu minna,“ skrifar Stefán Jón Hafstein í annarri grein sinni af fjórum sem birtar verða í Kjarnanum. „Skólamáltíðir fyrir öll börn jarðar er verkefni sem hægt er að ljúka fyrir 2030.“

Auglýsing

Það eru ekki margar skjót­virkar og þraut­reyndar aðferðir til sem bera strax árangur gegn þeim ill­skeytta vanda sem mat­væla­kerfi heims­ins búa við. Þeim vanda lýsti ég í fyrri grein og hefði getað nefnt líka að mat­væla­kerfin okkar leiða til 30% af losun á gróð­ur­húsa­loft­teg­und­um. Og nota 70% af fersk­vatn jarðar með óheyri­legum skaða fyrir vist­kerf­in. En ein góð lausn í boði er skóla­mál­tíð­ir.

Hvern­ig? Með skóla­mál­tíðum fæst betri heilsa barna, bættur náms­ár­angur (ávöxtun af fjár­fest­ingu í mennt­un), lengri skóla­sókn (gott fyrir stúlkur sem telj­ast „gjaf­vaxta“ of snemma), meiri þroski sem skapar aukna tekju­mögu­leika síðar á lífs­leið­inni.

Auglýsing

Í mörgum af fátæk­ustu löndum heims (þar sem er léleg­ust mennt­un, heilsu­gæsla og mæðra­vernd) er vaxt­ar­skerð­ing barna tákn­mynd um ástandið í heild. Þau ná ekki fullri hæð miðað við ald­ur. Það sem verra er, þau ná ekki vits­muna­þroska á við­kvæm­asta skeiði ævinnar vegna vannær­ing­ar. Svona getur þetta verið hjá allt upp í 30-40 pró­senta barna á til­teknum svæð­um. Tjónið er óbæt­an­legt. Ekki er hægt að lækna þetta þroskatap með lýsi eða hafra­graut síð­ar. Taka verður á mæðra­vernd, hlú að ung­börn­um, og fylgja þeim inn í leik- og grunn­skóla með nær­ingu.

Ábata­söm fjár­fest­ing

Þegar ég vann um hríð að mennta­verk­efnum í Úganda fengum við fræða­fólk úr háskóla einum til að gera könnun yfir okk­ur. Við sáum að ekki dugði að byggja betri skóla, þjálfa kenn­ara og kaupa náms­gögn ef börnin væru sís­vöng í skól­an­um. Hver var stað­an? Svo spurn­ingin var ein­föld: Hver er mun­ur­inn á getu barna sem fá nær­ingu í kropp­inn heima áður en þau fara skól­ann og hinna sem fá ekk­ert? Ein­falt skyndi­próf leysti gát­una og svarið kom sann­ar­lega ekki á óvart og liggur í augum uppi. Það sem lá ekki í augum uppi og kom fram er hve mun­ur­inn er mik­ill. Og, sem verra var, hve mörg börn í skól­unum „okk­ar“ voru sís­vöng. Enda vorum við að berj­ast við brott­fall á milli 70-90% á fyrstu skóla­ár­un­um.

Þessi litla könnun okkar átti að sann­færa okkur sjálf, for­eldra og hér­aðs­stjórn um gildi skóla­garða. En hún sýndi bara það sem allir vita og hafa mælt, Alþjóða­bank­inn, World Food Programme, Harvard, MIT og ótal fræða­stofn­an­ir: Svöng börn þroskast miklu verr en þau sem fá nær­ingu og læra miklu minna.

Í heild gæti efna­hags­bati fyrir fátæk lönd numið 2–3% af þjóð­ar­tekjum með því að inn­leiða skóla­mál­tíðir fyrir alla. Sé litið á skóla­mál­tíðir sem fjár­fest­ingu skilar hver króna sér nífalt til baka.

Hver skóla­mál­tíð í fátæku landi kostar að með­al­tali 25 sent. Fjórð­ung úr doll­ara.

Ný for­gangs­röðun

Að eyða hungri í heim­inum er göf­ugt mark­mið, en að eyða því á sjálf­bæran hátt í sátt við vist­kerfin er allt annað og flókn­ara mál.

Mynd: Stefán Jón Hafstein

Það er því raun­sætt mat að hvorki er varðar fátækt né hungur muni Heims­mark­miðin nást 2030 eins og til stóð. Ekki frekar en í lofts­lags­mál­um.

Vegna þess að tím­inn er í raun á þrotum þarf að skera þessi áform upp og for­gangs­raða. Eitt dæmi um for­gangs­röðun gæti verið hnatt­rænt plan um skóla­mál­tíðir handa öllum börn­um. Mál­tíðir sem væru úr heima­hög­um, heima­vötnum og -höf­um. Þetta er ger­legt bæði er varðar þekk­ingu, reynslu og fjár­magn. Og færi langt með að leggja inn á fram­tíð­ar­reikn­ing mann­kyns og jafna þá kyn­slóða­kuld sem við blasir í lofts­lags­mál­um.

Skóla­mál­tíðir fyrir öll börn jarðar er verk­efni sem hægt er að ljúka fyrir 2030 og mun ekki vinna gegn sjálf­bærn­is­mark­miðum og vernd vist­kerf­anna heldur þvert á móti: efla sam­fé­lög og ungu kyn­slóð­ina sem á að erfa vand­ann.

Um höf­und­inn: Stefán Jón Haf­stein hefur um ára­bil starfað í utan­rík­is­þjón­ust­unni, m.a. í Afr­íku og verið fasta­full­trúi Íslands hjá stofn­unum Sam­ein­uðu þjóð­anna.

Greinin er byggð á úttekt höf­undar í nýkút­kominni bók: Heim­ur­inn eins og hann er. Mynd­irnar eru einnig úr bók­inni.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ráðast þyrfti í nauðsynlegar styrkingar vega vegna þungaflutninganna til og frá Mýrdalssandi.
Vikurnám á Mýrdalssandi myndi hafa „verulegan kostnað fyrir samfélagið“
Fullhlaðinn sex öxla vörubíll slítur burðarlagi á við 20-30 þúsund fólksbíla, bendir Umhverfisstofnun á varðandi áformaða vikurflutninga frá Mýrdalssandi til Þorlákshafnar. Ráðast þyrfti í mikla uppbyggingu vegakerfis vegna flutninganna.
Kjarninn 6. október 2022
Ólafur Þ. Harðarson prófessor emerítus í stjórnmálafræði.
„Íslendingar eiga langt í land“ með jöfnuð atkvæðavægis eftir búsetu
Frumvarp sem formaður Viðreisnar mælti fyrir á þingi í september myndi eyða misvægi atkvæða milli bæði flokka og kjördæma, eins og kostur er. Ólafur Þ. Harðarson telur að þingið ætti að samþykkja breytingarnar.
Kjarninn 6. október 2022
Fóru inn í tölvupósta Sólveigar Önnu og Viðars
Þá starfandi formaður Eflingar hafði aðgang að tölvupósthólfum fyrirrennara síns, Sólveigar Önnu Jónsdóttur, og fyrrverandi framkvæmdastjóra Eflingar, Viðars Þorsteinssonar, frá því í janúar á þessu ári og fram í apríl.
Kjarninn 6. október 2022
Hallarekstur SÁÁ stefnir í 450 milljónir
Færri innlagnir, færri meðferðir við ópíóðafíkn og sumarlokanir verður staðan hjá SÁÁ á næsta ári miðað við fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp. Samtökin áætla að rekstrargrunnur samtakanna verði vanfjármagnaður um 450 milljónir króna á næsta ári.
Kjarninn 6. október 2022
Seðlabankinn hafnar því að aflétta leynd um ESÍ á grundvelli almannahagsmuna
Árið 2019 var ákvæði bætt við lög um Seðlabanka Íslands sem veitir bankanum heimild til að víkja frá þagnarskylduákvæði ef hagsmunir almennings af birtingu gagna vega þyngra en hagsmunir sem mæla með leynd.
Kjarninn 6. október 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Komdu í leirkerið 请君入瓮
Kjarninn 6. október 2022
Jón Björnsson, forstjóri Origo.
Eigið fé Origo margfaldast við söluna í Tempo fyrir 28 milljarða króna
Árið 2009 stofnuðu starfsmenn TM Software lítið hugbúnaðarfyrirtæki, sem nefnt var Tempo. Í dag er það metið á 85,4 milljarða króna og Origo var að selja hlut sinn í því á 28 milljarða króna. Við það fer eigið fé Origo úr níu milljörðum í 31 milljarða.
Kjarninn 6. október 2022
Kjartan Magnússon borgarfulltrúi bar tillöguna fram í borgarstjórn.
Borgarhverfi framtíðarinnar eða loftslagsskógur á Geldinganesi?
Tillögu sjálfstæðismanna í borgarstjórn Reykjavíkur um að skipuleggja Geldinganes undir íbúabyggð var hafnað á fundi borgarstjórnar á þriðjudag. Afar mismunandi sjónarmið komu fram um það hvernig skyldi nýta nesið til framtíðar.
Kjarninn 5. október 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar