Morgunblaðið og „bankaslysið“ 2008

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson skrifar um þörf hægri og frjálshyggjumanna hér á landi, til þess að reyna að breiða yfir og breyta því sem raunverulega gerðist á Íslandi haustið 2008.

Auglýsing

Í afar áhuga­verðri bók, „The Uses and Abuses of History“ (Notkun og mis­notkun sög­unn­ar, þýð. GH), skrifar kanadíski sagn­fræð­ing­ur­inn Marg­aret Macmillan meðal ann­ars um þá til­hneig­ingu að bjaga, rang­túlka og „búa til nýja sög­u.“ Þar skrifar hún til dæmis um þá kerf­is­bundnu útþynn­ingu í japönskum sögu­bókum sem miðar að því að „slétta yfir“ og draga úr grimmd­ar­verkum Jap­ana í seinni heims­styrj­öld­inni. Einnig fjallar hún um það hvernig Slobodan Milos­evic, fyrrum leið­togi Serba í Júgóslavíu not­aði sögu þeirra til að kynda undir þjóð­ern­is­hyggju og hug­myndum um Stór-Serbíu, sem meðal ann­ars leiddu til borg­ara­stríðs í land­inu á árunum 1991-1995 og hruns Júgóslavíu, með til­heyr­andi hörm­ung­um.

Mér varð hugsað til þess­arar bókar sem ég á og las fyrir nokkrum árum, þegar ég rakst á eitt af Reykja­vík­ur­bréfum Morg­un­blaðs­ins á einu af bak­ar­íum borg­ar­innar fyrir skömmu, en þar kíki ég stundum í Mogg­ann.

Reyndar vil ég kalla þessi bréf blaðs­ins, „Reiði­bréf Morg­un­blaðs­ins,“ því erfitt er að finna jafn súra heift í skrifum fjöl­mið­ils á Íslandi út í menn og mál­efni. Flest þess­ara bréf eru skrifuð af Davíð Odds­syni, einum fræg­asta stjórn­mála­manni Íslands (for­maður Sjálf­stæð­is­flokks­ins, borg­ar­stjóri, for­sæt­is­ráð­herra, utan­rík­is­ráð­herra, seðla­banka­stjóri og hvað­eina), sem nú hefur verið annar rit­stjóra blaðs­ins í yfir ára­tug, eða frá 2009.

Einka­væð­ingin sem sprakk

Það var einnig hann, í liði með Fram­sókn­ar­flokkn­um, sem inn­leiddi þá einka­væð­ingu um og upp úr árið 2000, sem síðar sprakk í and­litið á Íslend­ingum á haust­mán­uðum 2008, þegar Ísland varð nán­ast gjald­þrota. Í einka­væð­ing­ar­vímunni ætl­uðu Íslend­ingar að sigra heim­inn, en annað kom a dag­inn.

Auglýsing
En það var einmitt sá atburð­ur, þ.e.a.s. hrun­ið, sem var til umfjöll­unar í því Reykja­vík­ur­bréfi sem ég rak augun í þarna í bak­arí­inu og það orð sem höf­undur bréfs­ins not­aði um þann atburð var „bankaslysið“ (Morg­un­blað­ið, 6. febr­úar 2020)!

Hér er um að ræða alveg nýja útgáfu af þeim atburðum sem settu banka­kerfi lands­ins á hausinn, sem olli því að fjöldi fyr­ir­tækja fór á hausinn, þús­undir manna misstu aleig­una og eða misstu vinn­una, land­flótti brast á, krónan féll um 50% og verð­bólgan rauk upp úr öllu valdi. Íslensk efn­hags­líf var síðan í gjald­eyr­is­höftum frá nóv­em­ber 2008, fram á vor­mán­uði 2017. Var allt þetta virki­lega bara eitt­hvað „slys“? Á nú virki­lega að reyna að telja manni trú um það? Ef þetta er ekki til­raun til sögu­legrar bjög­un­ar, þá veit ég ekki hvað það er. 

„Hið svo­kall­aða hrun“

Reyndar er hún merki­leg, sú til­hneig­ing ýmissa hægri­manna, að láta eins og það hafi aldrei orðið neitt hrun, það hafi bara ekki gerst. Það má finna í skrifum þeirra frasa á borð við „hið svo­kall­aða hrun.“ Þetta er t.d. leið­ar­stef í skrifum tíma­rits sem gefið er út hér á landi og heitir Þjóð­mál. Dæmi úr leið­ara þessa rits: „Í byrjun októ­ber voru liðin níu ár frá hinu svo­kall­aða hrun­i.“ (Þjóð­mál, 6. nóv­em­ber, 2017). „Trygg­ing­ar­gjaldið er eitt af því sem dregur fram ákveðið hegð­un­ar­vanda­mál hjá rík­inu. Gjaldið var snar­hækkað í kjöl­far hins svo­kall­aða hruns haustið 2008.“ (Þjóð­mál, 20. jan­úar 2020). 

Höf­undur þess­ara skrifa er hægri­mað­ur­inn Gísli Freyr Val­dórs­son, sem helst hefur unnið sér það til frægðar að vera aðstoð­ar­maður Hönnu Birnu Krist­jáns­dótt­ur, fyrrum Inn­an­rík­is­ráð­herra, en hún þurfti að segja af sér vegna hins svo­kall­aða „Leka­máls.“ Þar var áður­nefndur Gísli var einn aðal­ger­enda, en þetta var í nóv­em­ber árið 2014.

En aftur að hrun­inu, því þetta var HRUN og komust gjald­þrota bank­anna þriggja hér­lend­is; Kaup­þings, Glitnis og Lands­bank­ans, öll á lista yfir tíu mestu gjald­þrot sög­unn­ar. Sjálfur lenti Davíð Odds­son á lista Time Mag­azine yfir þá 25 aðila sem tíma­ritið sagði bera mesta ábyrgð á því sem gerð­ist árið 2008 og verður það að telj­ast vafa­samur heið­ur.

Ný hug­tök?

Fróð­legt verður að fylgj­ast með því hvort á síðum Morg­un­blaðs­ins verði gerðar fleiri til­raunir til þess að hag­ræða þeim stað­reyndum sem flestir virð­ast vera sam­mála um, þ.e.a.s að það sem gerð­ist haustið 2008 hafi ekki verið neitt slys, heldur í raun efna­hags­legar ham­far­ir. 

Og hvort næst verði t.d. notað hug­takið „banka­ó­happ­ið“, eða „banka­at­vik­ið“, eða eitt­hvað álíka á síðum blaðs­ins.

Hún er hins­vegar greini­leg, þörf hægri og frjáls­hyggju­manna hér á landi, til þess að reyna að breiða yfir og breyta því sem raun­veru­lega gerð­ist hér haustið 2008. Gera minna úr og bjaga raun­veru­leik­ann. Hvort kalla ætti þetta með­vit­aða til­raun til sögu­föls­unar er kannski í það mesta, en þetta er samt ákveðin til­hneig­ing í þá átt­ina. Og gæti orsökin eða ástæðan verið sú að þeir telji sig kannski hafa eitt­hvað með málið að gera? Eða hvað?

Minn loka­punktur er þessi: Saga og sagn­fræði eru skemmti­leg fyr­ir­bæri, sem eru opin fyrir túlk­un­um, ólíkt nátt­úru­vís­ind­um, þar sem til dæmis erfitt er að túlka suðu­mark vatns. En sagn­fræði­leg túlkun getur hins­vegar tekið á sig afskræmdar mynd­ir, sem bæði geta verið mjög vafa­samar og jafn­vel hættu­leg­ar. Og ábyrgð fjöl­miðla í nútíma lýð­ræð­is­sam­fé­lagi er mik­il, þar sem upp­lýs­inga­óreiða verður sífellt umfangs­meiri og útbreidd­ari. Les­endur verða að geta treyst því að fjöl­miðlar segi satt og rétt frá. Það er grund­vall­ar­at­riði.

Höf­undur er stjórn­mála­fræð­ing­ur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Engin aukning í sjálfsvígum í fyrstu bylgju COVID-19
Ólíkt öðrum stórum efnahagsáföllum fjölgaði sjálfsvígum ekki í kjölfar kreppunnar sem fylgdi fyrstu bylgju heimsfaraldursins í fyrra í hátekjulöndum, samkvæmt nýrri rannsókn.
Kjarninn 18. apríl 2021
Halldór Gunnarsson
Prósentur, meðaltöl og tíundir í þágu eldri borgara
Kjarninn 18. apríl 2021
Anna Tara Andrésdóttir
Sóttvarnayfirvöld fylgja ekki rannsóknum sem benda til þess að andlitsgrímur virki ekki
Kjarninn 18. apríl 2021
Jón Ormur Halldórsson
Kaflaskilin í Kína
Kjarninn 18. apríl 2021
Þrettán manns greindust með COVID-19 innanlands í gær. Fólk er hvatt til að fara í skimun við minnstu einkenni.
Þrettán smit innanlands – hópsmit í kringum leikskóla í Reykjavík
Í gær greindust fleiri með COVID-19 innanlands en á nokkrum öðrum degi síðan 23. mars. Átta voru utan sóttkvíar og hinir höfðu verið stutt í sóttkví.
Kjarninn 18. apríl 2021
Skriðdreki rússneskra aðskilnaðarsinna í Donbas á ferðinni á heræfingu í upphafi þessa árs. Yfir 15 þúsund hafa látið lífið síðan átökin í Úkraínu hófust árið 2014. Nú eru blikur á lofti.
Rússar herða tökin í Úkraínu
Rússar sýna nú ógnandi tilburði við landamæri Úkraínu. Samhliða beita þeir ýmsum tólum fjölþáttahernaðar og Vesturlönd velkjast í vafa um viðbrögð.
Kjarninn 18. apríl 2021
„Stundum hef ég hugsað um hvað gerist ef það kviknaði í hér inni. Það eru margir neyðarútgangar en innan við þá alla eru full vörubretti, þetta er kolólöglegt en enginn gerir neitt,“ sagði einn starfsmaður undir nafnleynd við dagblaðið Information nýlega
Þrælahald
Fimmtán klukkustunda vinna á hverjum degi mánuðum saman, kröfur um afköst, sem ekki er hægt að uppfylla, tímaáætlun sem ekki gerir ráð fyrir salernisferðum og kaffitímum. Svona er vinnuaðstæðum lýst hjá þekktri danskri netverslun.
Kjarninn 18. apríl 2021
Ingibjörg Isaksen mun leiða lista Framsóknar í Norðausturkjördæmi í haust.
Ingibjörg Isaksen efst hjá Framsókn í Norðausturkjördæmi – Líneik önnur
Ingibjörg Ólöf Isaksen bæjarfulltrúi og framkvæmdastjóri á Akureyri varð hlutskörpust í póstkosningu Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi. Hafði hún betur en Líneik Anna Sævarsdóttir þingmaður flokksins, sem varð önnur í kjörinu.
Kjarninn 17. apríl 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar