Rússneskir íþróttamenn gerðir útlægir

Kristinn Haukur Guðnason sagnfræðingur fjallar um ótrúlega stöðu sem komin upp er í frjálsíþróttaheiminum eftir lyfjahneyksli í Rússlandi.

Kristinn Haukur Guðnason
Óhreina hlaupið
Auglýsing

Rússar munu að óbreyttu ekki fá að taka þátt í frjálsum­ ­í­þróttum á ólymp­íu­leik­unum í Rio de Jan­eiro á næsta ári. Ung hjón hafa kom­ið fram með inn­an­búð­ar­upp­lýs­ingar um víð­tæka lyfja­notkun og yfir­hylm­ingu. Er loks­ins verið að skera upp herör gegn þessum mikla vágest sem hefur hrjáð ­í­þrótta­grein­ina um ára­tuga skeið?

Upp­ljóstr­unin

Þann 26. febr­úar árið 2013 fann Alþjóða frjáls­í­þrótta­sam­bandið (IAAF) hlaupa­kon­una Yuliyu Stepa­nov ­seka um lyfja­mis­notkun og dæmdi hana í keppn­is­bann. Yuliya og eig­in­maður henn­ar Vitaliy leit­uðu þá til Alþjóða lyfja­eft­ir­lits­stofn­un­ar­innar (WADA) þar sem þau lýstu víð­tæku sam­særi innan rúss­neska frjáls­í­þrótta­sam­bands­ins. Vitaliy vann einmitt hjá rúss­nesku lyfja­eft­ir­lits­stofn­un­inni. Þau voru ekki tekin alvar­lega hjá WADA þannig að þau höfðu sam­band við þýska fjöl­miðla­mann­inn Hajo Sepp­elt ­sem hefur sér­hæft sig í umfjöllun um lyfja­mis­ferli í íþrótt­u­m. 

Hann hitti þau í Rúss­landi og tók þar upp heim­ild­ar­mynd­ina Geheimsache Dop­ing: Wie Russ­land seine Sieger macht (Leynd­ar­mál dóps­ins: Hvern­ig Rúss­land býr til meist­ara) sem sýnd var á þýsku sjón­varps­stöð­inni ARD í des­em­ber árið 2014. Í mynd­inni er því lýst hvernig íþrótta­fólkið notar lyf að ráð­i ­þjálf­ara sinna sem ásamt emb­ætt­is­mönnum og öðrum starfs­mönnum hylma yfir­ ­at­hæf­ið. Kepp­endur neyð­ast hálf­part­inn til þess að nota lyf því að ann­ars fá þeir ekki aðgang að bestu þjálf­ur­unum og bestu aðstöð­unni. Mútur og spill­ing koma einnig við sög­u. 

Auglýsing

Myndin fékk mikla athygli og þá tóku ráða­menn WADA loks við ­sér. Nefnd var stofn­uð, leidd af norska sér­fræð­ingnum Rune And­er­son, og ­rann­sókn hafin á athæf­inu. Skýrsla þeirrar nefndar var kynnt 9. nóv­em­ber ­síð­ast­lið­inn þar sem tekið var undir ásak­anir Stepa­nov-hjón­anna. Lyfja­mis­ferli og yfir­hylm­ing hefur átt sér stað um áraraðir og það gæti vel hafa haft áhrif á úr­slit ólymp­íu­leik­anna í London 2012. Í kjöl­farið kall­aði Sebastien Coe for­set­i I­AAF til atkvæða­greiðslu og það var sam­þykkt með 22 atkvæði gegn 1 að banna Rússa frá öllum alþjóð­legum keppnum þangað til þeir hefðu tekið til hjá sér­. Fimm manna nefnd var svo komið á fót til þess að fylgj­ast með og meta hvenær Rússar fá aftur að taka þátt á mótum

Þetta þýðir að alls er óvíst hvort Rússar fái að taka þátt á næst­u ólymp­íu­leik­um. Nán­ast öruggt þykir að Rússar missi heims­meist­ara­mót ung­linga, ­sem halda átti í borg­inni Kazan á næsta ári.



Við­brögðin

Við­brögð stjórn­valda í Rúss­landi voru að venju snörp og hvöss og það flugu ásak­anir um póli­tískt sam­særi Vest­ur­veld­anna. Það heyrðust ­meira að segja raddir um að Rússar myndu alfarið snið­ganga ólymp­íu­leik­ana í Ríó. Síðan hafa öld­urnar aðeins lægt. Vitaly Mut­ko, íþrótta­mála­ráð­herra Rúss­lands, kvartar yfir brott­rekstr­inum sem hann kallar virki­lega ósann­gjarn­an en segir jafn­framt að Rússar muni gera hvað sem er til að fá að taka þátt á ólymp­íu­leik­un­um. Hann segir að þær skip­anir komi að ofan frá sjálfum Vla­dimír Pútín um að Rússar muni vinna með IAAF og WADA. Við­brögðin hafa verið enn harð­ari frá rúss­nesku frjáls­í­þrótta­fólki. Hlaupa­kon­urnar Krist­ina Ugarova og Ta­tyana Myazina hyggj­ast kæra bæði Stepa­nov hjónin og ARD sjón­varps­stöð­ina ­fyrir róg­burð. 

Ugarova og Myazina eru meðal þeirra íþrótta­manna sem fjallað er um í skýrslu And­er­sens þar sem lagt er til að þær fái lífs­tíð­ar­bann frá­ ­í­þrótt­inni. Raddupp­tökur sem Yuliya Stepa­nov tók og voru not­aðar í mynd Sepp­elts voru meðal ann­ars af þeim. Þær segj­ast þó ekki hafa verið að tala um ólög­leg efni heldur vítamín, amínó­sýrur o.fl. Ugarova ýjar einnig að því að á­sak­an­irnar séu póli­tískt sam­særi. „Stepa­nov á vini í Amer­íku, og okkur grun­ar að þau [hjón­in] hafi verið ráðin sem útsend­ar­ar. Þau bjuggu þar lengi. Af hverju fer stúlka allt í einu að ásaka þjóð sína?“ 

Ein fræg­asta frjáls­í­þrótta­kona heims, stanga­stökkvar­inn Yel­ena Isin­bayeva, er einnig myrk í máli. Hún segir bannið ósann­gjarnt og biðlar til IAAF að banna ein­ungis þá sem hafa svindlað en ekki allt lið­ið. Stepa­nov hjónin gerðu sér full­kom­lega grein fyrir því að líf þeirra yrð­i ó­bæri­legt í Rúss­landi í kjöl­far sjón­varps­út­send­ing­ar­inn­ar. Þau hafa nú flúið til­ Kanada og beðið um póli­tískt hæli þar í landi.



 

Gam­alt vanda­mál

Lyfja­mis­notkun hefur verið vanda­mál í frjálsum íþróttum um ára­tuga skeið. Frjálsar eru líkt og t.d. hjól­reið­ar, lyft­ingar o.fl. ein­föld ­grein þar sem notkun lyfja getur haft mikil áhrif á úrslit. Lyfja­mis­notk­un hefur verið síður áber­andi í flókn­ari íþrótta­greinum þar sem færni og tækn­i ­skipta meira máli. Í sumum íþrótta­greinum eins og körfuknatt­leik, fim­leik­um, bad­minton o.fl.,  getur lyfja­notkun meira að segja verið hamlandi fyrir kepp­endur vegna þyngd­ar­aukn­ing­ar. Frjáls­ar ­í­þróttir eiga því meira undir því að eft­ir­lit sé gott. 

Mörg til­felli hafa kom­ið ­upp á sein­ustu árum, meira að segja hjá heims­frægum og marg­verð­laun­uð­u­m kepp­end­um. Marion Jones, sem vann þrjú gull­verð­laun og tvö brons, í hlaupa­greinum og lang­stökki á ólymp­íu­leik­unum í Sydney árið 2000, var dæmd ­fyrir stera­notkun árið 2007. Hún missti öll verð­launin og var einnig dæmd til­ fang­els­is­vistar fyrir mein­særi. Tyson Gay, fyrrum heims­meist­ari í sprett­hlaupi féll á lyfja­prófi  árið 2013 og var dæmdur í eins árs keppn­is­bann. Asafa Powell fyrrum heims­met­hafi í 100 metra hlaupi féll einnig á lyfja­prófi á sama tíma. Við erum að horfa upp á aft­ur­hvarf til átt­unda og níunda ára­tugar sein­ustu aldar þeg­ar lyfja­notkun í frjálsum íþróttum var geig­væn­leg. 

Þekktasta dæmið eru úrslit 100 ­metra hlaups­ins á ólymp­íu­leik­unum 1988 í Seoul, sem kallað hefur verið óhreina hlaupið. Sig­ur­veg­ar­inn Ben John­son var sviptur gull­inu fyrir stera­notkun en í raun voru aðeins tveir kepp­end­ur, Cal­vin Smith og Rob­son da Sil­va, sem ekki féllu á lyfja­prófi ein­hvern tím­ann á ferli sín­um. Meðal kepp­enda voru stórsjörn­urnar Carl Lewis og Lin­ford Christie. Árið 1928 varð IAAF fyrst allra íþrótta­sam­banda til þess að banna notk­un getu­auk­andi lyfja. Með­vit­und­in hefur því verið lengi til staðar innan grein­ar­inn­ar. Engu að síður hafa hin ýmsu frjáls­í­þrótta­sam­bönd og aðrir eft­ir­lits­að­ilar oft kosið að líta fram­hjá þessum vanda, bæði vegna spill­ingar og til að vernda ímynd sína.

Hreinsun

Vanda­mál­in ­sem fylgja lyfja­notk­un­inni eru gríð­ar­leg og þau má alls ekki van­meta. 

Í fyrsta lagi eru það heilsu­fars­legu vanda­málin sem hljót­ast af því að sprauta sig með­ efnum sem mörg hver eru ólög­leg og lítið rann­sök­uð. Alvar­leg­ustu dæmin koma frá­ Aust­ur-Þýska­landi þar sem íþrótta­fólk sem keppti fyrir landið á átt­unda og n­í­unda ára­tugnum hefur mátt þola miklar lík­am­legar afleið­ingar af ­kerf­is­bund­inni stera­notkun sem fór að miklu leyti fram án þeirrar vit­und­ar. Kúlu­varpar­inn Heidi Krieger neydd­ist til að breyta um kyn eftir miklar horm­ón­arask­anir

Börn íþrótta­fólks­ins hafa mörg hver fæðst and­vana eða þá lík­am­lega eða and­lega ­fötl­uð. Lyfja­notk­unin getur einnig valdið dauða og t.a.m. liggur grunur á því að banda­ríska sprett­hlaupa­stjarnan Flor­ence Griffith Joyner sem vann þrenn gull­verð­laun á ólymp­íu­leikum hafi lát­ist vegna stera­notk­un­ar. 

Í öðru lagi eru það menn­ing­in. Ef það við­gengst að íþrótta­fólk noti lyf og ­eft­ir­lits­að­ilar líti fram­hjá því þá verður það að sjálf­sögðum hlut. Ef börn al­ast upp við það að hetj­urnar þeirra noti lyf sjá þau að það sé eina leið­in til að ná árangri í íþróttum og geta sjálf leiðst inn á þá braut. 

Í þriðja lag­i er það svo heil­indi íþrótt­ar­innar sem er senni­lega mik­il­væg­asti punkt­ur­inn. ­Í­þrótta­hug­sjónin byggir á heil­brigði og sann­girni. Ef fólk getur ekki treyst úr­slitum er sú hug­sjón alger­lega fyrir bý. Margt er hægt að segja um aðgerð­ir I­AAF og WADA nú og að ein­hverju leyti er gagn­rýni Rússa skilj­an­leg. 

Lyfja­notk­un hefur verið land­lægt vanda­mál hjá flestum þjóðum í langan tíma og hin ýmsu frjáls­í­þrótta­sam­bönd og jafn­vel IAAF hafa oft gerst sek. Sebast­ian Coe er ný­tek­inn við for­sæti IAAF og ákvörð­unin er for­dæma­laus. Þjóðir hafa ver­ið ­bann­aðar áður en Rúss­land er fyrsta þjóðin sem bönnuð er fyrir lyfja­mis­ferli. Í skýrsl­unni er einnig tekið fram að vanda­málið sé ekki ein­göngu bundið við Rúss­land og ekki ein­göngu við frjálsar íþróttir. Hér er því verið að skapa ákveðið for­dæmi. Hvert fram­haldið verður mun koma í ljós en hinn nýji for­seti IAAF virð­ist vera að draga línu í sand­inn gegn þess­ari ­miklu mein­semd eftir þessa að eigin sögn „skammar­legu upp­vökn­un“.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Kallað var eftir auknum kaupmætti í kröfugöngu verkalýðsins 1. maí síðastliðinn.
Kaupmáttur hefur rýrnað um 4,2 prósent á þessu ári og hefur ekki verið minni síðan 2020
Í júní síðastliðnum lauk tólf ára samfelldu skeiði þar sem kaupmáttur launa jókst, sé horft til breytinga milli ára. Á síðasta ári hefur kaupmátturinn himns vegar rýrnað um 1,6 prósent og hefur ekki verið minni síðan í lok árs 2020.
Kjarninn 26. september 2022
Guðmundur Ingi Guðbrandsson er félags- og vinnumarkaðsráðherra.
Vill lengja tímabil endurhæfingarlífeyris úr þremur árum í fimm
Stjórnvöld vilja gera fólki kleift að fá greiddan endurhæfingarlífeyri í lengri tíma en nú er gert ráð fyrir í lögum. Tilgangurinn er að reyna að fækka þeim sem fara á örorku og fjölga þeim sem snúa aftur til vinnu.
Kjarninn 26. september 2022
Tæknivarpið
Tæknivarpið
Tæknivarpið - Google Analytics bann og GTA6 myndbroti lekið
Kjarninn 26. september 2022
„Lukkuriddararnir“ í bakgarðinum
Þrír fyrrverandi þingmenn, fjögur erlend stórfyrirtæki, félag í eigu svokallaðs hrunverja og fólk úr sveitum Vesturlands koma við sögu í frásögn Sunnu Óskar Logadóttur af fundi þar sem vindorkufyrirtæki kynntu áform sín.
Kjarninn 26. september 2022
Lenya Rún Taha Karim, varaþingmaður Pírata, var stödd í Kúrdistan þegar Jina Amini, kúrdísk 22 ára kona, lést í haldi lögreglu. Hún ákvað að vera um kyrrt og leggja byltingunni sem þar er hafin lið.
Vögguvísa úr barnæsku sannfærði Lenyu um að vera um kyrrt í Kúrdistan
Baráttusöngur mótmælenda í Íran er kúrdísk vögguvísa sem móðir Lenyu söng fyrir hana sem barn. Það er meðal ástæðna þess að hún ákvað að vera um kyrrt í Kúrdistan og leggja byltingunni lið sem þar er hafin eftir dauða Jina Amini.
Kjarninn 26. september 2022
Adnan Syed var tekið fagnandi þegar hann var leystur úr haldi á mánudag eftir nærri 23 ára fangelsisvist. SJálfur sagði hann ekki orð en brosti út í annað.
Spilaði sakamálahlaðvarp stórt hlutverk í lausn Syed?
Hann er stjarna vinsælasta sakamálahlaðvarps heimsins. En það þurfti meira til en „Serial“ til að leysa Adnan Syed úr haldi eftir 22 ára fangelsisvist.
Kjarninn 25. september 2022
Vilja klára síðustu plötu Eika Einars og koma öllum plötunum hans á Spotify
Síðasta plata tónlistarmannsins Eika Einars var tekin upp rétt áður en hann lést árið 2021. Hópur fólks sem tengdist Eika vill halda minningu hans á lofti, klára plötuna og koma öllum plötunum hans á Spotify. Safnað er fyrir verkefninu á Karolina Fund.
Kjarninn 25. september 2022
Stefán Jón Hafstein
Allt tengist
Kjarninn 25. september 2022
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None