Lítum upp

Andri Sigurðsson segir að til þess að vinna bug á fátækt verði að sameinast um innviðauppbyggingu í samfélaginu sem miði að því að skapa raunverulegt efnahagslegt réttlæti fyrir vinnandi fólk með öðrum lausnum en markaðslausnum.

Auglýsing

Á tímum nýfrjáls­hyggj­unnar var okkur seld hug­mynd um að stjórn­mál snú­ist fyrst og fremst um frelsi ein­stak­lings­ins, per­sónu­frelsi, kynja­jafn­rétti og kyn­frelsi. Við máttum öll vera eins hinseg­inn og hýr og við vildum (eða ekki) en á sama tíma yrðu engar breyt­ingar gerða til að tryggja efna­hags­legt rétt­læti eða binda enda á fátækt eða heim­il­is­leysi. Ekk­ert yrði raun­veru­lega gert sem dragi úr völdum eða auði hinna ríku á sama tíma og leyni­þjón­ustur og kaup­hallir vest­ur­landa hófu að vefja sig með fána hinsegin sam­fé­lags­ins. Ef vinstrið á að ná vopnum sínum verður það að sam­ein­ast um efna­hags­legar fram­farir sem sam­einar vinn­andi fólk gegn þeim sem vilja verja óbreytt ástand og óbreytt valda­hlut­föll.

Með þessu er ég á engan hátt að draga úr mik­il­vægi þeirra rétt­inda sem hefur tek­ist að ná fram á sviði jafn­réttis síð­ustu ára­tugi heldur aðeins að benda á að á sama tíma hefur okkur farið aftur þegar kemur að jöfn­uði og fátækt. Skattar hafa hækkað á vinn­andi fólk og kostn­aður okkar við að lifa hefur hækkað mik­ið. Margt fólk hefur vaknað upp við að lifa í okur­sam­fé­lagi þar sem launin duga oft ekki fyrir eðli­legu lífi.

Þessar stað­reyndir eru afleið­ingar ríkj­andi hug­mynda­fræði hægr­is­ins (og því miður hluta vinstr­is­ins), nýfrjáls­hyggju, og þróun kap­ít­al­ism­ans und­an­farna ára­tugi. Kerfi sem leit­ast við að einka­væða sífellt stærri hluta sam­fé­lags­ins og brjóta niður almenna vel­ferð. Við eigum öll að geta notið þess að vera eins og við viljum og elskað þá sem við viljum án þess að ótt­ast fátækt eða sífellt hækk­andi hús­næð­is­kostn­að. Ef vinstrið á að ná vopnum sínum verður það að end­ur­heimta traust verka­fólks. Lausn­irnar eru allar til og það þarf enga stjórn­mála­lega nýsköpun til þess að finna út hvernig hægt sé að auka jöfnuð eða laga hús­næð­is­kerf­ið. Lausn­irnar eru allar þekktar en vinn­andi fólki skortir vald til þess að inn­leiða þær.

Auglýsing

Ef síð­ustu ár hafa kennt okkur eitt­hvað er það að nóg er til af pen­ing­um. Þetta má sjá um allan heim. Á sama tíma og Seðla­bankar heims­ins pumpa út óskilj­an­lega stórum fjár­hæðum og stór­fyr­ir­tæki vest­ur­landa skila met hagn­aði, sjáum við vinn­andi fólk berj­ast í bökk­um. Eitt­hvað er ekki alveg eins og það á að vera. En á sama tíma og þetta hefur orðið ljóst að ríkið geti í raun prentað mun meira af pen­ingum en áður hefur verið við­ur­kennt (án þess að það leiði til verð­bólgu) er líka ljóst að sú upp­götvun er lít­ils virði ef verka­fólk er gott sem valda­laust í eigin sam­fé­lagi. En ef verka­fólk hefði völd þá gæti það beitt afli rík­is­ins til þess að gera svo­lítið stór­kost­legt: Byggt inn­viði og lækkað kostnað okkar allra við að lifa um stórar upp­hæðir á sama tíma og við tökum stór skref í átt til þess að vinna bug á fátækt og hlýnun jarð­ar. Og allt án þess draga kraft úr atvinnu­líf­inu heldur þvert á móti aukið þrótt atvinnu­lífs­ins á sama tíma. Eða í það minnsta stórs hluta þess.

Með því að beita afli rík­is­ins getum við gert það sem Banda­ríkin gerðu eftir krepp­una miklu og var stór þáttur í því að landið er það stór­veldi sem það er í dag þó tals­vert hafi hallað undan fæti síð­ustu ára­tugi. Þetta er sama leið og Kína hefur notað á síð­ustu árum til að stór­bæta lífs­skil­yrði þar í landi. Það er ein ástæða þess að lífslíkur í Kína eru í fyrsta sinna betri heldur en í Banda­ríkj­un­um. Með því að byggja upp öfl­ugt opin­bert hús­næð­is­kerfi, sam­göngu­kerfi, og fjár­festa í heil­brigð­is­kerf­inu og menntun getum við lækkað kostnað almenn­ings um tugi og hund­rað þús­unda á mán­uði. Bók­staf­lega. Við erum að tala um alvöru ókeypis heil­brigð­is­þjón­ustu og menntun og öruggt hús­næði fyrir alla. COVID-­tím­inn hefur sýnt okkur þetta er hægt og að fjár­mun­irnir séu til stað­ar.

Gott dæmi um svona inn­viða­upp­bygg­ing er upp­bygg­ing ASÍ á Bjargi íbúð­ar­fé­lagi sem sýnir að hægt er að lækka hús­næð­is­kostnað fólks um hund­rað þús­und á mán­uði með því að not­ast við óhagn­að­ar­drifnar lausnir fjár­magn­aðar af ríki og sveit­ar­fé­lögum í stað mark­aðs­lausna. Slíkt myndi ekki aðeins vera rétt­látt heldur hafa mjög jákvæð áhrif á atvinnu­lífið þar sem stór­lega myndi draga úr þrýst­ingi á launa­hækk­anir og sam­keppn­is­hæfni atvinnu­lífs­ins batna sem því nem­ur. Slíkt myndi þar að auki draga úr verð­bólgu­þrýst­ingi sem er stórt vanda­mál innan hag­kerfa sem leggja of mikla áherslu á mark­aðs­lausn­ir. Miðað við hvað hægrið talar mikið um sam­keppn­is­hæfni er það eitt af undrum ver­aldar að inn­viða­upp­bygg­ing sem þessi sé nán­ast aldrei nefnd í því sam­hengi.

Ástæðan er sú að þessar hug­myndir ganga gegn skamm­tíma hags­munum og skamm­tíma­gróða margra fyr­ir­tækja og kap­ít­alista og þrengja að mögu­leikum margra til að hagn­ast á kostnað vinn­andi fólks. Hægrið hefur und­an­farna ára­tugi byggt upp stjórn­mál sem ganga í stórum atriðum út á að afneita aðkomu rík­is­ins að upp­bygg­ingu sam­fé­lags­ins. En þó öflug inn­viða­upp­bygg­ing myndi fara gegn hags­munum margra kap­ít­alista (að­al­lega þeirra sem hafa komið sér vel fyrir á rík­is­jöt­unni) myndi hún koma sér vel fyrir aðra vegna lægri launa­kostn­aðar og sterk­ari inn­viða. Stór hluti hins fjár­mála­vædda kap­ít­al­isma er hins vegar ófær um að horfa til lengri tíma og skipu­lag margra fyr­ir­tækja er oft­ast nær talið í mán­uðum og árs­fjórð­ungum en ekki árum eða ára­tug­um.

Mark­mið verka­lýðs­hreyf­ing­ar­innar á kom­andi kjör­tíma­bili og þeirra stjórn­mála­hreyf­inga sem vilja ná árangri í því að vinna bug á fátækt verður að vera að sam­ein­ast um upp­bygg­ingu eins og þeirri sem er lýst hér á und­an. Upp­bygg­ingu sem miðar að því að skapa raun­veru­legt efna­hags­legt rétt­læti fyrir vinn­andi fólk með öðrum lausnum en mark­aðs­lausn­um. Slík upp­bygg­ing verður aðeins að veru­leika ef hreyf­ingar vinn­andi fólks ná saman og skilja stuðn­ings­flokka nýfrjáls­hyggj­unnar eft­ir.

Höf­undur er félagi í Sós­í­alista­flokki Íslands

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Eilífðarefnin finnast í regnvatni alls staðar um heiminn. Uppruni þeirra er oftast á vesturlöndum en það eru fátækari íbúar heims sem þurfa að súpa seyðið af því.
Regnvatn nánast alls staðar á jarðríki óhæft til drykkjar
Okkur finnst mörgum rigningin góð en vegna athafna mannanna er ekki lengur öruggt að drekka regnvatn víðast hvar í veröldinni, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fleiri farþegar fóru um Flugstöð Leifs Eiríkssonar í júlí síðastliðinum en í sama mánuði árið 2019.
Flugið nær fyrri styrk
Júlí var metmánuður í farþegaflutningum hjá Play og Icelandair þokast nær þeim farþegatölum sem sáust fyrir kórónuveirufaraldur. Farþegafjöldi um Keflavíkurflugvöll var meiri í júlí síðastliðnum en í sama mánuði árið 2019.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Verðfall á mörkuðum erlendis er lykilbreyta í þróun eignarsafns íslenskra lífeyrissjóða. Myndin tengist fréttinni ekki beint.
Eignir lífeyrissjóðanna lækkuðu um 361 milljarða á fyrri hluta ársins
Fallandi hlutabréfaverð, jafn innanlands sem erlendis, og styrking krónunnar eru lykilþættir í því að eignir íslensku lífeyrissjóðanna hafa lækkað umtalsvert það sem af er ári. Eignirnar hafa vaxið mikið á síðustu árum. Í fyrra jukust þær um 36 prósent.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Uppþornað stöðuvatn í norðurhluta Ungverjalands.
Enn ein hitabylgjan og skuggalegur vatnsskortur vofir yfir
Það er ekki aðeins brennandi heitt heldur einnig gríðarlega þurrt með tilheyrandi hættu á gróðureldum víða í Evrópu. En það er þó vatnsskorturinn sem veldur mestum áhyggjum.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Þrjár af hverjum fjórum krónum umfram skuldir bundnar í steypu
Lektor í fjármálum segir ekki ólíklegt að húsnæðisverð muni lækka hérlendis. Það hafi gerst eftir bankahrunið samhliða mikilli verðbólgu. Alls hefur hækkun á fasteignaverði aukið eigið fé heimila landsins um 3.450 milljarða króna frá 2010.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Fylgistap ríkisstjórnarflokkanna minna en nær allra annarra stjórna eftir bankahrun
Einungis ein ríkisstjórn sem setið hefur frá 2009 hefur mælst með meira fylgi tíu mánuðum eftir að hún tók við völdum en hún fékk í kosningunum sem færði henni þau völd. Sú ríkisstjórn beið afhroð í kosningum rúmum þremur árum síðar.
Kjarninn 8. ágúst 2022
Gylfi Zoega er annar höfundur greinar sem birtist í nýjasta tölublaði Vísbendingar.
„Hægt væri að banna Airbnb í þéttbýli þegar skortur er á íbúðarhúsnæði“
Ef fleiri flytja til landsins en frá því verður til flókið samspil hagstærða sem valda breytingum á eftirspurn og/ eða framboði á húsnæði með tilheyrandi verðhækkunum eða lækkunum. Tveir hagfræðingar leggja til að kerfinu verði breytt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Arnar Jónsson leikari áformar að gefa út plötu með eigin upplestri á ljóðum úr ólíkum áttum, sem hann segist vilja veita framhaldslíf.
Landskunnur leikari gefur út ljóðaplötu
„Ljóðið hefur fylgt mér frá því ég var pjakkur fyrir norðan og allar götur síðan,“ segir Arnar Jónsson leikari, sem hefur undanfarin ár safnað saman sínum uppáhaldsljóðum og hyggst nú gefa út eigin upplestur á þeim, bæði á vínyl og rafrænt.
Kjarninn 7. ágúst 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar