Velsæld, virkjanir og græn framtíð

Tryggvi Felixson formaður Landverndar segir að eyðilegging náttúru landsins til orkuöflunar sé ekki eini möguleikinn í boði. „Sem betur fer höfum við val.“

Auglýsing

Nýleg skýrsla starfs­hóps um stöðu og horfur í orku­málum svarar því miður ekki ákalli um hlut­læga grein­ingu og mat á stöðu og áskor­unum í orku­málum Íslend­inga. Vonir voru bundnar við að skýrslu­höf­undar létu gera sjálf­stæðar grein­ingar um for­sendur og ólíkar leiðir til að fram­kvæma orku­skipt­in, sem allt sam­fé­lagið kallar nú eft­ir. Þess í stað er skýrslan að veru­legu leyti kokkuð upp úr mál­flutn­ingi orku­fyr­ir­tækj­anna og sam­taka þeirra, sem und­an­farin miss­eri hafa boðað orku­skort nema raf­orku­fram­leiðsla verði aukin til muna. Vel­sæld Íslend­inga er sögð vera í húfi ef við fáum ekki meira raf­magn. Skýrslan er ein­hliða og úrelt for­tíð­ar­sýn á mögu­leika Íslands.

For­sendur úr smiðju orku­geirans

Mark­mið og til­gangur skýrslu starfs­hóps­ins var að draga fram stað­reyndir og koma þeim á fram­færi til upp­lýs­inga fyrir stjórn­völd, hag­að­ila og almenn­ing. Brýn þörf er fyrir efni sem stuðlar að upp­lýstri umræðu og ákvarð­ana­töku – en því miður tókst það ekki í þess­ari atrennu. Vissu­lega koma fram gagn­legar upp­lýs­ingar í skýrsl­unni. En trú­verð­ug­leika þeirra og álykt­anir sem dregnar eru má draga í efa þar sem upp­lýs­ing­arnar voru hvorki sann­reyndar né vægi og raun­hæfni þeirra met­in. Þá láð­ist að setja orku­öflun í almennt hag­rænt og sam­fé­lags­legt sam­hengi.

Allt það sem vantar í skýrsl­una

Megin nið­ur­stöður skýrsl­unnar eru gild­is­hlaðn­ar. Skýrslu­höf­undar líta frek­ari hag­vöxt og ágenga auð­linda­nýt­ingu sem nauð­syn­lega for­sendu fyrir vel­sæld. Grænu tæki­færin í hag­kerf­inu eru sögð byggj­ast á frek­ari orku­öfl­un. Starfs­hóp­ur­inn kemst að þeirri nið­ur­stöðu að ef Ísland vill vera virkur þátt­tak­andi í grænu bylt­ing­unni þurfi að auka raf­orku­fram­leiðslu sem nemur 90 til 140 MW á ári á næstu tveimur ára­tug­um. Þetta sam­svara um 5% af upp­settu af afli í dag í árlega aukn­ingu. Að öðrum kosti, segir í skýrsl­unni, þurfi að slá af og horfa inn á við. Að sjálf­sögðu er þetta ekki rétt. Algjör­lega virð­ist litið fram hjá tæki­færum sem fel­ast í að efla þekk­ing­ar­sam­fé­lagið sem nýtir hug­vit til lausnar á marg­vís­legum við­fangs­efnum með verð­mæta­sköpun að leið­ar­ljósi. Hvergi er minnst á að nýta óspillta nátt­úru og víð­erni bæði til atvinnu­starf­semi og upp­lif­un­ar.

Auglýsing

Má bjóða þjóð­inni virkj­ana­mann­virki um allar triss­ur?

Sú nið­ur­staða skýrsl­unnar að lið­lega tvö­falda þurfi raf­orku­fram­leiðslu í land­inu á næstu 18 árum til að upp­fylla þarfir sam­fé­lags­ins, vekur miklar áhyggj­ur. Ef sú svið­mynd gengi eftir yrði raf­magns­fram­leiðsla á mann u.þ.b. fjór­falt meiri á Íslandi en í Nor­egi. Reisa þyrfti fjöl­mörg virkj­ana­mann­virki sem hefðu afl­getu sem nemur um fjórum Kára­hnjúk­virkj­un­um. Slík þróun mun óhjá­kvæmi­lega hafa afar nei­kvæð áhrif á nátt­úru og víð­erni. Hvernig á að afla vinnu­afls til slíkra stór­fram­kvæmda kemur ekki fram, hvað þá til ann­arra inn­viða og þjón­ustu sem koma þarf á til að raun­gera þessi stór­kalla­legu áform.

Nei – orku­ör­yggi er ekki í húfi

Í skýrsl­unni er full­yrt að orku­ör­yggi kalli á aukna raf­orku­fram­leiðslu. Í dag fara um 18% af fram­leiddri raf­orku til almennra nota, um 5% er sóað og um 78% fara til stór­iðju og ann­arra stórnot­enda. Það er því aug­ljós­lega mikið svig­rúm til að bæta orku­ör­yggi til almennra nota án frek­ari virkj­ana. Ekki má heldur gleyma þeirri orku­sóun sem felst í að fram­leiða sam­fé­lags­skemm­andi raf­mynt. Þar er orka sem auð­veld­lega má nýta til að efla orku­ör­yggi eða ann­arra gagn­legri nota.

For­gangs­röðum í þágu þjóðar og nátt­úr­unnar

Í skýrsl­unni er full­yrt að aukið fram­boð raf­orku sé for­senda orku­skipta. Við búum í sam­fé­lagi sem sam­eig­in­lega á Lands­virkj­un, fyr­ir­tækið sem aflar lang stærsta hluta raf­orkunn­ar. Í stjórn þess fyr­ir­tækis situr fólkið sem á að gæta hags­muna eig­enda fyr­ir­tæk­is­ins, okkar lands­manna. Má ekki gera þá kröfu til Lands­virkj­unar okkar allra að hún setji orku­skipti á Íslandi í for­gang? Orku­skiptin eru mik­il­væg­asta hags­muna­mál þjóð­ar­innar og eðli­legt að fyr­ir­tæki í eigu lands­manna setji orku­skipti í algjöran for­gang.

Auð­vitað eru ljósir punktar í skýrsl­unni. Kallað er eftir sam­ræm­ingu á atvinnu­stefnu, lofts­lags­stefnu og orku­stefnu. Lýst er eftir betri nýt­ingu á verð­mætum sem glat­ast í dag, svo­kall­aðs glat­varma og varma­orku sem losnar í varma­orku­ver­um. Jafn­framt er Alþingi er hvatt til að ljúka við gerð ramma­á­ætl­unar 3. En þessi mik­il­vægu atriði falla í skugga stór­kalla­legra sviðs­mynda um lið­lega tvö­földun orku­öfl­un­ar.

Hvað kosta nátt­úru­spjöllin í raun?

Í skýrsl­unni er umfjöllun um stærsta og vanda­samasta álita­mál sem teng­ist frek­ari orku­vinnslu á Íslandi tak­mörk­uð; eyði­legg­ingu Íslenskar nátt­úru og víð­erna. Ekki er heldur gerð til­raun til að leggja fjár­hags­legt mat á þau verð­mæti sem þannig myndu tap­ast. Nátt­úra lands­ins og víð­erni eru und­ir­staða stærstu útflutn­ings­greinar okk­ar, en eru einnig gríð­ar­lega verð­mæt til úti­vistar, bættrar lýð­heilsu og auk­inna lífs­gæða. Nátt­úra Íslands er verð­mæt í sjálfri sér og vönduð nátt­úru­vernd er einnig lofts­lags­að­gerð þar sem hún stuðlar að bind­ingu kolefnis í gróðri og jarð­vegi.

Engin sátt þar sem orku­geir­inn einn leiðir för

Skýrslan til­greinir að sátt verði að ríkja um orku­ver. Það getur aldrei orðið ef ekki er hægt að treysta vinnu­brögð­unum og orku­geir­inn fær að stjórna umræð­unni, ákvarð­ana­töku og laga­setn­ingu. Skýrslan er skýrt dæmi um ofurí­tök orku­geirans í þessu mik­il­væga hags­muna­máli þjóð­ar­inn­ar. Hið sama gildir um nýlegar breyt­ingar á lögum um mat á umhverf­is­á­hrifum og tafir á afgreiðslu ramma­á­ætl­un­ar.

Í skýrsl­unni er því haldið fram að leyf­is­veit­ingar fyrir orku­mann­virki taki of langan tíma. Ástæðan er auð­vitað sú að það tekur tíma að vanda til verka, t.d. fram­kvæma nauð­syn­legar rann­sókn­ir. Í skýrsl­unni er aftur á móti ekki fjallað um þann vanda sem felst í því að stjórn­völd taka ekki mark á nið­ur­stöðu fag­legs mats á áhrifum ein­stakra fram­kvæmda á nátt­úru og umhverfi. Því miður virð­ast fjár­hags­legir hags­munir orku­geirans að mestu ráða för við ákvarð­ana­töku á Íslandi.

Botn­laus eft­ir­spurn kallar á for­gangs­röðun

Það verður alltaf mikil eft­ir­spurn eftir ódýrri orku – eft­ir­spurn sem ómögu­legt er að mæta. Lofts­lags­vand­inn er fyrst og fremst orku­krísa því í dag notar heims­byggðin miklu meiri orku en hægt er að fram­leiða á sjálf­bæran hátt.

Við þurfum því að gera þær kröfur á íslenskt atvinnu­líf að það dragi úr orku­notkun og setji fram skýra stefnu um for­gangs­röðun orkunnar til almenn­ings og til orku­skipt­anna. Mark­miðið má alls ekki vera að belgja út orku­geirann, heldur fyrst og fremst að vinna að lausn lofts­lags­vand­ans með orku­skiptum hér á landi.

Það er ekki bara ein leið að mark­mið­inu

Land­vernd mun á næstu vikum beita sér fyrir úttekt til að draga upp aðra raun­hæfa mynd en þá meg­in­sýn sem birt­ist í skýrsl­unni. Af hverju? Jú – þjóð­inni stendur annað og betra til boða en að auka raf­orku­fram­leiðslu um allt að 124% með öllum þeim spjöllum á íslenskri nátt­úru sem óhjá­kvæmi­lega fylgja. Í úttekt­inni verður kynntur val­kostur þar sem lofts­lags­vernd, orku­skipti og nátt­úr­vernd hald­ast í hend­ur. Þar verður enda­laus vöxtur ekki megin mark­mið heldur við­leitnin til að tryggja sjálf­bæra þróun og vel­sæld til lengri tíma lit­ið. Þar verður verndun íslenskrar nátt­úru að leið­ar­ljósi, fyrir okkur sjálf og fyrir kom­andi kyn­slóðir Íslend­inga.

Eyði­legg­ing nátt­úru lands­ins til orku­öfl­unar er ekki eini mögu­leik­inn í boði. Sem betur fer höfum við val.

Höf­undur er for­maður Land­vernd­ar.

Skiptir Kjarninn þig máli?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við erum til staðar fyrir lesendur og fjöllum um það sem skiptir máli.

Ef Kjarninn skiptir þig máli þá máttu endilega vera með okkur í liði.

Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Katrín Jakobsdóttir, formaður Vinstri grænna og forsætisráðherra.
Fylgi Vinstri grænna hefur aldrei mælst minna í könnun Gallup – 7,2 prósent styðja flokkinn
Píratar hafa næstum því tvöfaldað fylgi sitt frá síðustu kosningum og Samfylkingin hefur aukið sitt fylgi um tæplega 40 prósent. Sjálfstæðisflokkur mælist undir kjörfylgi en Framsókn siglir lygnan sjó.
Kjarninn 2. júlí 2022
Það sem er sérstakt við spjöld þessi er að í stað þess að á þeim séu myndir og upplýsingar um landsliðsmenn í knattspyrnu eru þar að finna sögur verkafólks sem látist hafa við undirbúning mótsins.
Gefa út „fótboltaspil“ með verkafólki sem látist hefur við undirbúninginn í Katar
Þúsunda farandsverkamanna er minnst í átaki sænsku rannsóknarblaðamannasamtakanna Blankspot til að vekja athygli á mannlega kostnaðnum við Heimsmeistaramótið sem hefst í nóvember.
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls fóru 0,0002% af fjármagni í COVID-viðbragðsáætlunum í að uppræta kynbundið ofbeldi
Ríki sem eiga sterka femíníska hreyfingu hafa verið talsvert líklegri til að taka tillit til kynjasjónamiða í COVID-19 áætlunum sínum en þau ríki þar sem engin eða veik femínísk hreyfing er við lýði, samkvæmt nýrri skýrslu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Heimili eru talin ábyrg fyrir tonnum á tonn ofan af matvælum sem fara í ruslið.
Svona spornar þú við sóun í sumarfríinu
Það vill enginn koma heim í ýldulykt eftir gott frí. Þá vilja eflaust flestir ekki umturnast í umhverfissóða á ferðalaginu. Hér eru nokkur ráð til njóta sumarleyfisins langþráða án þess að koma heim í fýlu.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þórður Snær Júlíusson
Partíið er búið
Kjarninn 2. júlí 2022
Alls 16 prósent ungra kjósenda fylgdist ekkert með pólitískum fréttum í kosningabaráttunni
Það færist í aukana að fólk fái fréttir af íslenskum stjórnmálum í gegnum netið og sérstaklega samfélagsmiðla. Fleiri 18 til 25 ára kjósendur notuðu samfélagsmiðla til að nálgast upplýsingar um síðustu kosningar en sjónvarpsfréttir.
Kjarninn 2. júlí 2022
Þorbjörg Sigríður spurði Bjarna Benediktsson um grænar fjárfestingar ríkisins.
Um 2 prósent af fjárfestingum ríkisins teljast „grænar“
Miðað við þrönga skilgreiningu námu grænar fjárfestingar um 2 prósentum af heildarfjárfestingum ríkisins í fyrra. Ef notast er við víðari skilgreiningu og t.d. framlög til nýs Landspítala tekin með, er hlutfallið 20 prósent.
Kjarninn 1. júlí 2022
Bjarni Beneditsson fjármála- og efnahagsráðherra.
„Gjör rétt – ávallt“
Fjármála- og efnahagsráðherra segir að laun dómara eins og annarra æðstu embættismanna séu ekki lækka. Um sé að ræða leiðréttingu. Hann segir að það sé ekkert minna en siðferðisbrestur að skila því ekki sem ofgreitt var úr opinberum sjóðum.
Kjarninn 1. júlí 2022
Meira úr sama flokkiAðsendar greinar