Rússneskir íþróttamenn gerðir útlægir

Kristinn Haukur Guðnason sagnfræðingur fjallar um ótrúlega stöðu sem komin upp er í frjálsíþróttaheiminum eftir lyfjahneyksli í Rússlandi.

Kristinn Haukur Guðnason
Óhreina hlaupið
Auglýsing

Rússar munu að óbreyttu ekki fá að taka þátt í frjálsum íþróttum á ólympíuleikunum í Rio de Janeiro á næsta ári. Ung hjón hafa komið fram með innanbúðarupplýsingar um víðtæka lyfjanotkun og yfirhylmingu. Er loksins verið að skera upp herör gegn þessum mikla vágest sem hefur hrjáð íþróttagreinina um áratuga skeið?

Uppljóstrunin

Þann 26. febrúar árið 2013 fann Alþjóða frjálsíþróttasambandið (IAAF) hlaupakonuna Yuliyu Stepanov seka um lyfjamisnotkun og dæmdi hana í keppnisbann. Yuliya og eiginmaður hennar Vitaliy leituðu þá til Alþjóða lyfjaeftirlitsstofnunarinnar (WADA) þar sem þau lýstu víðtæku samsæri innan rússneska frjálsíþróttasambandsins. Vitaliy vann einmitt hjá rússnesku lyfjaeftirlitsstofnuninni. Þau voru ekki tekin alvarlega hjá WADA þannig að þau höfðu samband við þýska fjölmiðlamanninn Hajo Seppelt sem hefur sérhæft sig í umfjöllun um lyfjamisferli í íþróttum. 

Hann hitti þau í Rússlandi og tók þar upp heimildarmyndina Geheimsache Doping: Wie Russland seine Sieger macht (Leyndarmál dópsins: Hvernig Rússland býr til meistara) sem sýnd var á þýsku sjónvarpsstöðinni ARD í desember árið 2014. Í myndinni er því lýst hvernig íþróttafólkið notar lyf að ráði þjálfara sinna sem ásamt embættismönnum og öðrum starfsmönnum hylma yfir athæfið. Keppendur neyðast hálfpartinn til þess að nota lyf því að annars fá þeir ekki aðgang að bestu þjálfurunum og bestu aðstöðunni. Mútur og spilling koma einnig við sögu. 

Auglýsing

Myndin fékk mikla athygli og þá tóku ráðamenn WADA loks við sér. Nefnd var stofnuð, leidd af norska sérfræðingnum Rune Anderson, og rannsókn hafin á athæfinu. Skýrsla þeirrar nefndar var kynnt 9. nóvember síðastliðinn þar sem tekið var undir ásakanir Stepanov-hjónanna. Lyfjamisferli og yfirhylming hefur átt sér stað um áraraðir og það gæti vel hafa haft áhrif á úrslit ólympíuleikanna í London 2012. Í kjölfarið kallaði Sebastien Coe forseti IAAF til atkvæðagreiðslu og það var samþykkt með 22 atkvæði gegn 1 að banna Rússa frá öllum alþjóðlegum keppnum þangað til þeir hefðu tekið til hjá sér. Fimm manna nefnd var svo komið á fót til þess að fylgjast með og meta hvenær Rússar fá aftur að taka þátt á mótum

Þetta þýðir að alls er óvíst hvort Rússar fái að taka þátt á næstu ólympíuleikum. Nánast öruggt þykir að Rússar missi heimsmeistaramót unglinga, sem halda átti í borginni Kazan á næsta ári.


Viðbrögðin

Viðbrögð stjórnvalda í Rússlandi voru að venju snörp og hvöss og það flugu ásakanir um pólitískt samsæri Vesturveldanna. Það heyrðust meira að segja raddir um að Rússar myndu alfarið sniðganga ólympíuleikana í Ríó. Síðan hafa öldurnar aðeins lægt. Vitaly Mutko, íþróttamálaráðherra Rússlands, kvartar yfir brottrekstrinum sem hann kallar virkilega ósanngjarnan en segir jafnframt að Rússar muni gera hvað sem er til að fá að taka þátt á ólympíuleikunum. Hann segir að þær skipanir komi að ofan frá sjálfum Vladimír Pútín um að Rússar muni vinna með IAAF og WADA. Viðbrögðin hafa verið enn harðari frá rússnesku frjálsíþróttafólki. Hlaupakonurnar Kristina Ugarova og Tatyana Myazina hyggjast kæra bæði Stepanov hjónin og ARD sjónvarpsstöðina fyrir rógburð. 

Ugarova og Myazina eru meðal þeirra íþróttamanna sem fjallað er um í skýrslu Andersens þar sem lagt er til að þær fái lífstíðarbann frá íþróttinni. Raddupptökur sem Yuliya Stepanov tók og voru notaðar í mynd Seppelts voru meðal annars af þeim. Þær segjast þó ekki hafa verið að tala um ólögleg efni heldur vítamín, amínósýrur o.fl. Ugarova ýjar einnig að því að ásakanirnar séu pólitískt samsæri. „Stepanov á vini í Ameríku, og okkur grunar að þau [hjónin] hafi verið ráðin sem útsendarar. Þau bjuggu þar lengi. Af hverju fer stúlka allt í einu að ásaka þjóð sína?“ 

Ein frægasta frjálsíþróttakona heims, stangastökkvarinn Yelena Isinbayeva, er einnig myrk í máli. Hún segir bannið ósanngjarnt og biðlar til IAAF að banna einungis þá sem hafa svindlað en ekki allt liðið. Stepanov hjónin gerðu sér fullkomlega grein fyrir því að líf þeirra yrði óbærilegt í Rússlandi í kjölfar sjónvarpsútsendingarinnar. Þau hafa nú flúið til Kanada og beðið um pólitískt hæli þar í landi.


 

Gamalt vandamál

Lyfjamisnotkun hefur verið vandamál í frjálsum íþróttum um áratuga skeið. Frjálsar eru líkt og t.d. hjólreiðar, lyftingar o.fl. einföld grein þar sem notkun lyfja getur haft mikil áhrif á úrslit. Lyfjamisnotkun hefur verið síður áberandi í flóknari íþróttagreinum þar sem færni og tækni skipta meira máli. Í sumum íþróttagreinum eins og körfuknattleik, fimleikum, badminton o.fl.,  getur lyfjanotkun meira að segja verið hamlandi fyrir keppendur vegna þyngdaraukningar. Frjálsar íþróttir eiga því meira undir því að eftirlit sé gott. 

Mörg tilfelli hafa komið upp á seinustu árum, meira að segja hjá heimsfrægum og margverðlaunuðum keppendum. Marion Jones, sem vann þrjú gullverðlaun og tvö brons, í hlaupagreinum og langstökki á ólympíuleikunum í Sydney árið 2000, var dæmd fyrir steranotkun árið 2007. Hún missti öll verðlaunin og var einnig dæmd til fangelsisvistar fyrir meinsæri. Tyson Gay, fyrrum heimsmeistari í spretthlaupi féll á lyfjaprófi  árið 2013 og var dæmdur í eins árs keppnisbann. Asafa Powell fyrrum heimsmethafi í 100 metra hlaupi féll einnig á lyfjaprófi á sama tíma. Við erum að horfa upp á afturhvarf til áttunda og níunda áratugar seinustu aldar þegar lyfjanotkun í frjálsum íþróttum var geigvænleg. 

Þekktasta dæmið eru úrslit 100 metra hlaupsins á ólympíuleikunum 1988 í Seoul, sem kallað hefur verið óhreina hlaupið. Sigurvegarinn Ben Johnson var sviptur gullinu fyrir steranotkun en í raun voru aðeins tveir keppendur, Calvin Smith og Robson da Silva, sem ekki féllu á lyfjaprófi einhvern tímann á ferli sínum. Meðal keppenda voru stórsjörnurnar Carl Lewis og Linford Christie. Árið 1928 varð IAAF fyrst allra íþróttasambanda til þess að banna notkun getuaukandi lyfja. Meðvitundin hefur því verið lengi til staðar innan greinarinnar. Engu að síður hafa hin ýmsu frjálsíþróttasambönd og aðrir eftirlitsaðilar oft kosið að líta framhjá þessum vanda, bæði vegna spillingar og til að vernda ímynd sína.

Hreinsun

Vandamálin sem fylgja lyfjanotkuninni eru gríðarleg og þau má alls ekki vanmeta. 

Í fyrsta lagi eru það heilsufarslegu vandamálin sem hljótast af því að sprauta sig með efnum sem mörg hver eru ólögleg og lítið rannsökuð. Alvarlegustu dæmin koma frá Austur-Þýskalandi þar sem íþróttafólk sem keppti fyrir landið á áttunda og níunda áratugnum hefur mátt þola miklar líkamlegar afleiðingar af kerfisbundinni steranotkun sem fór að miklu leyti fram án þeirrar vitundar. Kúluvarparinn Heidi Krieger neyddist til að breyta um kyn eftir miklar hormónaraskanir

Börn íþróttafólksins hafa mörg hver fæðst andvana eða þá líkamlega eða andlega fötluð. Lyfjanotkunin getur einnig valdið dauða og t.a.m. liggur grunur á því að bandaríska spretthlaupastjarnan Florence Griffith Joyner sem vann þrenn gullverðlaun á ólympíuleikum hafi látist vegna steranotkunar. 

Í öðru lagi eru það menningin. Ef það viðgengst að íþróttafólk noti lyf og eftirlitsaðilar líti framhjá því þá verður það að sjálfsögðum hlut. Ef börn alast upp við það að hetjurnar þeirra noti lyf sjá þau að það sé eina leiðin til að ná árangri í íþróttum og geta sjálf leiðst inn á þá braut. 

Í þriðja lagi er það svo heilindi íþróttarinnar sem er sennilega mikilvægasti punkturinn. Íþróttahugsjónin byggir á heilbrigði og sanngirni. Ef fólk getur ekki treyst úrslitum er sú hugsjón algerlega fyrir bý. Margt er hægt að segja um aðgerðir IAAF og WADA nú og að einhverju leyti er gagnrýni Rússa skiljanleg. 

Lyfjanotkun hefur verið landlægt vandamál hjá flestum þjóðum í langan tíma og hin ýmsu frjálsíþróttasambönd og jafnvel IAAF hafa oft gerst sek. Sebastian Coe er nýtekinn við forsæti IAAF og ákvörðunin er fordæmalaus. Þjóðir hafa verið bannaðar áður en Rússland er fyrsta þjóðin sem bönnuð er fyrir lyfjamisferli. Í skýrslunni er einnig tekið fram að vandamálið sé ekki eingöngu bundið við Rússland og ekki eingöngu við frjálsar íþróttir. Hér er því verið að skapa ákveðið fordæmi. Hvert framhaldið verður mun koma í ljós en hinn nýji forseti IAAF virðist vera að draga línu í sandinn gegn þessari miklu meinsemd eftir þessa að eigin sögn „skammarlegu uppvöknun“.

Styrkir þú Kjarnann?

Kjarninn reiðir sig á framlög lesenda. Með því að styrkja Kjarnann mánaðarlega tekur þú þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Kjarninn hefur verið til taks fyrir kröfuharða lesendur í sjö ár og býður almenningi upp á vandaða umfjöllun þar sem áhersla er á gæði og dýpt.  

Ef þú ert nú þegar styrkjandi leyfum við okkur að benda á að hægt er að óska eftir að hækka styrkinn með því að senda póst á takk@kjarninn.is


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Árvakur hf. gefur út Morgunblaðið, mbl.is og útvarpsstöðina K100.
Útgáfufélag Morgunblaðsins tapaði 75 milljónum þrátt fyrir 100 milljóna ríkisstyrk
Tap Árvakurs, útgáfufélags Morgunblaðsins, minnkaði um 135 milljónir á milli ára. Framkvæmdastjóri fyrirtækisins þakkar veigamiklum hagræðingaraðgerðum fyrir það að reksturinn hafi batnað þrátt fyrir veirufaraldurinn.
Kjarninn 26. júlí 2021
Joe Biden Bandaríkjaforseti.
Bandaríkin ætla að halda ferðabanni gagnvart Evrópu til streitu enn um sinn
Íslendingar og aðrir Evrópubúar munu ekki geta sótt Bandaríkin heim alveg á næstunni án þess að hafa sérstakar undanþágur. Í ljósi útbreiðslu delta-afbrigðis kórónuveirunnar hefur Bandaríkjastjórn ákveðið að halda núverandi ferðatakmörkunum í gildi.
Kjarninn 26. júlí 2021
Eyþór Eðvarðsson
Fjórar spurningar um loftslagsmál sem kjósendur þurfa að fá svar við
Kjarninn 26. júlí 2021
Þrettán starfsmenn Landspítalans í einangrun
Um helgina komu upp smit hjá starfsmönnum í nokkrum starfseiningum Landspítala. Rakning er langt komin og þrettán starfsmenn eru komnir í einangrun og nokkur fjöldi starfsmanna og sjúklinga í sóttkví.
Kjarninn 26. júlí 2021
Benedikt Jóhannesson, einn stofnenda Viðreisnar, mun starfa áfram með flokknum.
Sættir hafa náðst hjá Viðreisn og Benedikt starfar áfram innan flokksins
Benedikt Jóhannesson fyrrverandi formaður Viðreisnar greinir frá því í dag að samkomulag hafi náðst um að hann starfi áfram með flokknum.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meirihluti þjóðarinnar er bólusettur og meirihluti þeirra sem eru að greinast með veiruna er bólusettur.
116 óbólusettir greinst á einni viku
Um 64 prósent þeirra sem eru með COVID-19 á landinu eru á aldrinum 18-39 ára. Flestir sem greinst hafa síðustu daga eru bólusettir en 116 óbólusettir einstaklingar hafa greinst með veiruna á einni viku.
Kjarninn 26. júlí 2021
Þórður Snær Júlíusson
Endalok tálmyndar um endurkomu hins eðlilega lífs
Kjarninn 26. júlí 2021
Himinn og haf skilja fátækari ríki heims og þau ríkari að þegar kemur að bólusetningum.
Þórólfur: Hægt að hafa margar skoðanir á siðferði bólusetninga
Að baki þeirri ákvörðun að gefa fólki bólusettu með Janssen örvunarskammt býr að sögn sóttvarnalæknis sú stefna að reyna að bólusetja sem flesta hér á landi með áhrifaríkum hætti. 1,32 prósent íbúa fátækustu ríkja heims hafa verið bólusett.
Kjarninn 26. júlí 2021
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None