Plast er ekki bara plast

Umhverfis- og loftslagsmál verða að ná sem allra fyrst ásættanlegu flugi til grænnar framtíðar. Endurnýting hráefna er þar lykilatriði. Hugmyndir um stórtæka „hátækni“ brennslu plasts ganga ekki upp, skrifar Ari Trausti Guðmundsson, fyrrverandi þingmaður.

Auglýsing

End­ur­vinnsla plasts er afar mik­il­væg í öllu sam­hengi. Hún er flókin af því að marg­ar, ólíkar plast­teg­undir eru til. Samt á plast að vera stór hluti nýs hringrás­ar­hag­kerf­is. Það liðkar fyrir því að sam­fé­lög þrí­fist til langs tíma. Umhverf­is- og lofts­lags­mál verða að ná sem allra fyrst ásætt­an­legu flugi til grænnar fram­tíð­ar. End­ur­nýt­ing hrá­efna er þar lyk­il­at­riði. Hug­myndir um stór­tæka „há­tækni“ brennslu plasts ganga ekki upp. Meðal ann­ars vegna loft­meng­unar sem minnkar en hverfur ekki þrátt fyrir síun, efna­hvörf, háan hita og vegna mjög vand­með­far­innar ösku sem fylgir brennsl­unni. Sam­tímis verður að draga úr notkun og frum­fram­leiðslu plasts, án þess þó að kasta því fyrir róða. Sem liður hringrás­ar­hag­kerfi er plast fram­tíðar smíða­efni. Aðeins má brenna allra óæski­leg­asta, líf­rænum úrgangi.

Því miður hefur mikið af plasti verið urð­að. Bæði í vondum land­fyll­ingum þar sem öllu ægir sam­an, sbr. Gufu­nes og Geirs­nef í Reykja­vík og í meira flokk­uðum og eitt­hvað skárri fyll­ing­um, eins og á Álfs­nesi. Þessi háttur á „sorp­förg­un“ var því miður við­ur­kenndur af okkur öll­um. Nú er þekk­ing á plasti og vinnslu­tækni önnur og betri, og skiln­ingur bættur á nauð­syn­legri veg­ferð plasts og ótal ann­arra efna í ver­öld­inni.

Fyrir all­löngu hefur komið fram að það skortir á sem besta með­höndlun plasts hér á landi. Mestur hluti þess getur farið í end­ur­vinnslu en gerir það ekki. Minni hluti getur þar með verið fluttur úr í sér­hæfða end­ur­vinnslu og dálitlu verður brennt inn­an­lands. Því miður hefur mest af plasti sem til fellur hér á landi verið flutt út án nægrar vit­neskju um örlög þess. Fyrir all­löngu varð ljóst að með­ferð stórs hluta er ekki í sam­ræmi við ásætt­an­legar kröf­ur.

Auglýsing

Íslensk fyr­ir­tæki taka t.d. við veið­ar­færum úr svoköll­uðum gervi­efnum og senda út í verj­an­lega úrvinnslu. Íslenskt fyr­ir­tæki fram­leiðir t.d. að hluta umbúðir úr end­urunnu plasti. Íslenskt fyr­ir­tæki end­ur­vinnur t.d. ýmis konar plast, m.a. rúlluplast bænda, og notar jarð­varma við nýsköpun vinnslu­að­ferð­ar. Plast­end­ur­vinnslu­fyr­ir­tæki hefur almennt skort hrá­efni til inn­lendrar fram­leiðslu og þá um leið fram­lög frá Úrvinnslu­sjóði.

Sá sami sjóður hefur greitt fyrir útflutn­ing á plasti. Flókin saga þeirra mála verður ekki rakin hér né lögð fram rök­studd gagn­rýni á starfs­hætti hans und­an­farið eða á lög sem hann starfar eft­ir. Þau hafa þurft end­ur­skoð­unar við, í takt við tím­ann.

End­ur­skoðun fór fram undir lok síð­asta kjör­tíma­bils með frum­varpi umhverf­is­ráð­herra um „breyt­ingu á lögum um holl­ustu­hætti og meng­un­ar­varn­ir, lögum um með­höndlun úrgangs og lögum um úrvinnslu­gjald (EES-­regl­ur, hringrás­ar­hag­kerf­i)“ eins og stendur í skjölum Alþingis (708. mál á 151.­þing­i). Umhverf­is- og sam­göngu­nefnd vann vandað nefnd­ar­á­lit og lagði fram breyt­ing­ar­til­lög­ur. Ég var fram­sögu­maður nefnd­ar­inn­ar. Að álit­inu stóðu allir stjórn­ar­þing­menn­irn­ir, auk tveggja þing­manna Sam­fylk­ingar og Við­reisnar með fyr­ir­vara. Breyt­ing­arnar verða ekki raktar hér en fólu m.a. í sér þá skyldu Úrvinnslu­sjóðs að vita allan feril plast­s­ins erlendis og sjá til þess að hann stand­ist umhverfis­kröf­ur. Einnig var farið skýrt fram á end­ur­mat sjóðs­ins sjálfs, og ann­arra er end­ur­vinnslu­mál varða, á stuðn­ingi við og fyr­ir­komu­lagi á inn­lendri end­ur­vinnslu plasts í því augna­miði að auka hana veru­lega. Alþingi sam­þykkti enn fremur að emb­ætti Rík­is­end­ur­skoð­anda færi yfir starf­semi Úrvinnslu­sjóðs.

Ég rek þetta hér vegna umfjöll­unar í fjöl­miðlum um Úrvinnslu­sjóð og með­höndlun plast­úr­gangs. Tekið var á þeim málum af festu í þing­nefnd­inni, í sam­ráði við á þriðja tug umsagn­ar­að­ila. Læt hér fylgja stuttan kafla úr nefnd­ar­á­lit­inu með skýrum vilja mik­ils meiri­hluta umhverf­is- og sam­göngu­nefndar Alþing­is. Þingið afgreiddi frum­varpið með traustum meiri­hluta (sleppi til­vís­unum í lög og tölu­liði laga, og einnig síð­ustu máls­grein kafl­ans):

„Meiri hlut­inn áréttar að hag­kvæmn­is- og umhverf­is­vernd­ar­rök mæla með því að sem mest af plasti er til fellur í land­inu verði end­ur­unnið hér­lendis og sem minnstur hluti fluttur úr landi. Ef aðstæður til end­ur­vinnslu eru til staðar á land­inu er rétt að nýta þær enda sé um mik­il­vægan þátt í myndun hringrás­ar­hag­kerfis á Íslandi. Mik­il­vægt sé að ef plast verði flutt úr landi séu fyrir því gildar ástæð­ur. Tryggja verði að unnt sé að styrkja nýsköpun enn frekar á þessu sviði end­ur­vinnslu, aðstoða jafn­vel fyr­ir­tæki til þess að sinna end­ur­vinnslu plasts og auka jafnt sér­hæfni sem sam­keppni í þeim geira. Meiri hlut­inn fagnar þeim styrkt­ar­sjóðum sem snúa að nýsköpun í úrgangs­mál­um.

Meiri hlut­inn hvetur til þess að umhverf­is- og auð­linda­ráðu­neytið efni til átaks sem miði að því að koma bæði umgjörð inn­lendrar plast­end­ur­vinnslu og fram­kvæmd hennar í horf sem hæfir hringrás­ar­hags­kerfi sem best. Þar þarf að kanna og ákvarða hvort og þá að hve miklu leyti end­ur­vinnslu­þátt­ur­inn verði aðskil­inn frá verk­efnum Úrvinnslu­sjóðs. Á það við um end­ur­vinnslu fleiri efna, t.d. glers og ef til vill málma á borð við ál.

Með vísan til fram­an­greindra sjón­ar­miða um mik­il­vægi þess að sem mest af plasti er fellur til á land­inu verði end­ur­unnið á Íslandi leggur meiri hlut­inn til breyt­ingu …. laga um úrvinnslu­gjald sem kveður á um skyldu Úrvinnslu­sjóðs að tryggja að full­nægj­andi gögn séu til staðar áður en greiðslur er inntar af hendi. Af því leiðir að Úrvinnslu­sjóður þarf að fá upp­lýs­ingar um end­an­lega ráð­stöfun plast­úr­gangs, hvar plastið verði end­ur­unnið og hver umhverf­is­á­hrif ráð­stöf­un­ar­leiðar eru. Liggi þessar upp­lýs­ingar ekki fyrir getur Úrvinnslu­sjóður ekki greitt út fyrir ráð­stöfun úrgangs­ins…”

Höf­undur var annar vara­for­maður umhverf­is- og sam­göngu­nefndar Alþingis 2017-20121.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Aksturskostnaður Ásmundar Friðrikssonar 34 milljónir frá því að hann settist á þing
Kostnaður almennings vegna aksturs þingmanna jókst um ellefu prósent milli ára. Fjórir af þeim fimm þingmönnum sem keyra mest eru í Sjálfstæðisflokknum og fá yfir 30 prósent allra endurgreiðslna vegna aksturs.
Kjarninn 26. janúar 2022
Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur.
Tímabært að „henda grímunni“
Í dag kemur í ljós hvort dönsk stjórnvöld fallist á tillögu farsóttarnefndar um að aflétta nær öllum takmörkunum í landinu á næstu dögum. „Tímabært“ segja margir sérfræðingar en einhverjir eru þó skeptískir á tímasetningu.
Kjarninn 26. janúar 2022
Íslandsbanki býst við að verðhækkanirnar á húsnæðismarkaðnum róist á árinu.
Spá fjögurra prósenta stýrivöxtum eftir tvö ár
Í nýrri þjóðhagsspá Íslandsbanka er gert ráð fyrir að stýrivextir verði 3,25 prósent á árinu. Í ársbyrjun 2024 verði vextirnir svo komnir í fjögur prósent, sem bankinn telur vera nálægt jafnvægisgildi þeirra.
Kjarninn 26. janúar 2022
SÁÁ fordæmir vændiskaup fyrrum formanns og ætlar að ráðast í gagngera skoðun
SÁÁ ætlar að gera nauðsynlegar umbætur á starfi sínu og kappkosta að tryggja öryggi skjólstæðinga sinna sem margir eru í viðkvæmri stöðu. „Umfram allt stöndum við með þolendum.“
Kjarninn 25. janúar 2022
Svandís Svavarsdóttir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.
Segir þá samþjöppun sem átt hefur sér stað í sjávarútvegi ekki sanngjarna
Sjávar- og landbúnaðarráðherra og formaður Viðreisnar tókust á um sjávarútvegsmál á þingi í dag.
Kjarninn 25. janúar 2022
Dagur B. Eggertsson borgarstjóri og Sigurður Ingi Jóhannsson innviðaráðherra tóku við félagshagfræðilegri greiningu um Sundabraut í gær.
Sundabraut samfélagslega hagkvæm, fækkar eknum kílómetrum en fjölgar bílferðum
Ábatinn af lagningu Sundabrautar fyrir samfélagið gæti numið allt að 236 milljörðum króna, samkvæmt greiningu Mannvits og COWI. Eknum kílómetrum gæti fækkað um rúmlega 140 þúsund á dag, en daglegum bílferðum gæti að sama skapi fjölgað um þúsundir.
Kjarninn 25. janúar 2022
Andrés Ingi Jónsson þingmaður Pírata.
„Það er lygi hjá Útlendingastofnun“
Miklar umræður sköpuðust á þingi í dag um fyrirkomulag er varðar afgreiðslu umsókna um ríkisborgararétt.
Kjarninn 25. janúar 2022
Lilja Alfreðsdóttir er ráðherra menningarmála.
Ríkisstjórnin setur 450 milljónir króna í aðgerðir fyrir tónlist og sviðslistir
Viðbótarlistamannalaun verða að stóru leyti eyrnamerkt tónlistar- og sviðslistarfólki undir 35 ára aldri og fjármunir verða settir í að styðja við ýmis konar viðburðarhald til að mæta miklum samdrætti í tekjum í kórónuveirufaraldrinum.
Kjarninn 25. janúar 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar