Í landi þar sem spilling er daglegt brauð

Panama-skjölin títtnefndu hafa síðustu vikurnar valdið miklu fjaðrafoki á Íslandi og víða annarsstaðar. Aðra sögu er þó að segja frá Rússlandi. Ómar Þorgeirsson, sagn- og markaðsfræðingur búsettur í Moskvu, hefur fylgst með gangi mála í Rússlandi.

Ómar Þorgeirsson
Kreml
Auglýsing

Í rúss­nesku sam­hengi virð­is­t úr­vinnsla gagn­anna úr Pana­ma-­lek­anum fyrst og fremst ætla að ein­blína á mein­t ­tengsl Vla­dimírs Pútíns Rúss­lands­for­seta við gríð­ar­lega fjár­muni falda í aflands­fé­lögum í skatta­skjól­um. Nafn Pútíns kemur reyndar hvergi fram í skjöl­unum en nán­ir vinir Rúss­lands­for­seta eru þar ­nafn­greindir og sterk­lega bendl­aðir við vafa­sama við­skipta­hætt­i, skatta­laga­brot, fals­anir og pen­inga­þvott.

Í kjöl­far ásakan­anna hefur ver­ið fróð­legt að fylgj­ast með fram­vindu máls­ins síð­ustu þrjár vik­urnar en óhætt er að full­yrða að umfjöll­unin um Pana­ma-skjölin hafi raunar aldrei kom­ist á neitt skrið í Rúss­landi. Margar ástæður geta mögu­lega legið þar að baki.   

Dræmar und­ir­tektir almenn­ings

Blaða­menn Novaya Gazeta dag­blaðs­ins fóru fyrir rann­sókn­inni á Pana­ma-skjöl­unum tengdum Rúss­landi, fyr­ir­ hönd ICI­J-­sam­tak­anna. En þann 3. apríl byrj­aði rúss­neska dag­blaðið svo að dæla út fréttum um alla spill­ing­una. Ásamt vinum og vanda­mönn­um Pútíns voru sér­stak­lega margir rúss­neskir stjórn­mála­menn tengdir við aflands­fé­lög í Panama í umfjöllun dag­blaðs­ins og spill­ingin eins og rauð­ur­ ­þráður í gegnum meira og minna allt stjórn­kerfið í Rúss­landi. Rúss­nesku fjöl­miðl­arn­ir RBC og Radio Svoboda birtu einnig ítar­legar umfjall­anir um Pana­ma-skjöl­in og hugs­an­leg tengsl Pútíns.

Auglýsing

Rúss­neskir fjöl­miðlar hlið­holl­ir Rúss­lands­for­seta tóku aftur á móti annan pól í hæð­ina. Fyrst um sinn var þar ­lítið sem ekk­ert fjallað um Pana­ma-skjöl­in. Síðar snéru Kreml­ar-miðlar vörn í sókn og fundu skjöl­unum allt til for­áttu. Dmi­try Peskov, tals­maður Pútíns, ­tal­aði um “Pútín-­fó­b­íu” og “upp­lýs­inga­árás” í við­tölum við hina rík­is­reknu TASS-frétta­stofu. Á meðan RT-frétta­stofan gagn­rýndi harð­lega fram­setn­ingu frétta vest­rænna ­fjöl­miðla um Pana­ma-skjölin sem höfðu Pútín ávallt í for­grunni. “Göbbels lét birta áróð­urs­greinar sem voru minna hlut­drægar en þetta,” sagði meðal ann­ars í um­fjöll­un­inni.

Afhjúpandi umfjöllun um Pútín og nána samverkamenn hans, eftir lítil áhrif haft í Rússlandi Pútíns. Mynd: EPA.

En í ljósi þess hve sterka stöð­u Kreml­ar-miðlar hafa á fjöl­miðla­mark­aði í Rúss­landi má leiða líkur að því að ­stór meiri­hluti Rússa hafi fengið upp­lýs­ingar um Pana­ma-skjölin frá þeim en ekki frá minni og óháð­ari fjöl­miðlum á borð við Novaya Gazeta og Radi­o Svoboda. Enda voru engin fjöl­menn mót­mæli í Rúss­landi, líkt og voru á Ís­landi. Radio Svoboda tók einmitt saman mynd­band þar sem við­brögð al­menn­ings í Moskvu ann­ars vegar og Reykja­vík hins vegar eru borin saman í kjöl­far upp­ljóstr­anna Pana­ma-skjal­anna.

Kerf­is­bundin spill­ing

Rússar hafa reyndar marga fjör­una sopið þegar kemur að spill­ingu í gegnum tíð­ina en and­stæð­ingar Pútíns hafa þó hald­ið því fram að undir hans stjórn hafi spill­ingin orðið kerf­is­bundn­ari. Fyrrum ­stjórn­ar­and­stæð­ing­ur­inn Boris Nemtsov, sem myrtur var í febr­úar í fyrra, var einn helsti gagn­rýn­andi Pútíns en hann kom meðal ann­ars að gerð nokk­urra ­skýrslna sem mið­uðu að því að upp­ljóstra um spill­ingu í stjórn­ar­tíð hans.

Í skýrslu Nemtsovs frá árinu 2011, ­sem ber ein­fald­lega heitið “Pútín. ­Spill­ing”, er því haldið fram að ástandið hvað varðar spill­ingu Rúss­landi sé orðið miklu verra heldur en á ár­unum eftir fall Sov­ét­ríkj­anna. “Spill­ing er hætt að vera vanda­mál, spill­ing­in er þess í stað orðin að kerf­i,” segir meðal ann­ars í skýrsl­unn­i. 

Í árlegri skýrslu Tran­sparency International sam­tak­anna fyrir árið 2015 vermir Rúss­land 119. sæti af 167 á lista þar sem lönd eru mæld eftir stöðu spill­ing­ar. Á botn­inum á list­anum eru Norð­ur­-Kórea og Sómalía en aðeins Aserbaídsj­an, Ka­sakstan og Úkra­ína eru þar talin spillt­ari en Rúss­land af löndum Evr­ópu ­sam­kvæmt skýrsl­unni.



Pútín stendur keikur

Röskum fjórum dögum eftir fyrst­u ­upp­ljóstr­anir Pana­ma-skjal­anna tjáði Rúss­lands­for­seti sig loks opin­ber­lega um inni­hald skjal­anna og fram­setn­ingu frétta um þau. Pútín svar­aði þá ­spurn­ingum blaða­manna á ráð­stefnu í Pét­urs­borg og sagði aug­ljóst að stjórn­völd vest­an­hafs stæðu á bak­við Pana­ma-­lek­ann. Pútín harm­aði frétta­flutn­ing byggðan á skjöl­unum og ­tal­aði um árás á Rúss­land frekar en árás á hann sjálf­an. “And­stæð­ingar okk­ar eru umfram allt með áhyggjur af sam­stöðu og styrk rúss­nesku þjóð­ar­inn­ar. Þess ­vegna reyna þeir að ráð­ast á okkur innan frá, til að gera okkur hlýðn­ari,” ­sagði Pútín meðal ann­ars á ráð­stefn­unni.

Enn fremur í hinum árlega ­sjón­varps­við­burði, “Bein lína með Vla­dimír Pútín”, sem hald­inn var 14. apr­íl svar­aði Rúss­lands­for­seti spurn­ingu um Pana­ma-skjöl­in. Pútín var spurður af hverju hann svar­aði ekki róg­burði vest­rænna fjöl­miðla varð­andi aflands­fé­lög í Panama af meiri hörku? Pútín sagði upp­lýs­ingar Pana­ma-skjal­anna um aflands­fé­lög ekki vera rangar sem slík­ar. Hann ítrek­aði hins vegar að þessar “ögr­anir snú­ist ekki um ein­stak­linga nefnda í skjöl­unum heldur varði þetta þjóð­ina í heild sinni og hún muni ekki láta kúga sig.” Pútín svar­aði alls 80 spurn­ing­um, af um þrem­ur millj­ónum spurn­inga sem bár­ust þætt­in­um, á tæpum fjórum klukku­tímum en við­burð­ur­inn nýtur mik­illa vin­sælda í Rúss­landi.



Sam­kvæmt skoð­ana­könn­un ­Levada-Center, sem er ­sjálf­stæð og óháð stofnun sem fram­kvæmir reglu­legar skoð­ana­kann­anir og ­rann­sóknir á rúss­nesku sam­fé­lagi, voru 82% aðspurðra ánægðir með störf Pútíns í mars síð­ast­liðn­um. Ef mið er tekið að umræð­unni um Pana­ma-skjölin í Rúss­land­i verður að telj­ast ólík­legt að mikil breyt­ing verði á vin­sældum Rúss­lands­for­seta þegar sams­konar könnun verður gerð fyrir apr­íl, þrátt fyrir upp­ljóstr­an­ir ­síð­ustu vikna.

Vont en það venst

Spill­ingin í Rúss­landi hvorki hófst né hætti með til­komu Vla­dimírs Pútíns fram á sjón­ar­svið rúss­neskra ­stjórn­mála. Hvort spill­ingin hafi hins vegar auk­ist í stjórn­ar­tíð Pútíns er erfitt að full­yrða um. Hvernig sem því líður þá virð­ast Rússar nú til dags í það minnsta vera komnir með aukið ónæmi fyrir spill­ingu, í víðum skiln­ingi þess orðs. Það er engu lík­ara en að Rússar telji eðli­legt að við­skipti teygi sig oft inn á grá svæði og að póli­tík sé í eðli sínu óheið­ar­leg. Spill­ing­una er að f­inna víða í sam­fé­lag­inu og Rússar eru með­vit­aðir um hana.

Veik og óskipu­lögð stjórn­ar­and­staða og bág staða ó­háðra fjöl­miðla­fyr­ir­tækja á fjöl­miðla­mark­aði gera það að verkum að frjáls og ­gagn­rýnin umræða á opin­berum vett­vangi er vart til staðar í Rúss­landi. Í slík­u póli­tísku lands­lagi hafa utan­að­kom­andi “ógn­ir” eins og Pana­ma-skjölin því ­lít­inn högg­þunga gegn nán­ast ósnert­an­legum Rúss­lands­for­seta. Eins und­ar­lega og það kann að hljóma. Í núver­andi árferði, þar sem gjáin á milli aust­urs­ins og vest­urs­ins virð­ist ekki ætla að verða brúuð í bráð og við­skipta­þving­an­ir als­ráð­andi, er raunar enn lík­legra að rúss­neska þjóðin þjappi sér að baki Pútín ­gegn slíkum ásök­un­um. Frekar en að fjöl­menna á torgum og kalla eftir því að hann skuli víkja úr emb­ætti.

Við þurfum á þínu framlagi að halda

Þú getur tekið beinan þátt í að halda úti öflugum fjölmiðli.

Við sem vinnum á ritstjórn Kjarnans viljum hvetja þig til að vera með okkur í liði og leggja okkar góða fjölmiðli til mánaðarlegt framlag svo við getum haldið áfram að vinna fyrir lesendur, fyrir fólkið í landinu.

Kjarninn varð níu ára í sumar. Þegar hann hóf að taka við frjálsum framlögum þá varð slagorðið „Frjáls fjölmiðill fyrir andvirði kaffibolla“ til og lesendur voru hvattir til að leggja fram í það minnsta upphæð eins kaffibolla á mánuði.

Mikið vatn hefur runnið til sjávar á þeim níu árum sem Kjarninn hefur lifað. Í huga okkar á Kjarnanum hefur þörfin fyrir fjölmiðla sem veita raunverulegt aðhald og taka hlutverk sitt alvarlega aukist til muna.

Við trúum því að Kjarninn skipti máli fyrir samfélagið.

Við trúum því að sjálfstæð og vönduð blaðamennska skipti máli.

Ef þú trúir því sama þá endilega hugsaðu hvort Kjarninn er ekki allavega nokkurra kaffibolla virði á mánuði.

Vertu með okkur í liði. Þitt framlag skiptir máli.

Ritstjórn Kjarnans: Sunna Ósk Logadóttir, Þórður Snær Júlíusson, Erla María Markúsdóttir, Arnar Þór Ingólfsson, Eyrún Magnúsdóttir og Grétar Þór Sigurðsson.


Já takk, ég vil styrkja Kjarnann!
Þeir skipta þúsundum, tannburstarnir í norska skóginum.
Tannburstarnir í skóginum
Jordan, tannburstaframleiðandinn þekkti, hefur auglýst eftir notuðum tannburstum sem áhugi er á að reyna að endurvinna. Í norskum skógi hafa fleiri þúsund tannburstar frá Jordan legið í áratugi og rifist er um hver beri ábyrgð á að tína þá upp.
Kjarninn 30. september 2022
Orri Hauksson, forstjóri Símans.
Síminn vill greiða hluthöfum 31,5 milljarða vegna sölunnar á Mílu – og svo sennilega meira
Franska fyrirtækið Ardian er búið að gera upp við Símann vegna kaupanna á Mílu. Síminn ætlar að leggja tillögu um að greiða hluthöfum 31,5 milljarða króna af söluandvirðinu fyrir hluthafafund í lok október.
Kjarninn 30. september 2022
Á fjórum stöðum streymir gas upp af leiðslunni í Eystrasalti.
„Um viljaverk var að ræða“
Götin á Nord Stream-gasleiðslunum er mjög stór og gríðarlegt magn metans streymir enn út í andrúmsloftið. Danir og Svíar ætla að gæta þess að á fundi öryggisráðs Sþ í kvöld verði fjallað um staðreyndir, „nefnilega þær að um viljaverk var að ræða“.
Kjarninn 30. september 2022
Fleiri íbúar landsbyggðarinnar en höfuðborgarsvæðisins telja sig hafa verið bitna af lúsmýi og mest er aukningin á Norðurlandi.
Lúsmýið virðist hafa náð fótfestu á Norðurlandi í sumar
Áttunda sumarið í röð herjaði lúsmýið á landann. Nærri þrefalt fleiri landsmenn telja sig hafa verið bitna af lúsmýi í sumar, tvöfalt fleiri en fyrir þremur árum. Mest var aukningin á Norðurlandi.
Kjarninn 30. september 2022
Í austurvegi
Í austurvegi
Í austurvegi – Deng Xiaoping - seinni hluti 邓小平 下半
Kjarninn 30. september 2022
Gatnamótin sem um ræðir eru við norðurenda stokksins og yrðu mislæg, en þó í plani við umhverfið í kring.
Borgin vill sjá útfærslu umfangsminni gatnamóta við mynni Sæbrautarstokks
Allt að sex akreinar verða á hluta Kleppsmýrarvegar samkvæmt einu tillögunni að nýjum mislægum gatnamótum við mynni Sæbrautarstokks sem lögð var fram í matsáætlun. Reykjavíkurborg vill að umfangsminni gatnamót verði skoðuð til samanburðar.
Kjarninn 30. september 2022
Gylfi Helgason
Staða menningarmála: Fornleifar
Kjarninn 30. september 2022
Vilhjálmur Árnason (t.v.) er fyrsti flutningsmaður tillögunnar. Bergþór Ólason þingmaður Miðflokksins er á meðal alls 22 meðflutningsmanna Vilhjálms.
Yfir tuttugu þingmenn vilja að Ísland verði leiðandi í rannsóknum á hugvíkkandi efnum
Stór hópur þingmanna úr öllum flokkum nema Vinstrihreyfingunni – grænu framboði vill sjá heilbrigðisráðherra skapa löglegan farveg fyrir rannsóknir á virka efninu í ofskynjunarsveppum hér á landi, þannig að Ísland verði „leiðandi“ í rannsóknum á efninu.
Kjarninn 30. september 2022
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None