Slær Bjarna mjög illa að lífeyrissjóðir tali sig saman um að kaupa Arion banka

Mestu áhrifamenn íslensks atvinnulífs hittust á umræðufundi til að ræða stöðu samkeppninnar í endurreistu hagkerfi þar sem lífeyrissjóðir landsins eigi 45 prósent hlutabréfa og hluti í fjölmörgum fyrirtækjum sem eru í beinni samkeppni við hvort annað.

Bjarni Benediktsson
Auglýsing

Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, segir að það slái sig mjög illa að stærstu líf­eyr­is­sjóðir lands­ins séu að tala sig sam­an­ um að kaupa banka, þ.e. Arion banka. „Þá yrði þetta orðið dálítið skrýt­ið. Líf­eyr­is­sjóð­irnir eru ­með um 45 pró­sent af skráðum hluta­bréfum og eru svo farnir að tala sig saman um að kaupa fjár­mála­fyr­ir­tæki sem eru að þjón­usta fyr­ir­tækin sem þeir eru aðal­eig­endur að.“ Þetta kom fram á umræðu­fundi um eign­ar­hald á at­vinnu­fyr­ir­tækj­um, hlut­verki líf­eyr­is­sjóða og áhrif á sam­keppni sem haldn­ar voru á Hilton Reykja­vik Nor­dica í morg­un. Yfir­skrift fund­ar­ins var „Sam­tal um ­sam­keppni“ og Sam­keppn­is­eft­ir­litið stóð fyrir hon­um.

Við­staddir voru flestir áhrifa­menn íslensks atvinnu­lífs. Þ.e. for­ystu­menn stærstu líf­eyr­is­sjóða lands­ins, stjórn­endur skráðra fyr­ir­tækja, stórir einka­fjár­fest­ar, ­for­stjórar eft­ir­lits­stofn­ana, stjórn­endur sjóðs­stýr­ing­ar­fyr­ir­tækja, for­stjóri ­Kaup­hall­ar­innar og margir fleiri.

Staða sam­keppn­innar eftir end­ur­skipu­lagn­ingu

Sam­keppn­is­eft­ir­litið boð­aði til fund­ar­ins vegna þess að það fannst til­efni til að horfa yfir hvernig staða sam­keppn­innar væri nú þegar að tals­verðar breyt­ingar hefðu orðið á eign­ar­haldi fyr­ir­tækja frá hruni. Þetta við­fangs­efni væri ekki síður aðkallandi vegna þess að til stendur að losa um fjár­magnas­höft og selja við­skipta­banka sem nú eru í eigu íslenska rík­is­ins eða ­kröfu­hafa.

Auglýsing

Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.Eft­ir­litið hefur bent á að í kjöl­far banka­hruns­ins hafi ­stofn­ana­fjár­festar orðið mjög áber­andi á meðal stærri eig­enda at­vinnu­fyr­ir­tækja. Þar sé einkum um að ræða líf­eyr­is­sjóði og þeir eiga í vax­andi mæli eign­ar­hluti í fleiri en einu fyr­ir­tæki á sama mark­aði. Dæmi um þetta sé eign­ar­hald á vátrygg­inga­fé­lög­unum þremur sem skráð eru í kaup­höll­inn­i, þar sem sex slíkir fjár­festar eiga í þeim öllum og þrír til við­bótar eigi í t­veim­ur. Svip­aða sögu sé að segja af fast­eigna­fé­lög­unum sem skráð eru á mark­að. Af 15 stærstu eig­endum þeirra eru fimm stofn­ana­fjár­festar eig­endur í öll­u­m ­fé­lög­un­um. Sam­an­lagt eigi þeir 35-44 pró­sent í hverju félagi. Þá má einnig benda á að líf­eyr­is­sjóðir lands­ins eru eig­endur dag­vöruris­ans Haga að mest­u. Þeir eiga líka stóra hluti í Festi, sem á og rekur Kaupás, næst stærsta dag­vöru­fyr­ir­tæki lands­ins.

Starfs­menn eft­ir­lits­ins bentu á rann­sóknir á mörk­uðum í Banda­ríkj­unum þar sem vís­bend­ingar séu um að eigna­tengsl milli sam­keppn­is­að­ila ­geti leitt til hærra verðs til við­skipta­vina.  Í máli Páls Gunn­ars Páls­son­ar, for­stjóra ­Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins, kom fram að ekk­ert benti til ann­ars en að þær rann­sókn­ir hefðu þýð­ingu hér­lendis og lík­legt væri að skað­leg áhrif eign­ar­halds af þessum ­toga gætu verið enn meiri á mörk­uðum þar sem mikil sam­þjöppun og fákeppni rík­i.

Líf­eyr­is­sjóð­irnir verða farnir að kaupa sjón­vörp og þvotta­vélar bráðum

Páll Harð­ar­son, for­stjóri Kaup­hallar Íslands, stýrði umræð­u­m á fund­in­um. Þar var meðal ann­ars rætt um hvort eign­ar­hald á atvinnu­fyr­ir­tækj­u­m hafi þró­ast til hins betra eða verra eftir hrun, hvaða áhrif los­un fjár­magns­hafta muni hafa á þróun eign­ar­halds á atvinnu­fyr­ir­tækj­um, hvort sporna eigi við því að sami fjár­festir eigi í fleiri en einum keppi­naut á sama ­mark­aði og hvort líf­eyr­is­sjóðir lands­ins, sem, eru lang­sam­lega fyr­ir­ferð­ar­mest­u fjár­festar á Íslandi í dag, ættu að vera virkir eða óvirkir eig­end­ur?

Guð­mundur Þór­halls­son, fram­kvæmda­stjóri Líf­eyr­is­sjóðs verzl­un­ar­manna, benti í umræð­unum á að mark­aðsvirði íslensks hluta­bréfa­mark­að­ar­ ­fyrir hrun hafi ver­ið, þegar best lét, um þrjú þús­und millj­arðar króna. Virð­i hans nú sé á bil­inu 1.300-1.400 millj­arðar króna en á sama tíma hafi eignir líf­eyr­is­sjóða ­vaxið mikið og séu nú um 3.300 millj­arðar króna. Svo séu höft sem ger­i líf­eyr­is­sjóðum ekki kleift að fjár­festa utan Íslands og því hafi þeir eignast stóran hluta þeirra hluta­bréfa sem í boði eru á Íslandi.

gylfi Magnússon, fyrrum efnahags- og viðskiptaráðherra, benti á að einhver þyrfti á endanum að eiga hlutabréf á Íslandi.Bjarni Bene­dikts­son tók undir þetta og sagði að hann fynd­i ­nán­ast til með stjórn­endum líf­eyr­is­sjóð­anna sem þurfi að finna sér­ fjár­fest­inga­mögu­leika í því litla og lok­aða hag­kerfið sem Ísland er. Mjög ­nauð­syn­legt hafi verið að rýmka heim­ildir líf­eyr­is­sjóð­anna til að fjár­festa hér­lend­is eftir banka­hrun, hafta­setn­ingu og þegar kaup­höllin hafði nær þurrkast út. Þannig tóku þeir beinan þátt í því risa­vaxna verk­efni sem fjár­mála­kerfið stóð frammi fyrir við að end­ur­reisa sig.

Hann seg­ist þó velta fyrir sér hvort að eign­ar­hald á at­vinnu­fyr­ir­tækjum hafi þró­ast til hins betra eða verra eftir hrun. „Ég velt­i ­fyrir mér hvort bank­arnir hefðu átt að gera meira af því að starfa með eig­end­um ­fyr­ir­tækj­anna og minna af því að ryðja þeim út og selja síðan hluta­féð held­ur en raunin varð. Það hefði skilið eftir minna svig­rúm fyrir líf­eyr­is­sjóð­ina til­ að koma inn.“

Flóki Hall­dórs­son, fram­kvæmda­stjóri ­sjóð­stýr­ing­ar­fyr­ir­tæk­is­ins Stefnis sem er í eigu Arion banka, sagði það mjög ein­falt að líf­eyr­is­sjóðir lands­ins þyrftu að kom­ast út úr höftum vegna stærð­ar­ ­sinn­ar. Ef það gerð­ist ekki bráðum þá verði þeir farnir að kaupa „sjón­vörp og þvotta­vél­ar“ eftir nokkur miss­eri. Allir aðrir fjár­fest­inga­kostir verð­i ­upp­urn­ir.

Þor­steinn Víglunds­son, fram­kvæmda­stjóri Sam­taka at­vinnu­lífs­ins, tók í sama streng og sagði að líf­eyr­is­sjóð­unum þyrfti að ­bjóð­ast fleiri val­kostir í fjár­fest­ingu. Hann lagði til að í stað þess að þak yrði sett á fjár­fest­ingar líf­eyr­is­sjóða erlendis yrði sett gólf á fjár­fest­ing­ar þeirra. Stefna ætti að því að um 50 pró­sent af fjár­fest­ingum þeirra yrð­i er­lendis í fram­tíð­inni.

Útlend­ingar hafa ekki áhuga á íslenskum hluta­bréfum

Gylfi Magn­ús­son, dós­ent við Háskóla Íslands og fyrrum efna­hags- og við­skipta­ráð­herra, sat einnig í pall­borði. Hann sagði að los­un hafta muni búa til leið fyrir líf­eyr­is­sjóði til að kom­ast erlend­is. Það myndi hins ­vegar ekki leysa þau vanda­mál sem íslenskt fjár­fest­inga­um­hverfi stæði frammi ­fyr­ir.

Á end­anum þyrfti alltaf ein­hver að eiga hluta­bréf­in. Eins og ­staðan væri í dag á Íslandi, sér­stak­lega þar sem til stendur að hækk­a ið­gjalda­greiðslur almenn­ings inn í líf­eyr­is­sjóða­kerf­ið, fari nær all­ur ­sparn­aður lands­manna inn í það kerfi. Lítið sé eftir til að fjár­festa fyr­ir­. Er­lendir aðlar virð­ast ekki hafa mik­inn áhuga á íslenskum hluta­bréfum held­ur horfi mun frekar á skulda­bréf. Því til stuðn­ings má benda á að erlendir aðil­ar keyptu alls eignir fyrir 76,1 millj­arð króna á Íslandi í fyrra. Þar af keypt­u þeir rík­is­skulda­bréf fyrir 54 millj­arða króna en hluta­bréf fyrir 5,7 millj­arða króna.

Ef útlend­ingar kaupi ekki íslensku hluta­bréfin séu það eig­in­lega bara líf­eyr­is­sjóð­irnir sem geti gert það. „Það er annað hvort það eða ­mynstrið sem við höfðum hérna fyrir hrun sem ég held að eng­inn vilji sjá aft­ur. Þegar eig­endur voru skuld­sett eign­ar­halds­fé­lög sem áttu ekk­ert eigið fé held­ur bara lánsfé sem þau not­uðu til að kaupa hluta­fé.“

Gylfi sagði þó staðan hér­lendis væri slæm. „Fag­fjár­fest­arn­ir eru mjög fáir, mjög stórir og eiga nán­ast allt. Það er afleit staða, bæði fyr­ir­ líf­eyr­is­sjóð­ina og skráðu fyr­ir­tæk­in, að þau séu nán­ast í áskrift að fé líf­eyr­is­sjóð­anna og þurfi eig­in­lega ekk­ert að hafa fyrir því að fá það.“

Fund­ur­inn ekki hald­inn degi of seint

Greint hefur verið frá því í fréttum að stærst­u líf­eyr­is­sjóðir lands­ins hafi hug á því að kaupa Arion banka af kröfu­höf­um ­Kaup­þings og að þeir hafi ráðið menn til að halda sér­stak­lega utan um það ­ferli. Það gerð­ist í kjöl­far þess að fjár­­­mála­­fyr­ir­tæk­in Virð­ing og Arct­­ica Fin­ance reyndu að setj­a ­saman hóp til að kaupa bank­ann, m.a. með aðkomu líf­eyr­is­sjóð­anna. Þeir ákváðu frekar að sleppa milli­liðnum og ráð­ast sjálfir beint í það verk­efni að reyna að eign­ast bank­ann.

Stærst­u líf­eyr­is­­sjóð­ir lands­ins, Líf­eyr­is­­sjóður starfs­­manna rík­­is­ins (LS­R), Líf­eyr­is­­sjóð­ur­ versl­un­­ar­­manna og Gildi líf­eyr­is­­sjóður leiða verk­efn­ið. Öll­u­m líf­eyr­is­­sjóð­u­m lands­ins var boðið að vera með.

Bjarni gerði þessa stöðu að umtals­efni á fund­in­um. Hann ­sagði að staðan hafi verið þannig einn dag­inn að ólík verð­bréfa­fyr­ir­tæki hefð­u verið að koma sér fyrir til að keppa um hlut í banka en svo hafi hann les­ið einn dag­inn frétt um að líf­eyr­is­sjóð­irnir ætl­uðu ekki að starfa með þeim held­ur að taka sig saman og kaupa banka. Þá yrði þetta orðið dálítið skrýt­ið. Líf­eyr­is­sjóð­irnir eru með um 45 pró­sent af skráðum hluta­bréfum og eru svo farnir að tala sig saman um að kaupa fjár­mála­fyr­ir­tæki sem eru að þjón­usta ­fyr­ir­tækin sem þeir eru aðal­eig­endur að[...]Þetta slær mig mjög illa og auð­vitað er ástæða til að staldra við“, sagði Bjarni og bætti við að fund­ur­inn ­sem fór fram í dag væri því ekki hald­inn degi og seint.

Íslendingar eyddu minna erlendis
Í júlí var mesti samdráttur í kortaveltu Íslendinga erlendis síðan í október 2009, alls dróst veltan saman um 5,3 prósent. Færri brottfarir Íslendinga í kjölfar falls WOW air skýra að hluta til samdráttinn.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Stefán Ólafsson
Verðbólguskot gengur yfir
Kjarninn 22. ágúst 2019
Pólverjar rjúfa 20 þúsund íbúa múrinn á Íslandi
Pólskum ríkisborgurum fjölgaði hér á landi um 5 prósent á átta mánuðum.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Hörður Arnarson
Hið rétta um raforkuverð til stórnotenda
Kjarninn 22. ágúst 2019
Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Miðflokksins.
Leggur til að Bretland gerist tímabundið aðili að EES-samningnum
Formaður Miðflokksins og fyrrverandi forsætisráðherra telur að Bretar muni blómstra eftir útgöngu úr Evrópusambandinu.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Vilja koma í veg fyrir að almannaheillafélög verði misnotuð
Nýr fræðslubæklingur hefur verið gefinn út sem beinist að því að fræða almannaheillafélög um góða stjórnarhætti til að koma í veg fyrir að starfsemi þeirra sé misnotuð.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Raunlækkun á fasteignaverði síðustu 12 mánuði
Tólf mánaða hækkun vísitölu íbúðaverðs á höfuðborgarsvæðinu náði rúmlega átta ára lágmarki í júlí þegar hún mældist einungis 2,93 prósent. Á sama tíma mældist tólf mánaða verðbólga 3,1 prósent.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Hreiðar Már Sigurðsson við meðferð CLN-málsins í héraði í sumar. Þar voru allir sakborningar sýknaðir.
CLN-málinu áfrýjað til Landsréttar
Hinu svokallaða CLN-máli gegn æðstu stjórnendum Kaupþings hefur verið áfrýjað til Landsréttar. Málið hefur flækst fram og til baka í dómskerfinu árum saman og búið er að greiða til baka hluta þeirra fjármuna sem taldir voru tapaðir.
Kjarninn 22. ágúst 2019
Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None