Morgunblaðið og „bankaslysið“ 2008

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson skrifar um þörf hægri og frjálshyggjumanna hér á landi, til þess að reyna að breiða yfir og breyta því sem raunverulega gerðist á Íslandi haustið 2008.

Auglýsing

Í afar áhugaverðri bók, „The Uses and Abuses of History“ (Notkun og misnotkun sögunnar, þýð. GH), skrifar kanadíski sagnfræðingurinn Margaret Macmillan meðal annars um þá tilhneigingu að bjaga, rangtúlka og „búa til nýja sögu.“ Þar skrifar hún til dæmis um þá kerfisbundnu útþynningu í japönskum sögubókum sem miðar að því að „slétta yfir“ og draga úr grimmdarverkum Japana í seinni heimsstyrjöldinni. Einnig fjallar hún um það hvernig Slobodan Milosevic, fyrrum leiðtogi Serba í Júgóslavíu notaði sögu þeirra til að kynda undir þjóðernishyggju og hugmyndum um Stór-Serbíu, sem meðal annars leiddu til borgarastríðs í landinu á árunum 1991-1995 og hruns Júgóslavíu, með tilheyrandi hörmungum.

Mér varð hugsað til þessarar bókar sem ég á og las fyrir nokkrum árum, þegar ég rakst á eitt af Reykjavíkurbréfum Morgunblaðsins á einu af bakaríum borgarinnar fyrir skömmu, en þar kíki ég stundum í Moggann.

Reyndar vil ég kalla þessi bréf blaðsins, „Reiðibréf Morgunblaðsins,“ því erfitt er að finna jafn súra heift í skrifum fjölmiðils á Íslandi út í menn og málefni. Flest þessara bréf eru skrifuð af Davíð Oddssyni, einum frægasta stjórnmálamanni Íslands (formaður Sjálfstæðisflokksins, borgarstjóri, forsætisráðherra, utanríkisráðherra, seðlabankastjóri og hvaðeina), sem nú hefur verið annar ritstjóra blaðsins í yfir áratug, eða frá 2009.

Einkavæðingin sem sprakk

Það var einnig hann, í liði með Framsóknarflokknum, sem innleiddi þá einkavæðingu um og upp úr árið 2000, sem síðar sprakk í andlitið á Íslendingum á haustmánuðum 2008, þegar Ísland varð nánast gjaldþrota. Í einkavæðingarvímunni ætluðu Íslendingar að sigra heiminn, en annað kom a daginn.

Auglýsing
En það var einmitt sá atburður, þ.e.a.s. hrunið, sem var til umfjöllunar í því Reykjavíkurbréfi sem ég rak augun í þarna í bakaríinu og það orð sem höfundur bréfsins notaði um þann atburð var „bankaslysið“ (Morgunblaðið, 6. febrúar 2020)!

Hér er um að ræða alveg nýja útgáfu af þeim atburðum sem settu bankakerfi landsins á hausinn, sem olli því að fjöldi fyrirtækja fór á hausinn, þúsundir manna misstu aleiguna og eða misstu vinnuna, landflótti brast á, krónan féll um 50% og verðbólgan rauk upp úr öllu valdi. Íslensk efnhagslíf var síðan í gjaldeyrishöftum frá nóvember 2008, fram á vormánuði 2017. Var allt þetta virkilega bara eitthvað „slys“? Á nú virkilega að reyna að telja manni trú um það? Ef þetta er ekki tilraun til sögulegrar bjögunar, þá veit ég ekki hvað það er. 

„Hið svokallaða hrun“

Reyndar er hún merkileg, sú tilhneiging ýmissa hægrimanna, að láta eins og það hafi aldrei orðið neitt hrun, það hafi bara ekki gerst. Það má finna í skrifum þeirra frasa á borð við „hið svokallaða hrun.“ Þetta er t.d. leiðarstef í skrifum tímarits sem gefið er út hér á landi og heitir Þjóðmál. Dæmi úr leiðara þessa rits: „Í byrjun október voru liðin níu ár frá hinu svokallaða hruni.“ (Þjóðmál, 6. nóvember, 2017). „Tryggingargjaldið er eitt af því sem dregur fram ákveðið hegðunarvandamál hjá ríkinu. Gjaldið var snarhækkað í kjölfar hins svokallaða hruns haustið 2008.“ (Þjóðmál, 20. janúar 2020). 

Höfundur þessara skrifa er hægrimaðurinn Gísli Freyr Valdórsson, sem helst hefur unnið sér það til frægðar að vera aðstoðarmaður Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, fyrrum Innanríkisráðherra, en hún þurfti að segja af sér vegna hins svokallaða „Lekamáls.“ Þar var áðurnefndur Gísli var einn aðalgerenda, en þetta var í nóvember árið 2014.

En aftur að hruninu, því þetta var HRUN og komust gjaldþrota bankanna þriggja hérlendis; Kaupþings, Glitnis og Landsbankans, öll á lista yfir tíu mestu gjaldþrot sögunnar. Sjálfur lenti Davíð Oddsson á lista Time Magazine yfir þá 25 aðila sem tímaritið sagði bera mesta ábyrgð á því sem gerðist árið 2008 og verður það að teljast vafasamur heiður.

Ný hugtök?

Fróðlegt verður að fylgjast með því hvort á síðum Morgunblaðsins verði gerðar fleiri tilraunir til þess að hagræða þeim staðreyndum sem flestir virðast vera sammála um, þ.e.a.s að það sem gerðist haustið 2008 hafi ekki verið neitt slys, heldur í raun efnahagslegar hamfarir. 

Og hvort næst verði t.d. notað hugtakið „bankaóhappið“, eða „bankaatvikið“, eða eitthvað álíka á síðum blaðsins.

Hún er hinsvegar greinileg, þörf hægri og frjálshyggjumanna hér á landi, til þess að reyna að breiða yfir og breyta því sem raunverulega gerðist hér haustið 2008. Gera minna úr og bjaga raunveruleikann. Hvort kalla ætti þetta meðvitaða tilraun til sögufölsunar er kannski í það mesta, en þetta er samt ákveðin tilhneiging í þá áttina. Og gæti orsökin eða ástæðan verið sú að þeir telji sig kannski hafa eitthvað með málið að gera? Eða hvað?

Minn lokapunktur er þessi: Saga og sagnfræði eru skemmtileg fyrirbæri, sem eru opin fyrir túlkunum, ólíkt náttúruvísindum, þar sem til dæmis erfitt er að túlka suðumark vatns. En sagnfræðileg túlkun getur hinsvegar tekið á sig afskræmdar myndir, sem bæði geta verið mjög vafasamar og jafnvel hættulegar. Og ábyrgð fjölmiðla í nútíma lýðræðissamfélagi er mikil, þar sem upplýsingaóreiða verður sífellt umfangsmeiri og útbreiddari. Lesendur verða að geta treyst því að fjölmiðlar segi satt og rétt frá. Það er grundvallaratriði.

Höfundur er stjórnmálafræðingur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Ráðherra sveitarstjórnarmála mun ekki hafa frumkvæði að sameiningum sveitarfélaga með færri en 1.000 íbúa eins og upphaflega var lagt til í frumvarpi Sigurðar Inga Jóhannssonar samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.
Hagræn áhrif fækkunar sveitarfélaga geti orðið fimm milljarðar
Nýlega voru breytingar á sveitarstjórnarlögum samþykktar en ein meginbreytingin felur í sér að stefnt skuli að því að lágmarksíbúafjöldi sveitarfélaga verði ekki undir 1.000 manns. Upphaflega stóð til að lögfesta lágmarksíbúafjölda.
Kjarninn 20. júní 2021
Ferli Rauða barónsins lauk á sama stað og hann hófst, á Stokkseyrarvelli sumarið 2016, er hann dæmdi leik heimamanna gegn Afríku.
Saga Rauða barónsins gefin út á bók
Rauði baróninn - Saga umdeildasta knattspyrnudómara Íslandssögunnar er ný bók eftir fyrrverandi knattspyrnudómarann Garðar Örn Hinriksson. Safnað er fyrir útgáfunni á Karolina Fund.
Kjarninn 20. júní 2021
Helga Björg segist óska þess að það væri meiri skilningur hjá fjölmiðlum á valdatengslum og á stöðu fólks í umfjöllunum.
„Framan af var aldrei hringt í mig, enginn hafði samband“
Fyrrverandi skrifstofustjóri skrifstofu borgarstjóra og borgarritara gagnrýnir fjölmiðlaumfjöllun um eineltismál í ráðhúsinu en hún upplifði stöðugt áreiti borgarfulltrúa í langan tíma.
Kjarninn 20. júní 2021
Rannveig Sigurðardóttir, varaseðlabankastjóri peningastefnu Seðlabankans.
Segir mikla verðbólgu bitna verst á tekjulágum
Varaseðlabankastjóri peningastefnu Seðlabankans segir áhrif mikillar verðbólgu vera sambærileg skattlagningu sem herji mest á lágtekjufólk. Samkvæmt henni er peningastefnan jafnvægislist.
Kjarninn 20. júní 2021
Tveir fossar, Faxi og Lambhagafoss, yrðu fyrir áhrifum af hinni fyrirhuguðu virkjun í Hverfisfljóti.
Auglýsa skipulagsbreytingar þrátt fyrir ítrekuð varnaðarorð Skipulagsstofnunar
Skipulagsstofnun ítrekaði í vor þá afstöðu sína að vísa ætti ákvörðun um virkjun í Hverfisfljóti til endurskoðunar aðalskipulags Skaftárhrepps sem nú stendur yfir. Við því var ekki orðið og skipulagsbreytingar vegna áformanna nú verið auglýstar.
Kjarninn 20. júní 2021
Christian Eriksen var borinn af velli eftir að hann hneig niður í leik Dana gegn Finnum um síðustu helgi.
Eriksen og hjartastuðið
Umdeildar vítaspyrnur, rangstöðumörk, brottvísanir eða óvænt úrslit voru ekki það sem þótti fréttnæmast í fyrstu umferð Evrópukeppninnar í fótbolta. Nafn Danans Christian Eriksen var á allra vörum en skjót viðbrögð björguðu lífi hans.
Kjarninn 20. júní 2021
Þórdís Kolbrún hafði betur í oddvitaslagnum í Norðvesturkjördæmi.
Þórdís Kolbrún sigraði í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi
Öll atkvæði í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi hafa verið talin. Haraldur Benediktsson, sem leiddi listann í síðustu kosningum, lenti í öðru sæti en hann sagði nýverið að hann hygðist ekki þiggja annað sætið ef það yrði niðurstaðan.
Kjarninn 20. júní 2021
Þórdís Kolbrún tilkynnti það síðasta haust að hún myndi fara fram í Norðvesturkjördæmi og sækjast eftir oddvitasætinu.
Þórdís Kolbrún leiðir eftir fyrstu tölur í Norðvesturkjördæmi – Haraldur þriðji
Kjörstöðum hefur nú verið lokað í prófkjöri Sjálfstæðisflokksins í Norðvesturkjördæmi. Talin hafa verið 798 atkvæði úr flestum en ekki öllum kjördeildum af um 2200 greiddum atkvæðum Teitur Björn Einarsson er sem stendur í öðru sæti.
Kjarninn 19. júní 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar