Slær Bjarna mjög illa að lífeyrissjóðir tali sig saman um að kaupa Arion banka

Mestu áhrifamenn íslensks atvinnulífs hittust á umræðufundi til að ræða stöðu samkeppninnar í endurreistu hagkerfi þar sem lífeyrissjóðir landsins eigi 45 prósent hlutabréfa og hluti í fjölmörgum fyrirtækjum sem eru í beinni samkeppni við hvort annað.

Bjarni Benediktsson
Auglýsing

Bjarni Bene­dikts­son, fjár­mála- og efna­hags­ráð­herra, segir að það slái sig mjög illa að stærstu líf­eyr­is­sjóðir lands­ins séu að tala sig sam­an­ um að kaupa banka, þ.e. Arion banka. „Þá yrði þetta orðið dálítið skrýt­ið. Líf­eyr­is­sjóð­irnir eru ­með um 45 pró­sent af skráðum hluta­bréfum og eru svo farnir að tala sig saman um að kaupa fjár­mála­fyr­ir­tæki sem eru að þjón­usta fyr­ir­tækin sem þeir eru aðal­eig­endur að.“ Þetta kom fram á umræðu­fundi um eign­ar­hald á at­vinnu­fyr­ir­tækj­um, hlut­verki líf­eyr­is­sjóða og áhrif á sam­keppni sem haldn­ar voru á Hilton Reykja­vik Nor­dica í morg­un. Yfir­skrift fund­ar­ins var „Sam­tal um ­sam­keppni“ og Sam­keppn­is­eft­ir­litið stóð fyrir hon­um.

Við­staddir voru flestir áhrifa­menn íslensks atvinnu­lífs. Þ.e. for­ystu­menn stærstu líf­eyr­is­sjóða lands­ins, stjórn­endur skráðra fyr­ir­tækja, stórir einka­fjár­fest­ar, ­for­stjórar eft­ir­lits­stofn­ana, stjórn­endur sjóðs­stýr­ing­ar­fyr­ir­tækja, for­stjóri ­Kaup­hall­ar­innar og margir fleiri.

Staða sam­keppn­innar eftir end­ur­skipu­lagn­ingu

Sam­keppn­is­eft­ir­litið boð­aði til fund­ar­ins vegna þess að það fannst til­efni til að horfa yfir hvernig staða sam­keppn­innar væri nú þegar að tals­verðar breyt­ingar hefðu orðið á eign­ar­haldi fyr­ir­tækja frá hruni. Þetta við­fangs­efni væri ekki síður aðkallandi vegna þess að til stendur að losa um fjár­magnas­höft og selja við­skipta­banka sem nú eru í eigu íslenska rík­is­ins eða ­kröfu­hafa.

Auglýsing

Páll Gunnar Pálsson, forstjóri Samkeppniseftirlitsins.Eft­ir­litið hefur bent á að í kjöl­far banka­hruns­ins hafi ­stofn­ana­fjár­festar orðið mjög áber­andi á meðal stærri eig­enda at­vinnu­fyr­ir­tækja. Þar sé einkum um að ræða líf­eyr­is­sjóði og þeir eiga í vax­andi mæli eign­ar­hluti í fleiri en einu fyr­ir­tæki á sama mark­aði. Dæmi um þetta sé eign­ar­hald á vátrygg­inga­fé­lög­unum þremur sem skráð eru í kaup­höll­inn­i, þar sem sex slíkir fjár­festar eiga í þeim öllum og þrír til við­bótar eigi í t­veim­ur. Svip­aða sögu sé að segja af fast­eigna­fé­lög­unum sem skráð eru á mark­að. Af 15 stærstu eig­endum þeirra eru fimm stofn­ana­fjár­festar eig­endur í öll­u­m ­fé­lög­un­um. Sam­an­lagt eigi þeir 35-44 pró­sent í hverju félagi. Þá má einnig benda á að líf­eyr­is­sjóðir lands­ins eru eig­endur dag­vöruris­ans Haga að mest­u. Þeir eiga líka stóra hluti í Festi, sem á og rekur Kaupás, næst stærsta dag­vöru­fyr­ir­tæki lands­ins.

Starfs­menn eft­ir­lits­ins bentu á rann­sóknir á mörk­uðum í Banda­ríkj­unum þar sem vís­bend­ingar séu um að eigna­tengsl milli sam­keppn­is­að­ila ­geti leitt til hærra verðs til við­skipta­vina.  Í máli Páls Gunn­ars Páls­son­ar, for­stjóra ­Sam­keppn­is­eft­ir­lits­ins, kom fram að ekk­ert benti til ann­ars en að þær rann­sókn­ir hefðu þýð­ingu hér­lendis og lík­legt væri að skað­leg áhrif eign­ar­halds af þessum ­toga gætu verið enn meiri á mörk­uðum þar sem mikil sam­þjöppun og fákeppni rík­i.

Líf­eyr­is­sjóð­irnir verða farnir að kaupa sjón­vörp og þvotta­vélar bráðum

Páll Harð­ar­son, for­stjóri Kaup­hallar Íslands, stýrði umræð­u­m á fund­in­um. Þar var meðal ann­ars rætt um hvort eign­ar­hald á atvinnu­fyr­ir­tækj­u­m hafi þró­ast til hins betra eða verra eftir hrun, hvaða áhrif los­un fjár­magns­hafta muni hafa á þróun eign­ar­halds á atvinnu­fyr­ir­tækj­um, hvort sporna eigi við því að sami fjár­festir eigi í fleiri en einum keppi­naut á sama ­mark­aði og hvort líf­eyr­is­sjóðir lands­ins, sem, eru lang­sam­lega fyr­ir­ferð­ar­mest­u fjár­festar á Íslandi í dag, ættu að vera virkir eða óvirkir eig­end­ur?

Guð­mundur Þór­halls­son, fram­kvæmda­stjóri Líf­eyr­is­sjóðs verzl­un­ar­manna, benti í umræð­unum á að mark­aðsvirði íslensks hluta­bréfa­mark­að­ar­ ­fyrir hrun hafi ver­ið, þegar best lét, um þrjú þús­und millj­arðar króna. Virð­i hans nú sé á bil­inu 1.300-1.400 millj­arðar króna en á sama tíma hafi eignir líf­eyr­is­sjóða ­vaxið mikið og séu nú um 3.300 millj­arðar króna. Svo séu höft sem ger­i líf­eyr­is­sjóðum ekki kleift að fjár­festa utan Íslands og því hafi þeir eignast stóran hluta þeirra hluta­bréfa sem í boði eru á Íslandi.

gylfi Magnússon, fyrrum efnahags- og viðskiptaráðherra, benti á að einhver þyrfti á endanum að eiga hlutabréf á Íslandi.Bjarni Bene­dikts­son tók undir þetta og sagði að hann fynd­i ­nán­ast til með stjórn­endum líf­eyr­is­sjóð­anna sem þurfi að finna sér­ fjár­fest­inga­mögu­leika í því litla og lok­aða hag­kerfið sem Ísland er. Mjög ­nauð­syn­legt hafi verið að rýmka heim­ildir líf­eyr­is­sjóð­anna til að fjár­festa hér­lend­is eftir banka­hrun, hafta­setn­ingu og þegar kaup­höllin hafði nær þurrkast út. Þannig tóku þeir beinan þátt í því risa­vaxna verk­efni sem fjár­mála­kerfið stóð frammi fyrir við að end­ur­reisa sig.

Hann seg­ist þó velta fyrir sér hvort að eign­ar­hald á at­vinnu­fyr­ir­tækjum hafi þró­ast til hins betra eða verra eftir hrun. „Ég velt­i ­fyrir mér hvort bank­arnir hefðu átt að gera meira af því að starfa með eig­end­um ­fyr­ir­tækj­anna og minna af því að ryðja þeim út og selja síðan hluta­féð held­ur en raunin varð. Það hefði skilið eftir minna svig­rúm fyrir líf­eyr­is­sjóð­ina til­ að koma inn.“

Flóki Hall­dórs­son, fram­kvæmda­stjóri ­sjóð­stýr­ing­ar­fyr­ir­tæk­is­ins Stefnis sem er í eigu Arion banka, sagði það mjög ein­falt að líf­eyr­is­sjóðir lands­ins þyrftu að kom­ast út úr höftum vegna stærð­ar­ ­sinn­ar. Ef það gerð­ist ekki bráðum þá verði þeir farnir að kaupa „sjón­vörp og þvotta­vél­ar“ eftir nokkur miss­eri. Allir aðrir fjár­fest­inga­kostir verð­i ­upp­urn­ir.

Þor­steinn Víglunds­son, fram­kvæmda­stjóri Sam­taka at­vinnu­lífs­ins, tók í sama streng og sagði að líf­eyr­is­sjóð­unum þyrfti að ­bjóð­ast fleiri val­kostir í fjár­fest­ingu. Hann lagði til að í stað þess að þak yrði sett á fjár­fest­ingar líf­eyr­is­sjóða erlendis yrði sett gólf á fjár­fest­ing­ar þeirra. Stefna ætti að því að um 50 pró­sent af fjár­fest­ingum þeirra yrð­i er­lendis í fram­tíð­inni.

Útlend­ingar hafa ekki áhuga á íslenskum hluta­bréfum

Gylfi Magn­ús­son, dós­ent við Háskóla Íslands og fyrrum efna­hags- og við­skipta­ráð­herra, sat einnig í pall­borði. Hann sagði að los­un hafta muni búa til leið fyrir líf­eyr­is­sjóði til að kom­ast erlend­is. Það myndi hins ­vegar ekki leysa þau vanda­mál sem íslenskt fjár­fest­inga­um­hverfi stæði frammi ­fyr­ir.

Á end­anum þyrfti alltaf ein­hver að eiga hluta­bréf­in. Eins og ­staðan væri í dag á Íslandi, sér­stak­lega þar sem til stendur að hækk­a ið­gjalda­greiðslur almenn­ings inn í líf­eyr­is­sjóða­kerf­ið, fari nær all­ur ­sparn­aður lands­manna inn í það kerfi. Lítið sé eftir til að fjár­festa fyr­ir­. Er­lendir aðlar virð­ast ekki hafa mik­inn áhuga á íslenskum hluta­bréfum held­ur horfi mun frekar á skulda­bréf. Því til stuðn­ings má benda á að erlendir aðil­ar keyptu alls eignir fyrir 76,1 millj­arð króna á Íslandi í fyrra. Þar af keypt­u þeir rík­is­skulda­bréf fyrir 54 millj­arða króna en hluta­bréf fyrir 5,7 millj­arða króna.

Ef útlend­ingar kaupi ekki íslensku hluta­bréfin séu það eig­in­lega bara líf­eyr­is­sjóð­irnir sem geti gert það. „Það er annað hvort það eða ­mynstrið sem við höfðum hérna fyrir hrun sem ég held að eng­inn vilji sjá aft­ur. Þegar eig­endur voru skuld­sett eign­ar­halds­fé­lög sem áttu ekk­ert eigið fé held­ur bara lánsfé sem þau not­uðu til að kaupa hluta­fé.“

Gylfi sagði þó staðan hér­lendis væri slæm. „Fag­fjár­fest­arn­ir eru mjög fáir, mjög stórir og eiga nán­ast allt. Það er afleit staða, bæði fyr­ir­ líf­eyr­is­sjóð­ina og skráðu fyr­ir­tæk­in, að þau séu nán­ast í áskrift að fé líf­eyr­is­sjóð­anna og þurfi eig­in­lega ekk­ert að hafa fyrir því að fá það.“

Fund­ur­inn ekki hald­inn degi of seint

Greint hefur verið frá því í fréttum að stærst­u líf­eyr­is­sjóðir lands­ins hafi hug á því að kaupa Arion banka af kröfu­höf­um ­Kaup­þings og að þeir hafi ráðið menn til að halda sér­stak­lega utan um það ­ferli. Það gerð­ist í kjöl­far þess að fjár­­­mála­­fyr­ir­tæk­in Virð­ing og Arct­­ica Fin­ance reyndu að setj­a ­saman hóp til að kaupa bank­ann, m.a. með aðkomu líf­eyr­is­sjóð­anna. Þeir ákváðu frekar að sleppa milli­liðnum og ráð­ast sjálfir beint í það verk­efni að reyna að eign­ast bank­ann.

Stærst­u líf­eyr­is­­sjóð­ir lands­ins, Líf­eyr­is­­sjóður starfs­­manna rík­­is­ins (LS­R), Líf­eyr­is­­sjóð­ur­ versl­un­­ar­­manna og Gildi líf­eyr­is­­sjóður leiða verk­efn­ið. Öll­u­m líf­eyr­is­­sjóð­u­m lands­ins var boðið að vera með.

Bjarni gerði þessa stöðu að umtals­efni á fund­in­um. Hann ­sagði að staðan hafi verið þannig einn dag­inn að ólík verð­bréfa­fyr­ir­tæki hefð­u verið að koma sér fyrir til að keppa um hlut í banka en svo hafi hann les­ið einn dag­inn frétt um að líf­eyr­is­sjóð­irnir ætl­uðu ekki að starfa með þeim held­ur að taka sig saman og kaupa banka. Þá yrði þetta orðið dálítið skrýt­ið. Líf­eyr­is­sjóð­irnir eru með um 45 pró­sent af skráðum hluta­bréfum og eru svo farnir að tala sig saman um að kaupa fjár­mála­fyr­ir­tæki sem eru að þjón­usta ­fyr­ir­tækin sem þeir eru aðal­eig­endur að[...]Þetta slær mig mjög illa og auð­vitað er ástæða til að staldra við“, sagði Bjarni og bætti við að fund­ur­inn ­sem fór fram í dag væri því ekki hald­inn degi og seint.

Meira eftir höfundinnÞórður Snær Júlíusson
Meira úr sama flokkiFréttaskýringar
None