Það sem ekki var talað um á COP26

Hjalti Hrafn Hafþórsson skrifar um það sem ekki var rætt um á ráðstefnunni COP26 í Glasgow í upphafi mánaðarins og segir þögnina um jarðefnaeldsneyti hafa verið æpandi.

Auglýsing

Nú er nýliðin ráð­stefnan COP26 um lofts­lag­mál, sem haldin var í Glas­gow. Fyrir liggur loka­sam­þykkt þeirra ríkja sem að ráð­stefn­unni komu, fögur lof­orð um aðgerðir þegar fram líða stund­ir. Það er þó ágætt að draga fram það sem ekki er minnst á í þess­ari sam­þykkt. Það sem er skilið út undan og ekki rætt segir hugs­an­lega jafn mikið um eðli þess­arar sam­komu og það sem á end­anum var sett niður á blað.

Það var til dæmis ekki rætt um kolefn­isk­vóta í Glas­gow þrátt fyrir að sú nálgun hafi verið meg­in­stef og mjög skýrt sett fram í nýrri skýrslu milli­ríkja­nefndar sam­ein­uðu þjóð­anna um lofts­lags­mál (IPCC). Það var minnst á kolefn­isk­vóta í drögum að sam­þykkt­inni en setn­ingin var klippt út úr end­an­legu útgáf­unn­i. Við höfum mjög góð gögn og mjög skýr tak­mörk um hvað við getum sett mikið af gróð­ur­húsa­loft­teg­undum út í and­rúms­loftið ef við ætlum að halda okkur innan þeirra hlýn­unar marka sem hafa verið sam­þykkt. Það eru á bil­inu 300 til 900 GtCO2 (millj­arðar tonna af koltví­oxíði) ef við viljum lenda á bil­inu 1,5 til 2°C af hlýn­un.

Sem stendur brennir heims­byggðin um 37 GtCO2 á ári. Ef okkur tekst að standa í stað, sem væri afrek út af fyrir sig miðað við sög­una, brennum við í gegnum kvót­ann á 8 til 24 árum. Þetta er kvót­inn sem við höf­um, ef okkur er alvara með að halda okkur við 1,5°C af hlýnun þá höfum við 300 GtCO2. Það þarf að dreifa þessum kvóta á milli heims­hluta og yfir þann tíma sem við viljum hafa til að aðlag­ast.

En það er ekki rætt um þessar töl­ur, þetta er ekki nálgun sem þjóðir heims­ins vilja taka á vand­ann. Ein ástæða er sú að eng­inn vill sam­þykkja aðgerðir sem setja hart þak á útblástur því það gæti valdið efna­hags­legum sam­drætti. Þær aðgerðir og áætl­anir sem settar eru fram eru mýkri og sveigj­an­legri (les­ist: auð­veld­ara að kom­ast í kringum eða ein­fald­lega hunsa þær). Þær ganga að mestu leyti út á kolefn­is­bind­ingu í fram­tíð­inni, með tækni sem ekki er enn til, og að setja upp grænt hag­kerfi til hliðar við alger­lega óheft jarð­efna­elds­neyt­is­hag­kerfi og von­ast til að með tím­anum muni draga úr brennslu jarð­efna­elds­neyta þegar og ef græna hag­kerfið nær yfir­hönd­inni á frjálsum mark­aði.

Æpandi þögn um jarð­efna­elds­neyti

Þetta er ein­fald­lega ekki góð aðferða­fræði þegar við vitum nákvæm­lega hversu mik­inn kvóta við höf­um. Þetta leiðir okkur líka að hinu atrið­inu sem var æpandi þögn um í Glas­gow, lyk­il­at­riði sem verður ekki leyst nema í breiðri alþjóð­legri sam­vinnu. Það þarf að gera alþjóð­legan sátt­mála um að byrja ekki á nýjum upp­greftri jarð­efna­elds­neyta, og skilja þau jarð­efna­elds­neyti sem ekki er nú þegar byrjað að vinna eftir óhreyfð í jörð­inni.

Það lengsta sem náð­ist í þá átt á COP26 var sam­þykkt 40 ríkja um að hætta að nota kol fyrir 2040, en stærstu kola­not­endur heims skrif­uðu ekki undir það sam­komu­lag. Í loka­sam­þykkt­inni sem allar þjóðir skrif­uðu undir var talað um að „flýta aðgerðum til að draga úr kola­notk­un“ frekar en að hætta kola­notk­un. Reyndar er það eina máls­greinin í loka­sam­þykkt­inni þar sem orðin kol eða jarð­efna­elds­neyti koma fyrir og það er hvergi minnst einu ein­asta orði á olíu.

Auglýsing

Ef við full­nýtum allar þær námur og bor­holur sem til eru í dag förum við yfir þann kvóta sem við höf­um. Ef við ætlum ekki koma af stað keðju­verk­andi hlýn­unar víta­hringrás í and­rúms­lofti jarð­ar­innar þá má ein­fald­lega ekki byrja á nýjum námum eða bor­hol­um. Þau fyr­ir­tæki og þjóð­ríki sem eru að grafa upp jarð­efna­elds­neyti eru engu að síður að skipu­leggja áfram­hald­andi upp­gröft að minnsta kosti 30 ár fram í tím­ann og fjár­festa í dýrum innviðum á borð við olíu­bor­p­alla og risa­vaxnar nám­ur. Ef, þegar fram líða stund­ir, við setjum bann á frek­ari upp­gröft í sam­ræmi við kvót­ann sem er til staðar verða þetta strand­aðar fjár­fest­ing­ar. Verð­mæti sem var búið var að reikna með inn í hag­kerfi heims­ins verða allt í einu inn­an­tómri bólu sem springur og getur hæg­lega valdið hnatt­rænni fjár­málakrísu.

Það virki­lega þarf að nást alþjóð­legur sátt­máli um bann á frek­ari upp­greftri á jarð­efna­elds­neytum og stýr­ingu á alþjóð­legum mörk­uðum með þau. Slíkur sátt­máli verður að vera alþjóð­leg­ur, það er ekki nóg að stök ríki skuld­bindi sig til þess að hætta. Ástæðan er sú að á meðan verslað er með jarð­efna­elds­neyti á frjálsum mark­aði heims­horna á milli þá vill sam­dráttur á einum stað í kerf­inu valda bakslagi ann­ar­stað­ar. Ef neysla á olíu dregst til dæmis saman á einum stað þá lækkar mark­aðs­verð og hún verður að ákjós­an­legri orku­gjafa ein­hver­staðar ann­ar­stað­ar. Þessum bakslags­á­hrifum má líkja við blöðru, ef maður kreistir hana saman á einum stað blæs hún út ann­ar­stað­ar. Eina leiðin til að koma í veg fyrir slíkt bakslag er að hleypa lofti úr blöðr­unni. Víð­tækt alþjóð­legt bann við nýjum upp­greftri jarð­efna­elds­neyta er eina skyn­sam­lega leiðin til að hleypa loft­inu úr blöðr­unni. Allar aðrar aðgerðir eru lík­legar til að valda bakslags­á­hrifum og enda með til­færslu á vanda­mál­inu frekar en að leysa það.

Þetta er ekki auð­velt verk­efni. Það eru risa­vaxin fyr­ir­tæki sem hafa gíf­ur­lega hags­muni að verja og nán­ast ótæm­andi fjár­muni sem þau veita í að hafa áhrif á stjórn­málin í þeim gagn­gera til­gangi að koma í veg fyrir slíka stefnu, og það eru þjóð­ríki sem eiga nán­ast allan sinn efna­hag undir vinnslu jarð­efna­elds­neyta. En þetta er staðan sem við erum í, hún er ekki góð og ekki auð­veld, en vís­indin eru skýr og eðli verk­efn­is­ins liggur fyr­ir. Leið­togar þjóð­ríkja heims­ins kusu að horfa fram hjá þessu í Glas­gow, það er okkar allra að láta þau ekki kom­ast upp með það.

Höf­undur er heim­spek­ingur og félagi í Umhverf­is­ráði Sós­í­alista­flokks Íslands.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Örn Bárður Jónsson
Veðurfræðingar án framtíðar!
Kjarninn 26. júní 2022
Heildartekjur fjarskiptafyrirtækja jukust um 6,1 milljarð í fyrra og voru 72,4 milljarðar
Farsímaáskriftum fjölgaði aftur í fyrra eftir að hafa fækkað í fyrsta sinn frá 1994 á árinu 2020. Tekjur fjarskiptafyrirtækjanna af sölu á farsímaþjónustu jukust gríðarlega samhliða þessari þróun.
Kjarninn 26. júní 2022
Anna Marsibil Clausen, ritstjóri hlaðvarpa hjá RÚV.
„Rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár“
Svokölluð fylgivörp, hlaðvörp um sjónvarpsefni, eru rökrétt framhald á kaffistofuumræðunni á tímum ólínulegrar dagskrár að mati ritstjóra hlaðvarpa hjá RÚV.
Kjarninn 26. júní 2022
Harmsaga fílsins Happy
Hún er ekki persóna sem á rétt á frelsi segja dómstólar þrátt fyrir að henni hafi verið rænt frá fjölskyldu sinni, hún fönguð, bundin og barin. Misst einu vini sína í prísundinni og aldrei eignast afkvæmi.
Kjarninn 26. júní 2022
Fólk lagði blóm og kerti á götu í Stokkhólmi til minningar um sænska rapparann Einar sem var skotinn til bana í október í fyrra.
Sænskir ráðherrar í læri hjá Dönum
Á meðan morðum sem framin eru með skotvopnum fækkar í mörgum Evrópulöndum fjölgar þeim í Svíþjóð. Í Danmörku fækkar slíkum morðum og nú vilja Svíar læra af Dönum hvernig hægt sé að draga úr glæpum af þessu tagi.
Kjarninn 26. júní 2022
Úlfar Þormóðsson
Uppvakningar
Kjarninn 25. júní 2022
Ingrid Kuhlman
Að hlakka til einhvers er næstum jafn gott og að upplifa það
Kjarninn 25. júní 2022
Niðurhal Íslendinga stóreykst milli ára
Íslendingar notuðu 25 prósent meira gagnamagn á farsímaneti í fyrra en árið áður og 21 prósent meira gagnamagn í gegnum fastanet. Tæplega 76 prósent notenda á fastaneti eru nú með ljósleiðaratengingu, en þeir voru þriðjungur 2016.
Kjarninn 25. júní 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar