Morgunblaðið og „bankaslysið“ 2008

Gunnar Hólmsteinn Ársælsson skrifar um þörf hægri og frjálshyggjumanna hér á landi, til þess að reyna að breiða yfir og breyta því sem raunverulega gerðist á Íslandi haustið 2008.

Auglýsing

Í afar áhugaverðri bók, „The Uses and Abuses of History“ (Notkun og misnotkun sögunnar, þýð. GH), skrifar kanadíski sagnfræðingurinn Margaret Macmillan meðal annars um þá tilhneigingu að bjaga, rangtúlka og „búa til nýja sögu.“ Þar skrifar hún til dæmis um þá kerfisbundnu útþynningu í japönskum sögubókum sem miðar að því að „slétta yfir“ og draga úr grimmdarverkum Japana í seinni heimsstyrjöldinni. Einnig fjallar hún um það hvernig Slobodan Milosevic, fyrrum leiðtogi Serba í Júgóslavíu notaði sögu þeirra til að kynda undir þjóðernishyggju og hugmyndum um Stór-Serbíu, sem meðal annars leiddu til borgarastríðs í landinu á árunum 1991-1995 og hruns Júgóslavíu, með tilheyrandi hörmungum.

Mér varð hugsað til þessarar bókar sem ég á og las fyrir nokkrum árum, þegar ég rakst á eitt af Reykjavíkurbréfum Morgunblaðsins á einu af bakaríum borgarinnar fyrir skömmu, en þar kíki ég stundum í Moggann.

Reyndar vil ég kalla þessi bréf blaðsins, „Reiðibréf Morgunblaðsins,“ því erfitt er að finna jafn súra heift í skrifum fjölmiðils á Íslandi út í menn og málefni. Flest þessara bréf eru skrifuð af Davíð Oddssyni, einum frægasta stjórnmálamanni Íslands (formaður Sjálfstæðisflokksins, borgarstjóri, forsætisráðherra, utanríkisráðherra, seðlabankastjóri og hvaðeina), sem nú hefur verið annar ritstjóra blaðsins í yfir áratug, eða frá 2009.

Einkavæðingin sem sprakk

Það var einnig hann, í liði með Framsóknarflokknum, sem innleiddi þá einkavæðingu um og upp úr árið 2000, sem síðar sprakk í andlitið á Íslendingum á haustmánuðum 2008, þegar Ísland varð nánast gjaldþrota. Í einkavæðingarvímunni ætluðu Íslendingar að sigra heiminn, en annað kom a daginn.

Auglýsing
En það var einmitt sá atburður, þ.e.a.s. hrunið, sem var til umfjöllunar í því Reykjavíkurbréfi sem ég rak augun í þarna í bakaríinu og það orð sem höfundur bréfsins notaði um þann atburð var „bankaslysið“ (Morgunblaðið, 6. febrúar 2020)!

Hér er um að ræða alveg nýja útgáfu af þeim atburðum sem settu bankakerfi landsins á hausinn, sem olli því að fjöldi fyrirtækja fór á hausinn, þúsundir manna misstu aleiguna og eða misstu vinnuna, landflótti brast á, krónan féll um 50% og verðbólgan rauk upp úr öllu valdi. Íslensk efnhagslíf var síðan í gjaldeyrishöftum frá nóvember 2008, fram á vormánuði 2017. Var allt þetta virkilega bara eitthvað „slys“? Á nú virkilega að reyna að telja manni trú um það? Ef þetta er ekki tilraun til sögulegrar bjögunar, þá veit ég ekki hvað það er. 

„Hið svokallaða hrun“

Reyndar er hún merkileg, sú tilhneiging ýmissa hægrimanna, að láta eins og það hafi aldrei orðið neitt hrun, það hafi bara ekki gerst. Það má finna í skrifum þeirra frasa á borð við „hið svokallaða hrun.“ Þetta er t.d. leiðarstef í skrifum tímarits sem gefið er út hér á landi og heitir Þjóðmál. Dæmi úr leiðara þessa rits: „Í byrjun október voru liðin níu ár frá hinu svokallaða hruni.“ (Þjóðmál, 6. nóvember, 2017). „Tryggingargjaldið er eitt af því sem dregur fram ákveðið hegðunarvandamál hjá ríkinu. Gjaldið var snarhækkað í kjölfar hins svokallaða hruns haustið 2008.“ (Þjóðmál, 20. janúar 2020). 

Höfundur þessara skrifa er hægrimaðurinn Gísli Freyr Valdórsson, sem helst hefur unnið sér það til frægðar að vera aðstoðarmaður Hönnu Birnu Kristjánsdóttur, fyrrum Innanríkisráðherra, en hún þurfti að segja af sér vegna hins svokallaða „Lekamáls.“ Þar var áðurnefndur Gísli var einn aðalgerenda, en þetta var í nóvember árið 2014.

En aftur að hruninu, því þetta var HRUN og komust gjaldþrota bankanna þriggja hérlendis; Kaupþings, Glitnis og Landsbankans, öll á lista yfir tíu mestu gjaldþrot sögunnar. Sjálfur lenti Davíð Oddsson á lista Time Magazine yfir þá 25 aðila sem tímaritið sagði bera mesta ábyrgð á því sem gerðist árið 2008 og verður það að teljast vafasamur heiður.

Ný hugtök?

Fróðlegt verður að fylgjast með því hvort á síðum Morgunblaðsins verði gerðar fleiri tilraunir til þess að hagræða þeim staðreyndum sem flestir virðast vera sammála um, þ.e.a.s að það sem gerðist haustið 2008 hafi ekki verið neitt slys, heldur í raun efnahagslegar hamfarir. 

Og hvort næst verði t.d. notað hugtakið „bankaóhappið“, eða „bankaatvikið“, eða eitthvað álíka á síðum blaðsins.

Hún er hinsvegar greinileg, þörf hægri og frjálshyggjumanna hér á landi, til þess að reyna að breiða yfir og breyta því sem raunverulega gerðist hér haustið 2008. Gera minna úr og bjaga raunveruleikann. Hvort kalla ætti þetta meðvitaða tilraun til sögufölsunar er kannski í það mesta, en þetta er samt ákveðin tilhneiging í þá áttina. Og gæti orsökin eða ástæðan verið sú að þeir telji sig kannski hafa eitthvað með málið að gera? Eða hvað?

Minn lokapunktur er þessi: Saga og sagnfræði eru skemmtileg fyrirbæri, sem eru opin fyrir túlkunum, ólíkt náttúruvísindum, þar sem til dæmis erfitt er að túlka suðumark vatns. En sagnfræðileg túlkun getur hinsvegar tekið á sig afskræmdar myndir, sem bæði geta verið mjög vafasamar og jafnvel hættulegar. Og ábyrgð fjölmiðla í nútíma lýðræðissamfélagi er mikil, þar sem upplýsingaóreiða verður sífellt umfangsmeiri og útbreiddari. Lesendur verða að geta treyst því að fjölmiðlar segi satt og rétt frá. Það er grundvallaratriði.

Höfundur er stjórnmálafræðingur.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Sjókvíaeldi hefur aukist hratt á síðustu árum
Sjókvíaeldi hefur 13-faldast á sex árum
Umfang laxeldis hefur margfaldast á síðustu árum og útlit er fyrir að það muni vaxa enn frekar í náinni framtíð. Gangi spár eftir mun sjókvíaeldi á laxi árið 2023 verða tæplega helmingi meira en það var samanlagt á árunum 2010-2018.
Kjarninn 7. maí 2021
Eldgos hófst í Geldingadölum í Fagradalsfjalli þann 19. mars síðastliðinn.
„Nýr ógnvaldur“ við heilsu manna kominn fram á suðvesturhluta Íslands
Lungnalæknir segir að lítið sé vitað um langtímaáhrif vegna gasmengunar í lágum styrk til lengri tíma og áhrif kvikugasa í mjög miklum styrk í skamman tíma á langtímaheilsu. Nauðsynlegt sé að rannsóknir hefjist sem fyrst.
Kjarninn 7. maí 2021
Viðsnúningur Bandaríkjanna í óþökk lyfjarisa
Óvænt og fremur óljós stefnubreyting Bandaríkjanna varðandi afnám einkaleyfa af bóluefnum gegn COVID-19 hefur vakið litla kátínu í lyfjageiranum. Deildar meiningar eru um hvort afnám einkaleyfa kæmi til með að hraða framleiðslu bóluefna.
Kjarninn 7. maí 2021
Svandís Svavarsdóttir heilbrigðisráðherra.
Ísland skoðar að kaupa 100 þúsund skammta af Spútnik V og vill fá þorra þeirra fyrir 2. júní
Viðræður hafa átt sér stað milli fulltrúa íslenskra stjórnvalda og þeirra sem framleiða og markaðssetja hið rússneska Spútnik V bóluefni. Ísland myndi vilja fá að minnsta kosti 75 þúsund skammta fyrir 2. júní.
Kjarninn 7. maí 2021
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið – Sonos fær uppreist æru og Framsóknarmaður vill aldurstakmark á snjalltæki
Kjarninn 7. maí 2021
Bólusetningar ganga nú mjög hratt fyrir sig á Íslandi og samhliða dregur úr takmörkunum.
Fjöldatakmarkanir hækkaðar í 50 manns frá og með næsta mánudegi
Opnunartími veitingastaða verður lengdur um klukkustund, leyfilegur fjöldi í verslunum tvöfaldast, fleiri mega vera í sundi og fara í ræktina. Grímuskylda verður hins vegar óbreytt.
Kjarninn 7. maí 2021
Skálað á kaffihúsi í Danmörku.
Ýta við ferðaþjónustunni með 32 milljarða króna „sumarpakka“
Danska ríkisstjórnin ætlar að setja 1,6 milljarða danskra króna, um 32 milljarða íslenskra, í „sumarpakka“ til að örva ferðaþjónustu landsins.
Kjarninn 7. maí 2021
Kvótinn um 1.200 milljarða króna virði – Þrjár blokkir halda á tæplega helmingi hans
Miðað við síðustu gerðu viðskipti með aflaheimildir þá er virði þeirra langtum hærra en bókfært virði í ársreikningum útgerða. Í næstu viku munu örfáir eigendur útgerðar selja tæplega 30 prósent hlut sinn í henni.
Kjarninn 7. maí 2021
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar