Óþörf enska í almannarými – við getum haft áhrif!

Eiríkur Rögnvaldsson segir að íslenskan geti glatað stöðu sinni sem aðaltungumál samfélagsins.

Auglýsing

Á und­an­förnum mán­uðum hefur iðu­lega sýnt sig að þrýst­ingur frá almenn­ingi á fyr­ir­tæki sem aug­lýsa á ensku eða gefa vörum sínum ensk heiti getur haft áhrif og skilað árangri. Í vor setti Nói-Sír­íus t.d. á mark­að­inn vöru þar sem á umbúð­unum stóð „Butter & salt“. Eftir mót­mæli og umræðu á sam­fé­lags­miðlum og í blöðum baðst fyr­ir­tækið afsök­unar og hefur nú sett á mark­að­inn svip­aða vöru þar sem stendur „Smjör & salt“ í stað­inn. Fyr­ir­tækið Oatly aug­lýsti í fjöl­miðlum og á strætó­skýlum „Itʼs like milk but made for humans“ en tók upp íslenska slag­orðið „Eins og mjólk en gerð fyrir fólk“ eftir að stungið hafði verið upp á því á sam­fé­lags­miðlum og mikil umræða skap­ast um mál­ið. 

En þrýst­ingur almenn­ings og stjórn­valda hefur víðar áhrif en í aug­lýs­ingum fyr­ir­tækja. Garða­bær fjar­lægði í sumar skilti á ensku sem stóð við íþrótta­mið­stöð bæj­ar­ins eftir ábend­ingar á sam­fé­lags­miðlum og fjöl­miðla­um­ræðu. Icelandair ákvað í haust, eftir kvart­anir við­skipta­vina og til­mæli menn­ing­ar- og við­skipta­ráð­herra, að fram­vegis yrðu far­þegar ávarp­aðir á íslensku á undan ensku. Stjórn Isa­via sam­þykkti nýlega, eftir umræðu á sam­fé­lags­miðlum og fyrir atbeina ráð­herra, að við end­ur­nýjun skilta í Leifs­stöð yrði íslenska sett á undan ensku, öfugt við það sem verið hef­ur. Ýmis fleiri nýleg dæmi um mætti nefna sem sýna að fyr­ir­tæki og stofn­anir bregð­ast við nei­kvæðri fjöl­miðla­um­ræðu um ensku­notk­un.

En mikið starf er þó óunnið við að breyta við­horfi bæði fyr­ir­tækja og almenn­ings til notk­unar ensku á Íslandi. Í haust birt­ist frétt á Stöð tvö og Vísi um við­horf Íslend­inga og ferða­manna til erlendra heita veit­inga­staða, og til aug­lýs­inga á ensku. Ég held ekki að erlend heiti veit­inga­staða og versl­ana hafi mikil bein áhrif á íslensk­una, en aftur á móti gefa þau skýrar vís­bend­ingar um við­horf okkar til tungu­máls­ins. Fólki finnst þau alveg eðli­leg og þar liggur hættan – ekki í beinum áhrifum heit­anna á orða­forða og mál­kerfi. En allt öðru máli gegnir um sam­fellt mál sem okkur er ætlað að skilja, eins og aug­lýs­ing­ar. Í við­tölum í umræddri frétt komu fram tvenns konar við­horf til þeirra sem ástæða er til að staldra við og taka alvar­lega.

Auglýsing
Annars vegar er það við­horf að sjálf­sagt sé að hafa aug­lýs­ingar á ensku vegna þess að þar með nái þær til allra – ferða­manna, inn­flytj­enda, og auð­vitað Íslend­inga vegna þess að ensku­kunn­átta okkar sé svo góð. Ef þetta er eða verður við­horf flestra leiðir það aug­ljós­lega smám saman til þess að allar aug­lýs­ing­ar, allar upp­lýs­ing­ar, allar fréttir verða á ensku – fólk telur að þannig náist til allra án þess auka­kostn­aðar sem felst í því að hafa text­ann líka á íslensku. Vit­an­lega er sá sparn­aður mikil freist­ing fyrir aug­lýsendur og aðra sem vilja koma upp­lýs­ingum á fram­færi. Það er iðu­lega eðli­legt eða sjálf­sagt að láta enskan texta fylgja í aug­lýs­ing­um, en það má ekki verða til þess að íslensk­unni sé ýtt út.

Hins vegar kemur fram sá skiln­ingur að þetta sé bara hluti af eðli­legri þróun íslensk­unnar – það sé eðli­legt að hún breyt­ist og bara gaman að því. Ég tek sann­ar­lega undir það að eðli­legt er að íslenskan breyt­ist að vissu marki. Hún þarf að breyt­ast til að þjóna síbreyti­legu þjóð­fé­lagi og í því getur falist m.a. að bæta við nýjum orð­um, breyta til­teknum atriðum vegna til­lits til ákveð­inna þjóð­fé­lags­hópa, o.fl. En þetta mál snýst ekk­ert um breyt­ingar á íslensk­unni. Þetta snýst um það að enskan komi í stað íslensk­unn­ar. Það er allt annað mál og grund­vall­ar­at­riði að skilja þar á milli. Eftir því sem algeng­ara verður að enska sé notuð þar sem hægt væri að nota íslensku fer okkur að þykja það sjálf­sagð­ara.

Ég hef enga ástæðu til að ætla að þessi við­horf séu bundin við það unga fólk sem þarna er rætt við. Þvert á móti finnst mér margt benda til þess að þau séu algeng og útbreidd. Við höldum að það sé sjálf­gefið að íslenskan verði hér áfram, sama hvernig við förum með hana og hversu litla rækt við leggjum við hana. En þessi við­horf leiða til þess að við fljótum sof­andi að feigðar­ósi og vöknum ekki upp fyrr en það er orðið of seint – ekki fyrr en íslenskan hefur glatað stöðu sinni sem aðal­tungu­mál sam­fé­lags­ins. Sá missir væri óaft­ur­kræf­ur. Notum íslensku þar sem þess er kostur og hikum ekki við að gera athuga­semdir við óþarfa og óeðli­lega ensku­notkun stofn­ana og fyr­ir­tækja.

Höf­undur er upp­gjafa­pró­fessor og mál­fars­legur aðgerðasinni.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Stewart Rhodes, stofnandi og leiðtogi öfga- og vígasamtakanna The Oath Keepers.
„Maðurinn með leppinn“ sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið
Leiðtogi vígasveitarinnar Oath Keepers, maðurinn sem er með lepp af því að hann skaut sjálfan sig í augað, hefur verið sakfelldur fyrir árásina á bandaríska þinghúsið í janúar í fyrra. Hann á yfir höfði sér 20 ára fangelsisdóm.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Helstu eigendur Samherja Holding eru Kristján Vilhelmsson og Þorsteinn Már Baldvinsson, forstjóri Samherja.
Samherjasamstæðan átti eigið fé upp á tæpa 160 milljarða króna um síðustu áramót
Endurskoðendur Samherja Holding gera ekki lengur fyrirvara við ársreikningi félagsins vegna óvissu um „mála­rekstur vegna fjár­hags­legra uppgjöra sem tengj­ast rekstr­inum í Namib­íu.“ Félagið hagnaðist um 7,9 milljarða króna í fyrra.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Ari Trausti Guðmundsson
Flugaska eða gjóska?
Kjarninn 30. nóvember 2022
Vilhjálmur Birgisson er formaður Starfsgreinasambands Íslands.
Samningar við Starfsgreinasambandið langt komnir – Reynt að fá VR um borð
Verið er að reyna að klára gerð kjarasamninga við Starfsgreinasambandið um 20 til 40 þúsund króna launahækkanir, auknar starfsþrepagreiðslur og flýtingu á útgreiðslu hagvaxtarauka. Samningar eiga að gilda út janúar 2024.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Bjarni Bjarnason er forstjóri Orkuveitu Reykjavíkur.
Vindorkuver um land allt yrðu mesta umhverfisslys Íslandssögunnar
Forstjóri Orkuveitunnar segir að ef þúsund vindmyllur yrðu reistar um landið líkt og vindorkufyrirtæki áforma „ættum við engu umhverfisslysi til að jafna úr Íslandssögunni. Hér væri reyndar ekki um slys að ræða því myllurnar yrðu reistar af ásetningi.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Halla Hrund Logadóttir orkumálastjóri.
„Matseðill möguleika“ ef stjórnvöld „vilja raunverulega setja orkuskipti í forgang“
Langtímaorkusamningar um annað en orkuskipti geta tafið þau fram yfir sett loftlagsmarkmið Íslands, segir orkumálastjóri. „Þótt stjórnvöld séu með markmið þá eru það orkufyrirtækin sem í raun og veru ákveða í hvað orkan fer.“
Kjarninn 30. nóvember 2022
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra, á fundi stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar í morgun.
„Það var mjög óheppilegt að náinn ættingi hafi verið í þessum kaupendahópi“
Forsætisráðherra segir að ekki hafi verið ákveðið hvenær Bankasýsla ríkisins verði lögð niður og hvaða fyrirkomulag taki við þegar selja á hlut í ríkisbanka. Hún hafði ekki séð það fyrir að faðir Bjarna Benediktssonar yrði á meðal kaupenda í ríkisbanka.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Á meðal eigna Bríetar er þetta fjölbýlishús á Selfossi.
Leigufélagið Bríet gefur 30 prósent afslátt af leigu í desember
Félag í opinberri eigu sem á um 250 leiguíbúðir um allt land og er ekki rekið með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi ætlar að lækka leigu allra leigutaka frá og með næstu áramótum.
Kjarninn 30. nóvember 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar